Chủ tịch Hội đồng Biên tập: NguyễnXuânThắng Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập: NguyễnHùng Sơn Tổng Biên tập: TrầnVănMạnh PhóTổng Biên tập: PhạmHữuQuang, LêThị Lương, Nguyễn LệHằng Email: toasoan@ngaynay.vn Thư ký tòa soạn: LêThị BíchNgọc Hotline: 096 234 1234 GPXB: Số160/GP-BTTTTcấpngày11/6/2024 Tòa soạn: P201-202-203, Nhà B5, Khu Ngoại giaoĐoàn, 298 KimMã, phường Ba Đình, Hà Nội. Tel: (84-4) 22487777 - 22497777 Vănphòngđại diện tại TPHCM: Số58NguyễnBỉnhKhiêm, phườngSài Gòn,TP.HCM Số 449 24 trang, khổ 26,5 x 34cm- In tại: Nhà inTiếnBộ Di sản giữa núi rừng Tuy nhiên, trong cuộc sống hiện đại, ngôn ngữ có tuổi đời hàng thế kỷ này - một di sản văn hoá đang phải đối mặt với nguy cơ biến mất khi ngày càng ít được sử dụng. “Ngôn ngữ huýt sáo chính là chiếc điện thoại của chúng tôi”, ông Hammou Amraoui (59 tuổi) nói vui. Ông là một trong những người cuối cùng còn giữ gìn truyền thống này ở Imzerri, một ngôi làng hẻo lánh thuộc xã Tilouguit, cách thành phố gần nhất khoảng hai giờ lái xe. TạiTilouguit, ôngHammou chobiết:“Ngônngữnàykhông có gì xa lạ, chúng tôi đã được dạy ngay từ khi còn nhỏ, như cách chúng tôi học đi, học nói”. Đó là một phần tự nhiên của cuộc sống hàng ngày, được truyền lại qua các thế hệ mà không cần sách vởhay lớphọc chính quy. Theo các nhà nghiên cứu, ngôn ngữ Assinsg có thể thay thế lời nói thông thườngbằng những tiếng huýt sáo vang xa gần ba cây số trên các dãy núi địa hình hiểm trở. Trong những thung lũng sâu với sườn núi dốc, nơi tiếng nói thông thường dễ bị hoà trong tiếng gió hoặc bị địa hình cản trở, tiếng huýt sáo trở thành “công cụ thiết yếu”, giúp các mục đồng cảnh báo nhau khi có nguy hiểm, chỉ dẫn vị trí đàn cừu, hay thậm chí trao đổi những câu chuyện đời thường. “Nguyên tắc củangônngữ này rất đơn giản. Các từ được biến âm thành tiếng huýt sáo, và chìa khóa để hiểu được nó nằm ở việc thực hành luyện tập thường xuyên. Nó giúp chúng tôi giao tiếp dễ dàng hơn, đặc biệt khi chăn thả gia súc trên các dãy núi cao”, anh Brahim (33 tuổi), con trai già làng Hammou giải thích. Fatima Zahra Salih, một nhà nghiên cứu di sản văn hóa Morocco, mô tả ngôn ngữ huýt sáo này như một “kho báu”văn hóa. Trong suốt năm năm qua, bà đã dành thời gian nghiên cứu sâu về nó, nhằm chuẩn bị hồ sơ đề cử công nhận và bảo vệ bởi UNESCO. Công việc của bà không chỉ dừng lại ở việc ghi chép mà còn nhấn mạnh giá trị lịch sử và xã hội của ngôn ngữ này, vốn gắn bó chặt chẽ với lối sống du mục của cộng đồng địa phương. Mối đe doạ tiềm tàng Để đến được làng Imzerri, du khách sẽ phải vượt qua dốc theo một con đường đất ngoằn ngoèo xuyên qua Brahim Amraoui cho rằng không thể từ bỏ việc truyền dạy ngôn ngữ này cho con trẻ: “Dù con chọn nghề nghiệp khác, tôi vẫn muốn dạy nó ngôn ngữ huýt sáo. Đó là sứ mệnh bảo tồn ngôn ngữ truyền thống này”. Tuy nhiên, mối đe dọa không chỉ đến từ dòng người di cư đến các đô thị lớn. “Ngôn ngữ huýt sáo đang biến mất dần dần vì sự suy thoái môi trường”, bà Julien Meyer, chuyên gia nghiên cứu ngôn ngữ huýt sáo chỉ rõ. Morocco đã trải qua hạn hán kéo dài bảy năm liên tiếp, khiến hệ sinh thái núi non thay đổi mạnh mẽ. Đồng tình với quan điểm này, nhà nghiên cứu Fatima Zahra Salih cho rằng đây là hậu quả của biến đổi khí hậu, vốn đã phá vỡ lối sống mục đồng của những người dân bản địa. Bà Salih nhấn mạnh nhu cầu cấp bách để bảo vệ ngôn ngữ huýt sáo trước những thách thức lớn hơn: Sự cân bằng giữa bảo tồn di sản và thích ứng với thay đổi toàn cầu. Có thể thấy, ngôn ngữ huýt sáo không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là biểu tượng của sự kiên cường. Nó nhắc nhở rằng, giữa những dãy núi hùng vĩ, con người đã sáng tạo ra cách kết nối vượt qua khoảng cách địa lý và thời gian. Tuy nhiên, nếu không có hành động kịp thời, kho báu này có thể sẽ mãi mãi lặng im, mãi mãi chỉ còn là ký ức trong sách vở và tài liệu nghiên cứu. n cánh rừng sồi xanh mướt. Ngôi làng chỉ có khoảng 50 ngôi nhà, không có điện, không có nước máy. Cuộc sống ở đây giản dị, gắn bó với thiên nhiên, nhưng cũng đầy khắc nghiệt. Nhiều gia đình đã quyết định di cư, đe dọa sự sống còn của ngôn ngữ huýt sáo. “Vùng đất của chúng tôi rất đẹp, nhưng đổi lại chúng tôi cũng phải sống trong sự cô lập và điều kiện hết sức khó khăn. Nhiều hàng xóm của chúng tôi đã lựa chọn rời đi”, bà Aicha Iken (51 tuổi) người học huýt sáo từ nhỏ khi chăn thả gia súc tâm sự. Quyết định ấy của người dân Imzerri không chỉ xuất phát từ nghèo đói, mà còn do thiếu cơ hội việc làm, giáo dục và y tế, khiến thế hệ trẻ tìm kiếm cuộc sống tốt hơn ở các thành phố lớn. Tỷ lệ nghèo đói ở tỉnh Azilal, Morocco đã ghi nhận dấu hiệu giảm trong nhiều năm gần đây, nhưng đến năm 2024 vẫn cao gấp đôi mức trung bình 17% tại quốc giaBắcPhi này. Dùvậy,một số gia đình vẫn kiên quyết bám trụ với mảnh đất quê hương – và cả truyền thống huýt sáo của họ. Brahim Amraoui đã dạy con trai mình, Mohamed (12 tuổi) cách huýt sáo, khiến cậubé trở thànhmột trong số ít trẻ em ở làng nắm được kỹ năng này. “Ban đầu, việc học ngôn ngữ huýt sáo tương đối khó khăn. Tôi không hiểu hết mọi dấu hiệu, nhưng sau hai năm, kỹ năng của tôi đã được hoàn thiện, mọi thứ đã tốt hơn đáng kể”, Mohamed kể, đồng thời chia sẻ rằng cậu luôn mơ ước được trở thành phi công. Dù vậy, nhưng Di sản ngôn ngữ Morocco trước nguy cơ “lặng im” Trên những dãy núi cao vùng High Atlas thuộc Morocco, những người chăn cừu như Hammou Amraoui và con trai không giao tiếp với nhau bằng lời nói, mà bằng một thứ ngôn ngữ vô cùng đặc biệt: Huýt sáo. MAI PHƯƠNG (Theo AFP) NGAYNAY.VN 23 THẾGIỚI Số449 | ThứNăm, ngày 2/10/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==