quốc tế về văn hóa hay cà phê, nhiều người nước ngoài đã nghĩ đến Việt Nam. Đó là một vốn liếng đáng quý. Tuy nhiên, có nhiều chất liệu văn hóa và xây dựng được một nền công nghiệp văn hóa mạnh là hai việc rất khác nhau, và là một chặng đường dài nhiều thách thức. Hàn Quốc không tạo ra làn sóng văn hóa toàn cầu chỉ vì có một lịch sử lâu đời. Phía sau K-pop, phim truyền hình hay điện ảnh Hàn Quốc là cả một hệ sinh thái gồm đào tạo, sản xuất, đầu tư, truyền thông và phân phối. Nhật Bản cũng không chỉ dựa vào đền chùa và truyền thống. Manga, anime, trò chơi điện tử, thời trang và thiết kế đã đưa những yếu tố văn hóa Nhật Bản vào đời sống hằng ngày của hàng triệu người trên thế giới. Điều cần suy nghĩ đối với Việt Nam không còn là chúng ta có đủ chất liệu hay không. Câu hỏi đặt ra chính là làm thế nào để những chất liệu ấy trở thành các bộ phim mà người khác muốn xem, những bài hát họ muốn nghe, những trò chơi họ muốn trải nghiệm và những sản phẩm họ muốn sử dụng. Muốn vậy, cảm hứng sáng tạo thôi chưa đủ. Người làm văn hóa cần được bảo vệ quyền tác giả, có cơ hội tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường. Doanh nghiệp cần nhìn thấy khả năng phát triển dài hạn. Các sản phẩm cần có hệ thống phân phối đủ mạnh để đến được với công chúng trong nước và quốc tế. Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu phát huy văn hóa để thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia. Tuy nhiên, sức mạnh mềm không đơn giản là tổ chức thêm những tuần văn hóa, chương trình biểu diễn hoặc chiến dịch quảng bá ở nước ngoài. Những hoạt động đó vẫn cần thiết, một tuần phim, một chương trình áo dài hay một sự kiện giới thiệu ẩm thực đều có thể giúp công chúng hiểu thêm về Việt Nam. Nhưng sức mạnh mềm chỉ thực sự được hình thành khi người khác tự tìm đến văn hóa của mình vì họ yêu thích và cảm thấy có sự gắn bó. Người trẻ ở nhiều nước nghe nhạc Hàn Quốc vì họ thấy hấp dẫn, không phải vì có ai yêu cầu phải tìm hiểu Hàn Quốc. Nhiều người muốn tới Nhật Bản sau khi xem truyện tranh hay hoạt hình, bởi từ trước chuyến đi, họ đã hình thành một mối liên hệ tình cảm với đất nước ấy. Khi đó, sản phẩm văn hóa tự kể câu chuyện về một quốc gia. Nó đi xa hơn một chiến dịch quảng bá và ở lại lâu hơn trong trí nhớ của công chúng. Việt Nam đã có những tín hiệu tích cực. Chất liệu dân gian xuất hiện ngày càng nhiều trong âm nhạc đương đại. Các nhà thiết kế trẻ tìm về hoa văn và kỹ thuật thủ công truyền thống. Ẩm thực Việt Nam hiện diện rộng hơn trên thế giới. Những không gian cũ tại Hà Nội được thử nghiệm cho nghệ thuật và thiết kế. Di sản Hội An được kết nối với nghề thủ công, sáng tạo và du lịch trải nghiệm. Tuy vậy, phần lớn thành công vẫn mang dấu ấn của những cá nhân hoặc nhóm sáng tạo riêng lẻ. Để trở thành sức mạnh quốc gia, những hạt giống ấy cần được đặt trong một môi trường thuận lợi hơn, nơi người sáng tạo có thể sống bằng nghề, doanh nghiệp dám đầu tư dài hạn và sản phẩm văn hóa Việt Nam tìm được đường đến thị trường quốc tế. Giữ văn hóa trong thời đại AI Giữ văn hóa trong thời đại AI là một vấn đề đặt ra khi trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang thay đổi cách con người sáng tạo, phổ biến và tiếp nhận văn hóa. Trên chiếc điện thoại của một người trẻ Việt Nam hôm nay có thể cùng lúc xuất hiện phim Mỹ, K-pop, anime Nhật Bản, game Trung Quốc và nội dung từ hàng chục quốc gia. Không thể và cũng không nên dựng hàng rào ngăn những dòng chảy ấy. Một nền văn hóa muốn tồn tại trong môi trường mở phải có đủ sức hấp dẫn để công chúng tự tìm đến. Giữ gìn bản sắc vì thế không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi. Cách bền vững hơn là làm cho văn hóa Việt Nam trở nên gần gũi với đời sống hiện đại, để người trẻ có thể tìm thấy trong đó niềm vui, cảm hứng và cơ hội sáng tạo. Công nghệ, nếu được sử dụng đúng, có thể mở ra khả năng rất lớn. Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và số hóa di sản. Tuy nhiên, số hóa sẽ có ý nghĩa hơn nếu không chỉ dừng ở việc chụp ảnh, quét tài liệu hay lập hồ sơ điện tử. Kho hoa văn của các dân tộc Việt Nam có thể được xây dựng thành cơ sở dữ liệu để các nhà thiết kế tìm hiểu và khai thác có trách nhiệm. Di tích có thể được mô hình hóa 3D để học sinh tham quan bằng công nghệ thực tế ảo. Những làn điệu cổ có thể được lưu trữ có cấu trúc, giúp nghệ sĩ trẻ dễ dàng tìm kiếm. Truyện dân gian, lịch sử và ký ức cộng đồng có thể trở thành nguồn dữ liệu cho điện ảnh, hoạt hình và trò chơi điện tử. Khi đó, di sản không chỉ được cất giữ trong kho lưu trữ. Di sản tiếp tục đi vào đời sống và sinh ra những sáng tạo mới, đó mới là một trong những cách bảo tồn tự nhiên và hiệu quả nhất. *** Có một điều thú vị trong hành trình của sáng kiến Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững. Sáng kiến Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững bắt đầu từ Việt Nam, đi qua UNESCO, tới Đại hội đồng Liên hợp quốc, được hơn một trăm quốc gia đồng bảo trợ và từ năm 2027 sẽ trở thành một chương trình hành động của cộng đồng quốc tế. Nhưng sau hành trình ấy, câu hỏi quan trọng nhất đối với chúng ta lại trở về với chính Việt Nam: Chúng ta sẽ làm gì với ý tưởng do mình khởi xướng? Nghị quyết số 80 - NQ/ TW đã xác định hướng đi. Chương trình hành động của Chính phủ đang chuyển những định hướng ấy thành nhiệm vụ cụ thể. Thập kỷ 2027 - 2036 mở thêm một không gian quốc tế thuận lợi để Việt Nam kết nối nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và giới thiệu những mô hình thành công. Phần còn lại phụ thuộc vào cách chúng ta thực hiện. Nếu văn hóa tạo thêm sinh kế, giúp các đô thị đáng sống hơn, mở rộng không gian sáng tạo cho người trẻ, đưa nhiều sản phẩm Việt Nam ra thế giới và giữ được sự gắn kết xã hội trước những biến đổi của thời đại số, sức mạnh mềm sẽ không còn là một khái niệm xa xôi. Khi đó, sức mạnh mềm sẽ hiện diện trong cách người dân sống, trong những sản phẩm Việt Nam làm ra và trong cách thế giới nhìn về đất nước Việt Nam. Bởi vậy, điều đáng chờ đợi sau dấu mốc ngày 4/9/2026 không chỉ là việc Việt Nam đã đưa một sáng kiến tới Liên hợp quốc mà quan trọng hơn, từ sáng kiến ấy, Việt Nam có thêm một cơ hội để nhìn lại chính mình, gìn giữ những giá trị đáng quý và tạo ra những giá trị mới cho chặng đường phát triển phía trước. Năm 2026, Việt Nam đã đưa một ý tưởng về văn hóa ra thế giới. Từ năm 2027, một hành trình khó hơn bắt đầu: Biến chính Việt Nam thành một minh chứng thuyết phục cho ý tưởng ấy. n Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu phát huy văn hóa để thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia. Tuy nhiên, sức mạnh mềm không đơn giản là tổ chức thêm những tuần văn hóa, chương trình biểu diễn hoặc chiến dịch quảng bá ở nước ngoài. Tượng Moai trên đảo Phục Sinh tại Chile. NGAYNAY.VN 5 TIÊU ĐIỂM Số tháng 9/2026
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==