Theo chị Nguyễn Thị Hiền, chủ một cửa hàng trên phố Hàng Mã, vài năm gần đây, xu hướng tìm về đồ chơi truyền thống ngày càng rõ rệt. “Bên cạnh sản phẩm hiện đại, được cải tiến, đèn ông sao, mặt nạ, trống hay lồng đèn giấy được nhiều người trẻ tìm mua”, chị Hiền chia sẻ. Không chỉ dừng lại ở việc mua chơi, nhiều gia đình còn sáng tạo khi kết hợp đèn lồng, đầu lân, mặt nạ cùng phông nhung đỏ hay mành tre để trang trí, tạo nên không gian check-in độc đáo ngay trong chính ngôi nhà, tòa nhà chung cư mình đang ở. Con giống bột – Linh hồn của Trung Thu xưa Một trong những biểu tượng của đồ chơi Trung thu truyền thống chính là con giống bột, tên gọi dân dã là tò he, với nhiều màu sắc, gắn liềnvới kýức lễhội. Nghệnhân Đặng Văn Hậu, sinh ra ở làng Xuân La (Phú Xuyên, Hà Nội), là minh chứng sống động cho sức sống mãnh liệt của nghề nặn con giống bột. “Những con giống bột không chỉ là một món đồ chơi mà còn linh hồn của tết Trung Thu, bởi trên mỗi mâm cỗ ngày xưa đều có sự hiện diện của chúng”, anh Hậu cho biết. Ngoài mùa Trung thu, các nghệ nhân còn sáng tạo nhiều hình con giống phục vụ tín ngưỡng dân gian như: mâm ngũ quả, mâm xôi, 12 con giáp, con cá… những vật phẩmdâng lễ. Theo nghệ nhân Đặng Văn Hậu, con giống bột có hai trườngphái nổi bật: con giống Đồng Xuân, thiên về chất dân gian, gầnvới tranhĐôngHồ, là lễ vật cúng dâng tại chùa, đền, phủ với hình ảnh mâm ngũ quả, hài thêu…; và con giống phố Khách mang đậm nét văn hóa của người Hoa Kiều với các hình tượng thần thoại nhưTứ linh, Lân và các vị thần. Sáng tạo và đổi mới, anh kết hợp cả hai để tạo nên những con giống vừa giữ hồn dân gian, vừa có tính thẩmmỹ cao. Những năm 1960, một nghệ nhân cao tuổi trong Cuối tháng Chín, những con phố cổ Hàng Mã, Hàng Lược lại rực rỡ sắc màu của những món đồ chơi đèn lồng, đèn ông sao, mặt nạ giấy bồi, tò he... Dù thị trường tràn ngập sản phẩm hiện đại, nhưng đồ chơi truyền thống vẫn có sức hút mạnh mẽ, như một phần ký ức gắn liền với tuổi thơ và văn hóa dân tộc. Sức hút của hai tiếng “truyền thống” NGỌC ÁNH làng nảy ra ý tưởng, nặn con giống bột trên que tre thay vì nặn trên vòng tre, bột tẻ được thay bằng bột nếp, để tạo sự kết dính giữa que tre và con giống, giúp trẻ em dễ cầm hơn (được gọi là tò he). Nhờ sự cải tiến này, con giống bột nhanh chóng phổ biến tại các lễ hội, có thể “biến hóa” theo yêu cầu của khách hàng. Trong thời kỳ kháng chiến, các em nhỏ còn thích thú với những con giống mang hình tượng bộ đội, y tá, công nhân… phản chiếu tinh thần thời đại. Để tạo hình, các nghệ nhân sử dụng năm màu chính là đỏ, vàng, trắng, xanh, đen; các màu khác được pha từ năm màu đó. “Người Việt Namquan niệm rằng, Trung thu là tết của nhi đồng, nên những màu sắc được ưu tiên ‘nhất đỏ, nhì vàng’ để các con giống trông sặc sỡ, bắt mắt, thu hút sự chú ý của trẻ con”, nghệ nhân Hậu chia sẻ. Những năm gần đây, nghệ nhân Đặng Văn Hậu còn kết hợp kỹ thuật của nhiều làng nghề, trong đó, kỹ thuật con giống bột Đồng Xuân và Phú Xuyên được ứng dụng, tạo nên những con giống bột có sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và sáng tạo. Một sản phẩm thường chỉ mất 1015 phút để hoàn thành, song có những con giống bột phải dành tới vài ngày, thậm chí một tuần. Songđằng sauđó là sự chắt lọc tinh hoa của nhiều đời nghệ nhân. Gắn bó sâu đậm với nghề, đủ hiểu nghề, nghệ nhân trẻ Đặng Văn Hậu lại tiếp tục nhận ra những nhược điểm của con giống làng nghề Xuân La là dễ bị mốc, không để được lâu. Anh Hậu đã nghiên cứu, cải tiến loại bột mới, có thể giữ trong nhiều năm, mang đi xa hơn mà vẫn thoang thoảng mùi thơm của gạo nếp - yếu tố được coi là “bước ngoặt” cho sự phát triển của nghề. Không chỉ nặn cho mỗi dịp Trung Thu, nghệ nhân Hậu còn đưa con giống bột vào không gian cà phê, nhà hàng, sự kiện. Đặc biệt, năm 2017, tại chương trình Thu Vọng Nguyệt ở Hà Nội, mâm cỗ Trung Thu đã gây bất ngờ và sự quan tâm lớn khi chinh phục cả trẻ em lẫn thế hệ 7X, 8X - những người tìm thấy ký ức tuổi thơ qua những con giống bột cổ truyền. Một sốmónđồ chơi TrungThu truyền thốnganh LêHồngQuang sưu NghệnhânĐoànVănHậuđượcUBNDTPHàNội vàSởCông thươngHàNội trao tặngdanhhiệu “Nghệ nhânHàNội” vàonăm2014, trở thànhmột trongnhữngnghệnhân trẻ tuổi nhất củaThủđô. Hồi còn bé, tôi hay mang ra hồ Hoàn Kiếm, buộc một sợi chỉ vào chiếc thuyền, để tàu chạy ra tít ra xa, hết dầu thì kéo về, đổ dầu vào để được chạy tiếp. Đó là trải nghiệm thú vị, cảm xúc háo hức đến tận bây giờ tôi vẫn luôn nhớ. Anh Lê Hồng Quang NGAYNAY.VN 10 CHUYÊNĐỀ Số449 | ThứNăm, ngày 2/10/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==