Ngày Nay số 271

NGAYNAY.VN KHOAHỌC - MÔITRƯỜNG 14 Số271 - ThứNăm, ngày22/4/2021 n Tàu NASA bay xa hơn 7,5 tỷ km từ Trái Đất. Vào 8h42 ngày 18/4 theo giờ Hà Nội, tàu New Horizons sẽ bay cách Mặt Trời 50 đơn vị thiên văn (AU), tức gấp 50 lần khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời (7,5 tỷ km). Ở khoảng cách này, con tàu sẽ mất hơn 6,5 giờ để truyền tín hiệu tới Trái đất trong lúc di chuyển ở vận tốc ánh sáng. New Horizons là tàu vũ trụ bay xa thứ 5 tính từ Trái Đất. 15 năm sau khi phóng từ Trái Đất ở tốc độ kỷ lục, tàu New Horizons sắp đạt cột mốc mới về quãng đường bay mà chỉ có 4 tàu thăm dò khác từng vượt qua. n Công nghệ ‘tàng hình’ vật thể rắn. Các nhà khoa học tìm ra cách biến những vật thể rắn trở thành vô hình thông qua để sóng ánh sáng truyền xuyên vật liệu mờ. Bằng cách chiếu thẳng một loại ánh sáng đặc biệt qua vật thể, các nhà nghiên cứu khiến người nhìn cảm thấy giống như vật thể không có ở đó. Phương pháp mới có nhiều lợi ích to lớn đối với quá trình chụp ảnh trong y sinh. Tuy nhiên, vẫn cần nghiên cứu sâu hơn về công nghệ bởi các hệ thống sinh học có rất nhiều chuyển động như máu chảy khắp cơ thể nên rất khó tính toán mô hình cần thiết để ánh sáng truyền qua vật thể. n Hợp chất hóa học gây tổn hại chức năng não. Nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng, hợp chất BPA và các chất thay thế có thể không an toàn. BPA, hay bisphenol A, là một hóa chất được sử dụng phổ biến trong thực phẩm, đồ uống và các loại bao bì khác trong nhiều thập kỷ. Song, các chuyên gia ngày càng lo ngại rằng, chất này có thể xâm nhập vào đồ tiêu dùng. Nghiên cứu đã điều tra cách các hợp chất này tác động đến những tế bào thần kinh trong não người trưởng thành. Những chất này có khả năng làm gián đoạn vĩnh viễn quá trình truyền tín hiệu và can thiệp vào các mạch thần kinh liên quan đến nhận thức. PV (tổnghợp) n TIN& TIN Những hoạt động của con người đã và đang có tác động sâu rộng đến số lượng cũng như sự phong phú của các loài khác. S ư tử, linh cẩu và những kẻ săn mồi khác vẫn rình rập đàn linh dương đầu bò, ngăn chúng ăn quá nhiều thực vật. Sự đa dạng của các loại cây và cỏ hỗ trợ cho các loài khác, từ chim cá cho đến các loài sâu bọ. Đổi lại, những loài vật này mang hạt giống hoặc phấn hoa đi khắp các vùng đồng bằng, tạo điều kiện cho nhiều loại thực vật sinh sản. Con người cũng xuất hiện ở đó, nhưng với mật độ tương đối ít ỏi. Đây là một ví dụ điển hình về một hệ sinh thái còn nguyên vẹn: các mối quan hệ phức tạp cùng nhau duy trì sự đa dạng phong phú của Trái đất. Theo một cuộc khảo sát về các hệ sinh thái trên Trái đất, phần lớn đất đai trên Trái Đất - khoảng97%- khôngcòn đủ tiêu chuẩn nguyên vẹn về mặt sinh thái. Các nhà nghiên cứu thông báo hôm 15/4 trên tạp chí Frontiers in Forest and Global Change: trong vòng 500 năm qua, quá nhiều loài đã bị tuyệt chủng hoặc suy giảmsố lượng. Cụ thể, các nhà khoa học đã lấy mốc năm 1500 sau Công nguyên, có nghĩa là chỉ những phần trên thế giới còn nguyên vẹn về mặt sinh thái như 500 năm trước với sự bổ sung của các loài ở mức độ phong phú tương tự mới có thể được coi là vùng hoang dã. Kết quả là chỉ có 2,8% bề mặt hành tinh Trái đất phù hợp với mô tả. Những “mảng hoang dã” này, mỗi mảng có diện tích 10.000 km2 hoặc lớn hơn, nằm rải rác ở nhiều nơi khác nhau trên thế giới. Trong số ít các hệ sinh thái còn nguyên vẹn, chỉ có khoảng 11% diện tích đất nằm trong các khu bảo tồn hiện có. Chúng bao gồm Vườn quốc gia Nouabale- Ndoki ở Congo, Serengeti- Ngorongoro ở Tanzania, lãnh thổ bản địa Alto Rio Negro trong rừng Amazon, Great Siberian Polynya ở miền bắc nước Nga và Vườn quốc gia Kawésqar ở miền nam Chile. Đây là những nơi rất hiếm và đặc biệt cần được bảo tồn, nhưng chỉ 11% trong số chúng nằm trong khu vực được bảo vệ. “Đó là những nơi tốt nhất trong số những nơi tốt nhất, những nơi cuối cùng trên Trái đất chưa mất đi một loài nào mà chúng ta đã biết”, Oscar Venter - nhà khoa học bảo tồn tại Đại học Bắc British Columbia cho biết. Ông nói việc xác định những nơi như vậy rất quan trọng, đặc biệt là đối với các khu vực đang bị đe dọa phát triển cần được bảo vệ, như rừng nhiệt đới Amazon. Các nhà khoa học chuyên về bảo tồn từ lâu đã cố gắng lập bản đồ những nơi chưa bị ảnh hưởng bởi hoạt động của con người. Ước tính của các nhà nghiên cứu cho thấy 20 - 40%bềmặt đất củaTrái đất có thể được coi là nguyên vẹn về mặt sinh thái. Nhưng những gì có thể được phát hiện bởi vệ tinh là hiện thực xấu xí về mức độ thực sự của môi trường sống hoang dã. Bên dưới những tán cây dường như còn nguyên vẹn, sự tuyệt chủng của các loài động vật có vú và các loài chim lớn do săn bắt, các loài xâm lấn hay dịch bệnh đã làm suy giảm tính đa dạng sinhhọc của các khuvực hoang dã trên thế giới. Nhà sinh vật học Andrew Plumptre, Đại học Cambridge cho biết: “Săn bắn, tác động của các loài xâm lấn, biến đổi khí hậu - những thứ này có thể gây hại cho hệ sinh thái, nhưng chúng không dễ dàng được phát hiện ngay qua vệ tinh”. Plumptre và các đồng nghiệp của ông đã bắt đầu tìm kiếm những môi trường sống còn giữ lại đầy đủ các loài tựnhiên, ởmức độphong phú tự nhiên vào năm 1500 sau Công nguyên. Đó là cơ sở mà Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế sử dụng để đánh giá sự tuyệt chủng của các loài, mặc dù con người đã thay đổi hệ sinh thái bằng cách xóa sổ nhiều loài thú lớn trong hàng nghìn nămqua. Nhìn chung, số lượng đất nguyên vẹn về mặt sinh thái “thấp hơn nhiều so với nhữnggì chúng tôimongđợi” - Plumptre nói. Điều này cho thấy con người đã tác động khủng khiếp đến tự nhiên như thế nào. Một số nhà khoa học đặt câu hỏi liệu các tác giả nghiên cứu có quá khắt khe trong định nghĩa về sự nguyên vẹn của hệ sinh thái hay không. Nhiều hệ sinh thái trên khắp thế giới đã mất đi một hoặc hai loài nhưng vẫn là những cộng đồng đa dạng, sống động. Sự suy giảm của một vài loài có thể không gây ra thảmhọa cho toànbộhệ sinh thái, vì các loài khác có thể thay thế vai trò của những loài đã mất. Các nhà nghiên cứu tính toán rằng trong khi chỉ có 3% diện tích đất hiện còn nguyên vẹn về mặt sinh thái, thì việc đưa tới 5 loài đã mất có thể khôi phục lại 20% diện tích đất đai như trước đây. Điều này giúp cho hệ sinh thái dần trở lại cân bằng. LY PHƯƠNG (theo Science News) Chỉ 3% bề mặt Trái đất chưa bị ‘cày xới’