Ngày Nay số 228

5 NGAYNAY.VN UNESCO Số228 - ThứNăm, ngày 25.6.2020 Văn phòng Chính phủ vừa có Công văn số 4591/VPCP- KGVX về ý kiến của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý việc lập hồ sơ Mo Mường (tỉnh Hòa Bình) và Lễ hội Vía Bà chúa Xứ Núi Sam (tỉnh An Giang) trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. T heo Công văn, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý giao Bộ VH-TT&DL chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương liên quan lập hồ sơ các di sản vănhóa phi vật thể. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Mo Mường là tên gọi một loại nghề nghiệp, một loại hình di sản văn hóa có tính nguyên hợp bao gồm hoạt động tín ngưỡng dân gian; diễn xướng văn hóa - văn nghệ dân gian đặc biệt. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, “Mo” có nghĩa là xướng lên theo những làn điệu nhất định những bài cúng, những khúc Mo nhòm (tả cảnh), những “cát” Mo (một trường đoạn) kể trong các nghi lễ phục vụ Lập hồ sơ hai di sản trình UNESCO Nữ nghệ sĩ trẻ mở ra “con đường mới” cho Mosul “Â m nhạc nuôi sống tâm hồn, bầu bạn với tôi những lúc vui cũng như những khi buồn”. Rawnaq, một nghệ sĩ violin trẻ tuổi của Mosul (Iraq), tin rằng kể cả trong những giờ phút đen tối nhất thì âmnhạc có thể trao quyền chomọi người, giúp họ đạt đượcmục tiêu và ước mơ củamình. Rawnaq đã tận mắt chứng kiến sự tàn phá áp bức của chiến tranh khiMosul rơi vào tay những kẻ cực đoan bạo lực vào tháng 6/2014. Khi ấy, Rawnaq chỉ mới 15 tuổi. Thành phố miền Bắc Iraq này được biết đến là một trong những thành phố lâu đời nhất trên thế giới. Trong nhiều thế kỷ, đây là nơi sinh sống của những người có nguồn gốc, sắc tộc và tín ngưỡng tôn giáo khác nhau. Phạm vi ảnh hưởng văn hóa này đã mang lại sức sống cho nhiều phương thức diễn giải và biểu cảm âm nhạc. Vậy nhưng, vào mùa hè năm 2014, âm nhạc ở Mosul bị hình sự hóa và trở thành một điều cấmkỵ. Đến nay, âm nhạc đã dần trở lại nơi mảnh đất Mosul, len lỏi trong lòng thành phố như suối ngầm, như những hạt giống của bông hoa bồ công anh. Âm nhạc đã sống lại, giai điệu vang lên, tích tụ tinh hoa của nhiều thế kỷ âm nhạc truyền thống đa dạng. Giống như nhiều người trẻ tài năng từ Mosul, Rawnaq đang nỗ lực mở ra một hướng đi mới cho thành phố của mình. Với ban nhạc của mình, cô chơi nhạc trên đường phố, nâng cao nhận thức về quyền của phụ nữ và phá vỡ định kiến. “Sau khi họ nghe tôi chơi, nhiều người đã thay đổi suy nghĩ và giờ họ nghĩ rằng phụ nữ cũng có thể chơi nhạc mọi lúc, mọi nơi”, Rawnaq chia sẻ. Rawnaq sử dụng âm nhạc để kể một câu chuyện mới - câu chuyện về Mosul hồi sinh, nơi phụ nữ và đàn ông cùng tham gia xây dựng quê hương. Là một phần trong sáng kiến hàng đầu để hồi sinh tinh thần Mosul thông qua di sản, đời sống văn hóa và giáo dục, dự án “Lắng nghe Iraq” của UNESCO tập trung vào việc kết nối các cộng đồng khác nhau và hồi sinh đời sống văn hóa của mình thông qua âm nhạc. QUỲNHHOA (theoUNESCO) đời sống của từng gia đình và cộng đồng. Còn về mặt danh từ, là để chỉ những người làm nghề Mo (ông Mo) và những bài Mo, những ángMo. Các nhà nghiên cứu cũng đã chỉ ra, ở các vùng Mường hiện nay có 5 làn điệu Mo được dân gian đặt tên:“Ò hoi”, “Dà đôông”,“Dà dê”,“Hâmmo” và “Hệu kệu”. Những làn điệu Mo này, về mặt âm nhạc có giai điệu khác nhau. Cách gọi tên như vậy vì đó là đặc điểm dễphânbiệt giữacácđiệuMo, là câu hô xướng đầu tiên của các điệuMo. Trải qua nhiều thế kỷ, đến nay, Mo Mường vẫn có sức sống bền bỉ với dân tộc Mường. Giới nghiên cứu cũng khẳng định, Mo Mường đã góp phần hình thành, nuôi dưỡng cốt cách, tâm hồn của bao thế hệ nhân dân giàu truyền thống văn hóa, lịch sử dân tộc Mường và vùng đất Hòa Bình. Trong đời sống sinh hoạt văn hóa, người Mường thường sử dụng Mo để thực hành nghi lễ. Qua khảo sát của Sở VH-TT&DL tỉnh Hòa Bình công bố năm 2018, có tổng số 23 nghi lễ được thực hiện có sử dụng Mo. Vai trò của ôngMo gắn liền với vòng đời của con người: Từ khi sinh ra cất tiếng khóc chào đời, ông Mo cầu cho trẻ hay ăn, chóng lớn. Khi đau yếu, lạc vía, Mo làm vía mụ sao cho trẻ được khỏe mạnh, nhanh nhẹn, thông minh. Tuổi trưởng thành, khi đau yếu, mo làmvía giải hạn, trừ tàma. Vai trò của ông Mo còn thể hiện qua đám cưới, trong lễ cúng gia tiên hai họ đến đón dâu hay lễ mừng nhà mới, lễ mát nhà, cầu sức khỏe, bình an... Đến tuổi già sức cạn, mo làm lễ kéo si mong cho sức khỏe, minh mẫn, sống lâu cho con cháu được nhờ. Khi nhắmmắt xuôi tay về với MườngTrời, ôngMo đóng vai trò là cầu nối tiễn hồn người chết sang thế giới bên kia. Số liệu thống kê của Sở VH-TT&DL Hòa Bình cho thấy, toàn tỉnh hiện có 284 nghệ nhân Mo Mường, độ tuổi trẻ nhất cũng đã ở quãng 50-60. Còn Lễ hội Vía Bà chúa Xứ Núi Sam diễn ra từ ngày 22 đến 27/4 Âm lịch, được thực hiện theo nghi thức truyền thống, gồmLễphục hiện rước tượng bà từ đỉnh núi Sam xuống miếu thờ, lễ Tắm bà, lễ Thỉnh sắc thần ông Thoại Ngọc Hầu và 2 vị phu nhân, lễ Túc yết, lễ Xây chầu, lễ Chánh tế và lễ Hồi sắc. Năm 2001, Lễ hội Vía Bà chúa Xứ Núi Sam được Bộ VHTT&DL công nhận là lễ hội cấp quốc gia. Từ đó, ngoài phần lễ truyền thống, phần hội được tổ chức sôi nổi với các chương trình sân khấu hóa, tuần lễ văn hóa - thể thao, trò chơi dân gian, trình diễn văn nghệ dân tộc, múa lân - sư - rồng... phục vụ nhân dân và du khách. Ngày 19/12/2014, Lễ hội Vía Bà chúa Xứ Núi Sam đã được Bộ VH-TT&DL đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình lễ hội truyền thống. n A. N. MoMường làdi sảnvănhóaphi vật thểquốc gia. Rawaq trong1buổi biểudiễn.