Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành

0

"Cây đa, giếng nước, sân đình, những ngôi nhà đá ong hàng trăm năm tuổi ... Con đường làng yên bình dẫn tới từng ngõ xóm. Sau cánh cửa thô mục là cuộc sống bình dị và đơn sơ. Hồn quê mộc mạc phảng phất vẫn lưu giữ bao đời".

Nằm cách Hà Nội chừng 50 km, làng cổ Đường Lâm đang là điểm đến thu hút những con người ưa hoài niệm. Bỏ quên phồn hoa của một thủ đô đang từng giờ đổi thay, tôi tà tà chạy Minsk về hướng Sơn Tây, theo tiếng gọi của những gì gọi là xưa, cũ. Khoảng cách từ trung tâm Hà Nội tới ngôi làng cổ hơn 300 năm không quá xa nên vật dụng duy nhất tôi mang theo là chiếc máy ảnh cùng một tâm trạng háo hức.

Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 1

Cổng chính vào Làng cổ Đường Lâm.

Con đường quốc lộ 32 không quá đông người đi lại. Qua cầu Phùng là dường như đã đưa khách lữ hành vào một không gian khác biệt hẳn. Hai bên đường hàng lúa đang dần chín. Cánh chim bay mải miết xa xa phía chân trời. Ánh nắng chớm thu đổ dài bóng những người nông dân trên cánh đồng rộng lớn. Có vẻ như tất cả đang bắt đầu cho một sự yên bình đến lạ mà tôi đang tìm kiếm.

Cổng ngôi làng cổ cao và rộng đầy nét hoài niệm chào đón vị khách ưa khám phá và trải nghiệm. Để vào thăm tất cả các ngôi nhà cổ, đình làng, miếu mạo tôi chỉ phải trả hai mươi ngàn đồng. Số tiền ít ỏi của các du khách sẽ được sử dụng để tu bổ, sửa chữa và giữ gìn lại nét quê xưa quý giá đang còn ở đây. Một ao sen rộng nằm sát con đường làng. Theo bác bảo vệ, mỗi mùa sen nở hương thơm tỏa ra nồng nàn lắm. Nó như lời chào êm dịu, phảng phất đưa tâm hồn du khách cuốn vào nếp sinh hoạt, đời sống bình dị nơi đây.
Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 2

Một góc chùa Mía, ngôi chùa thờ vương phi của chúa Trịnh Tráng.

Điểm đến đầu tiên của tôi là cổng làng Mông Phụ. Nằm nép mình dưới tán cây, chiếc cổng làng bạc màu sương gió nhưng vẫn còn lưu giữ nguyên vẹn kiến trúc "một ngôi nhà hai mái đốc". Nhìn nó tôi như đang hình dung ra bóng người nông dân lững thững dắt trâu vừa đi đồng về, mấy bà, mấy cô đầu đội thúng, mẹt hỏi thăm nhau khi đi qua cổng làng. Một hình ảnh mà tôi chỉ còn thấy trên phim ảnh hay ký ức từ những câu chuyện kể của cha, mẹ.

Ngôi đình Mông Phụ thì quả thực là một công trình tiêu biểu mang đậm nét văn hóa của nông thôn Bắc Bộ. Sân đình thấp hơn mặt bằng xung quanh nên khi trời mưa, nước chảy vào sân rồi thoát ra theo hai cống ở bên tạo thành hình tượng hai râu rồng. Ắt hẳn nơi sân đình này từng chứng kiến bao thế hệ dân làng Đường Lâm hội họp, bàn tính, quyết định những công việc quan trọng. Nó là một phần quan trọng hình thành nên vùng đất hai vua này. Vùng đất tuấn kiệt với hai vua Ngô Quyền và Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng. Ngoài ra còn là các danh nhân bà Man Thiện (mẹ của Hai Bà Trưng), bà chúa Mía (người xây chùa Mía, vương phi của chúa Trịnh Tráng), Phan Kế Toại, Hà Kế Tấn ...
Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 3

Nét yên bình và tĩnh lặng của làng cổ Đường Lâm.

Được biết, tuy gọi là làng cổ nhưng Đường Lâm xưa bao gồm 9 làng thuộc tổng Cam Giá Thịnh, huyện Phúc Thọ, trấn Sơn Tây. Trải qua bao tháng năm nhưng làng cổ Đường Lâm vẫn giữ được những nét đặc trưng của một ngôi làng Việt. Cây đa, giếng nước, sân đình, những ngôi nhà đá ong hàng trăm năm tuổi ... Con đường làng yên bình dẫn tới từng ngõ xóm. Sau cánh cửa thô mục là cuộc sống bình dị và đơn sơ. Hồn quê mộc mạc phảng phất vẫn lưu giữ bao đời. Hệ thống đường xá nơi đây cũng khá đặc biệt vì có hình xương cá. Với cấu trúc đặc biệt này nếu từ đình đi sẽ không bao giờ quay lưng vào cửa Thánh.

Tôi dừng xe trước công chùa Mía, cạnh một gốc đa lớn. Bà chủ quán nước cũng là người làng, đon đả rót nước vối mời khách. Rồi bà hồ hởi khoe món tương Đường Lâm đặc sản, những cây kẹo dồi, kẹo lạc giản đơn mà hấp dẫn. Bà như khoe chứ chẳng giống chào mời mua bán. Ngồi giữa ngã ba làng, ăn miếng kẹo lạc bùi ngậy, nhấp ngụm nước vối mát tôi ngỡ như mình đang lạc vào hồn quê đất Việt hàng trăm năm trước. Sau khi nghe bà kể sự tích, nguồn gốc của ngôi chùa Mía, tôi lại được hướng dẫn để đi tới những ngôi nhà cổ - niềm tự hào của người dân nơi đây.
Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 4

Những bức tường xây dựng bằng đá ong khắp ngõ, xóm.

Đường Lâm được công nhận làng cổ từ năm 2005, xếp hạng di tích gồm 12 ngôi nhà. Làng Đường Lâm có 956 ngôi nhà truyền thống, trong đó các làng Đông Sàng, Mông Phụ và Cam Thịnh lần lượt có 441, 350 và 165 nhà. Thời gian tồn tại của mỗi ngôi nhà khác nhau (1649, 1703, 1850 ...) nhưng đều có đặc trưng chung. Đó là nhà cổ truyền thống đều được xây dựng từ những khối xây bằng đá ong.

Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 5

Những góc tường vẫn vững chãi bất chấp thời gian.

Tôi bước chân vào một ngôi nhà cổ ở gần giữa làng. Tiếp đón chúng tôi là một ông cụ đã ngoài 70 nhưng da dẻ hồng hào, sắc mặt còn tinh anh. Bác tên là Anh Ban. Cất giọng sang sảng ông chia sẻ: "Ngôi nhà ông đang ở được các cụ xây dựng vào năm 1750, dưới triều đại vua Lê Hiển Tông, đến năm nay đã hơn 260 năm. Ngôi nhà được xây dựng theo lối kiến trúc cổ của đồng bằng Bắc Bộ, theo lối nhà ngói đại hoa gồm 5 gian và hai vĩ. Hai gian buồng dùng cho các cặp vợ chồng, trẻ em sinh hoạt. Ba gian nhà ngoài, gian chính để thờ cúng tổ tiên, hai gian bên là nơi sinh hoạt của những người lớn tuổi (ông, bà, cụ ...)".

Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 6

Ngôi nhà cổ của ông Kiều Anh Ban, một trong 12 ngôi nhà xếp hạng di tích.

Đi một vòng vừa ngắm ngôi nhà vừa nghe ông giảng giải, được biết ngôi nhà gần như giữ lại tất cả những nét xưa, lối kiến trúc mà cha ông để lại. Truyền thống sinh hoạt, thờ cúng vẫn được gìn giữ. Sập gụ cổ, bàn hương án, sập thờ, khám thờ, hoành phi câu đối ... vẫn uy nghiêm, mộc mạc dù qua hàng trăm năm. Chính giữa nhà là ba chữ Hán cổ "Hậu Quyết Xương". Theo giải thích của chủ nhân ngôi nhà, ý nghĩa ba chữ là "Các cụ mong muốn cho con cháu hậu thế thừa hưởng di sản này, quyết sẽ gìn giữ gia phong nề nếp tốt đẹp mà các cụ để lại".

Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 7

Đằng sau cánh cổng thô mục được bảo tồn ...

Được biết, trải qua bao đời nay, không những kiến trúc, hình dáng, vật dụng ngôi nhà được lưu giữ mà gia phong cũng được bảo tồn. Gần trưa, chị con dâu của ông sau khi chuẩn bị cơm nước xong xuôi, lễ phép lên mời cha, mời khách dùng bữa. Tôi nhìn cái cách nói năng, cử chỉ dịu dàng, thùy mị của chị mà là lạ, bởi cũng đã khá lâu rồi tôi không gặp vẻ nết na, nhẹ nhàng vốn dĩ là bản tính trời cho của người phụ nữ.

Làng cổ Đường Lâm - Hồn quê phảng phất giữa Hà thành - anh 8

... là cả nề nếp gia phong bao đời cũng được lưu giữ.

Lễ phép chào tạm biệt ông Ban cùng gia đình, tôi bước qua cánh cổng gỗ lim tuổi đời gần 300 năm mà thấy lòng nhẹ bẫng. Một cảm giác dìu dịu, êm ái đầy hoài cổ lưu đọng. Đi vòng xe về phía cuối làng để về, tôi có cảm giác như đang chuẩn bị xa một nơi thân thuộc và yêu thương lắm, dù đây chỉ là lần đầu tới đây. Mặc cho những phát triển mạnh mẽ, đổi thay liên tục của xã hội hiện đại. Sự đổi thay cả về kinh tế, xã hội và con người. Nhưng làng cổ Đường Lâm vẫn trường tồn với lối kiến trúc đặc sắc của làng quê Việt Nam. Vẫn còn đó những sinh hoạt đậm chất xưa sau lũy tre làng. Và đẹp hơn, thanh cao hơn, quý giá hơn là gia phong lề lối, thuần phong mỹ tục bao đời cha ông để lại vẫn lưu giữ như nét hồn quê Việt giữa Hà Nội tấp nập, phồn hoa.


Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu