Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Bao nhiêu năm qua, câu chuyện chữ đường, tạp chất, khối lượng của mía vẫn ám ảnh người nông dân vùng nguyên liệu phía Đông Gia Lai bởi những “mập mờ” trong cách tính của Nhà máy đường An Khê. Hoặc chấp nhận “luật chơi”, hoặc phá bỏ ruộng mía?!

Những ngày cuối tháng 1/2022, nhóm Phóng viên Ngày Nay tiếp tục tìm đến các vùng nguyên liệu ở phía Đông Gia Lai để ghi nhận vụ mía đang bước vào mùa thu hoạch. Những cánh đồng mía thoạt trông thơm ngát mùi mật ngọt nhưng lại có vị đắng nghét của nỗi buồn nông dân.

Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường ảnh 1

Mía Gia Lai đang vào mùa thu hoạch.

Ai đứng sau bài toán cung cầu mía?

Như đã nói, vài năm trở lại đây, cây mía không còn mang lại “vị ngọt” nên nhiều bà con chuyển hẳn sang cây mì hoặc ớt. Nhiều hộ dân ở Đắk Pơ, An Khê mạnh dạn trồng cây bạch đàn, keo lai để rẽ cho mình hướng đi mới. Còn câu chuyện người dân bám trụ với mía thì cứ bị cuốn vào vòng xoáy trong “cuộc chơi” chữ đường, tạp chất, khối lượng.

Ông Đỗ Minh Phong (ở Đắk Pơ, tên nhân vật được thay đổi – PV) nhẩm tính, một tấn mía thông thường được nhà máy thu mua bình quân 700.000 - 800.000 đồng, ít người đạt 900.000 hay 1 triệu. Một sào thu hoạch trung bình được 7-8 tấn mía, với giá như vậy chỉ thu được chừng 4,9 triệu đồng - 8 triệu đồng/sào (chưa trừ các loại chi phí). Vẫn với một sào đất thì bón 2 bao phân, chia làm 2 đợt, mỗi đợt có chi phí 1,5 triệu đồng và nhiều khoản khác nữa. Như vậy, người nông dân chỉ bỏ công làm lời và xem như vừa đủ với số vốn đã đầu tư ban đầu.

Nhưng oái ăm thay, khi mía đã đến vụ thu hoạch, bà con không thể tự ý chặt mía để bán mà phải đi xin trạm thu mua của nhà máy đường cấp “giấy được phép chặt mía”. Nếu được chấp thuận, bà con mới có thể cho người chặt, róc lá, cột thành bó đưa lên xe tải và chở mía “thông trạm” để vận chuyển đến nhà máy.

Nói thêm về giấy chặt mía, chú Thiện (nhân vật trong Bài 1) cho hay: “Đợt rồi nhà chú được cấp 6 phiếu cho 100 tấn mía, tức là sẽ có 6 xe tải loại nhỏ vào chở mía (tuỳ vào đường lớn hay nhỏ, sẽ có loại xe phù hợp – PV). Tất cả mía phải được chất hết lên 6 xe này nên mới có chuyện những chiếc xe chất đầy mía, phình to kỳ lạ trên đường vào nhà máy. Năm nào nguồn cung mía ít thì giấy chặt mía được cấp thoáng tay, năm nào nhiều mía, họ cấp hạn chế”.

Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường ảnh 2

Người dân phải xin "giấy chặt mía" mới được chặt.

Vào giữa mùa, mía ngập các cánh đồng. Người dân sợ mía chậm vận chuyển đến nhà máy sẽ bị mất chữ đường, tăng tạp chất nên phải mất các “khoản này kia” để… xin giấy chặt mía. Có năm mía “dội chợ”, nông dân trồng mía “bấm bụng” không chặt để chờ đến năm sau thu hoạch và chỉ mong mía tăng giá. Thế nhưng, chỉ đến một thời điểm nào đó buộc lòng phải chặt đi, bởi giữ mía quá lâu trên đất gặp cơn mưa nặng hạt, mật trong mía chảy ra làm hư cây.

Năm ngoái, giá mía quá rẻ khiến bà con điêu đứng. Đầu vụ, nhà máy đường thu mua với giá cao ngất ngưỡng khiến bà con đua nhau trồng. Càng dần về cuối vụ, mía càng bị rớt giá làm bà con nhìn cánh đồng mà “đắng lòng” theo giá thu mua từ nhà máy. Đến lúc này, bà con “bán tín bán nghi”, lẽ nào bị “phỉnh” từ đơn vị thu mua mía hay sao?

Người nông dân trồng mía ở phía Đông Gia Lai bao nhiêu năm qua đều lệ thuộc hoàn toàn vào Nhà máy đường An Khê, bởi không bán mía cho Nhà máy thì chỉ biết chặt bỏ mà không thể bán cho ai khác!

Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường ảnh 3

Nhà máy đường An Khê từng mang lại hy vọng cho nông dân. Nhưng...!

“Cuộc chơi” chữ đường

Năm nào mía được giá, người dân đi trồng mía. Năm nào mì được giá, người dân đi trồng mì. Bà con ở vùng đất cao hơn thì trồng cây keo với bạch đàn. Có người từng trồng mía và mì thì nay chuyển hẳn qua trồng cây công nghiệp dài ngày để ổn định kinh tế.

Nhiều vụ mía khiến nhà nông lỗ vốn, không có lối thoát và “hết đường binh”. Bà con thắc mắc, lắm lúc đường giá cao nhưng sao mía được thu mua vào lại ở giá thấp, rẻ mạt như vậy. Như hiện tại, giá đường ngoài thị trường đã hơn 20.000 đồng/kg nhưng giá nguyên liệu chỉ tương đường 1.000 đồng/kg đường. Người nông dân yếm thế như những cây mía bị ép hết mật chỉ còn rệu rã bã mía.

Ông Phong phân tích, giá mía cao thấp tùy theo chữ đường trong thân do nhà máy quyết định. Do đó, có nhiều bà con diện tích để canh tác ít nhưng chữ đường được đánh giá cao sẽ đội giá lên. Nhiều bà con diện tích đất canh tác cao nhưng bị đánh giá chữ đường trong thân cây mía thấp sẽ bị “ép” giá xuống.

“Chữ đường là do nhà máy tự tính rồi thông báo cho nhà xe, nhà xe báo lại nông dân, chứ nông dân không được phép tiếp cận, hoàn toàn không biết thế nào, tính toán ra làm sao. Khi xe vào trạm cân của nhà máy, họ sẽ rút một số cây mía của nông dân, cùng một vài cây của họ để so sánh. Chữ đường cao thấp thế nào, người dân chỉ nghe sao, biết vậy!”.

Một số hộ dân trồng mía nhỏ lẻ nếu không “dồn điền” đến khi thu hoạch lại không được ưu tiên. Khi xe chở mía đến, nhà máy sẽ cho những hộ có hợp tác vào trước sau đó đến những hộ nhỏ lẻ sau. Chỉ cần xe chở mía nằm bãi 2-3 ngày, mía khô, chữ đường trong mía ít nhiều sẽ bị giảm sút. Người dân nhìn xe mía xếp hàng dài trong bãi lại cay cay khoé mắt, “mặn đắng” trên đầu môi.

Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường ảnh 4

Những xe tải chất đầy mía xếp hàng dài chờ tới lượt.

Thực tế những ngày tác nghiệp tại khu vực Nhà máy đường An Khê, chúng tôi ghi nhận hàng trăm xe tải các loại thân phình to, dài và cao bất thường chất ngập mía lên tận cabin, đậu dọc các nẻo đường dẫn vào cổng chính. Những xe đến sau chạy ì ạch rất khó khăn khi di chuyển qua khu vực đường dốc, ổ gà. Người dân xung quanh nhà máy nói, có những lúc các xe nối đuôi nhau hàng cây số. Xe không được “ưu tiên” phải chờ “dài cổ” mới đến lượt vào cân. “Như vậy bảo sao mía không bị khô, mất chữ đường”.

Không chỉ có chữ đường, cả tạp chất và khối lượng mía cũng là một sự “mập mờ” khó hiểu. Những xe mía “khó ưa con mắt” bị tính tạp chất 3 – 4 phẩy. Những xe mía đậu bãi lâu, thân mía lên meo một chút là bị trừ 6 – 7 phẩy, có người gần 10 phẩy, tức là 30 tấn bị trừ mất gần 3 tấn.

Chỉ cách đây ít ngày, người dân ở Thị xã An Khê lại nhắn tin cho chúng tôi cầu cứu về câu chuyện chữ đường, tạp chất. “Nhà máy vừa báo với người dân chúng tôi là chữ đường 10, nhưng tạp chất lên tới 6-7 phẩy. Nhà máy nghĩ lấy của người dân miết vậy. Cho cái này thì lấy cái khác. Dân khổ gì đâu”.

“Hiện tại người dân đang khóc vì xe 30 tấn bị trừ tạp chất 7 phẩy, tức trừ đi 2,1 triệu đồng. Còn 100 tấn sẽ bị trừ 7 tấn, tức 7 triệu đồng. Tóm lại, xe nào vào cân cũng bị trừ tạp chất từ vài trăm đến vài triệu đồng”, chị Giao (nhân vật được đổi tên - PV) nói.

Không dừng lại ở đó, chuyện trạm cân mía của Nhà máy đường cũng khiến bà con trồng mía nghi vấn. Họ nói rằng, xe mía qua trạm cân nhà máy lúc nào cũng bị hao hụt so với trạm cân bên ngoài của một số hộ dân. “Chúng tôi không biết phải kiểm chứng làm sao, có xe hụt gần cả tấn. Chúng tôi hoàn toàn phụ thuộc vào nhà máy và thương lái. Họ nói sao, thì là vậy. Chúng tôi muốn mọi thứ rõ ràng nhưng không được”.

Câu chuyện chữ đường, tạp chất, khối lượng cứ cuốn người nông dân trồng mía vào vòng xoáy không lối thoát như vậy suốt nhiều năm qua!.

Mía nằm bãi lâu sẽ ảnh hưởng đến chữ đường, tạp chất.

Kẻ thắng – người thua

Nhiều năm trước đây khi nhà máy mía đường mới thành lập, người dân được nghe nói đến nhiều phong trào ủng hộ bà con trồng mía để cùng có lợi nhuận với nhà máy. Vài năm đầu khi nhà máy đi vào hoạt động, người dân trúng mùa mía khiến nhà nhà háo hức trồng mía, người người chuyển đổi cây trồng sang mía. Nhưng trải qua năm tháng, niềm tin của nông dân ngày càng cạn kiệt. Nhìn những mùa mía thu hoạch trên chính cánh đồng đã rớt từng giọt mồ hôi mà xót xa.

Hàng chục năm trước, mía được trồng và thu hoạch để ép ra lấy nước nấu đường, nấu mật. Sau đó, người mang đi đến Quảng Ngãi để bán. Khi Nhà máy đường An Khê mọc lên, người dân dần quên đi cách làm thủ công khi xưa để thay thế cho các phương tiện máy móc hiện đại của nghề mía đường.

Người dân chuyển sang “bắt tay” trồng mía với nhà máy đường với nhiều mô hình, gồm mô hình nhỏ, mô hình lớn hay còn gọi là cánh đồng mẫu. Sau cú “bắt tay” đó là các loại xe cơ giới được đưa về để phá bỏ be bờ cánh đồng và nhập nhiều ruộng lại thành một. Những cánh đồng lúa khi được nhập lại sẽ liền vùng, liền thửa thành cánh đồng rộng lớn. Nhà máy sẽ cho xe cơ giới làm cỏ, bỏ phân, xuống giống và tất cả đều thực hiện bằng máy móc.

Đến mùa thu hoạch, nhà máy đường sẽ cho xe cơ giới vào chặt, bà con chỉ được nghe thông báo sản lượng và nhận tiền. Mô hình kiểu mẫu được hiểu là áp dụng khoa học kỹ thuật vào trong trồng mía. Diện tích cho các cánh đồng ở xã Tân An nhỏ nhất cũng phải 10ha và lên đến hàng trăm ha.

Bà con kỳ vọng khi liên kết và áp dụng cơ giới hóa để trồng mía sẽ tăng năng suất với hàm lượng chữ đường cao. Hiện đại hóa nông thôn là hướng đi đúng đắn cho người dân trồng mía Gia Lai. Thế nhưng, không hẳn hiện đại hóa sẽ mang lại vị ngọt từ cây mía.

Nếu sản lượng và chữ đường cao, bà con nhận tiền nhiều và sản lượng thấp, chữ đường thấp thì bà con sẽ nhận tiền ít. Số tiền nhận được sẽ bị trừ đi các khoản công máy móc, phân bón, làm cỏ của nhà máy đã đầu tư trong suốt mùa vụ. Cá biệt, có hộ dân bị rơi vào tình cảnh “âm” tiền khi hợp tác bằng hình thức này. Có nghĩa, bị mắc nợ lại nhà máy và ở mùa vụ kế tiếp sẽ được trừ dần.

Mía đắng Gia Lai - Bài 2: “Cuộc chơi” chữ đường ảnh 5

Người dân trồng mía vất vả quanh năm nhưng thu nhập quá thấp.

Người dân đặt câu hỏi, nhà máy là đơn vị thu mua rồi hợp tác trồng mía với bà con và giá mía đầu ra của người nông dân do chính nhà máy “áp đặt” theo chữ đường, tạp chất, khối lượng. Trong khi, cả 3 con số này người dân đều không thể tiếp cận để kiểm chứng, liệu có sòng phẳng với nhau?

Trong “cuộc chơi” này, phần thắng luôn thuộc về kẻ nắm giữ “luật chơi”!

Không rõ những nhà quản lý nông nghiệp tại Gia Lai có biết được vị đắng của mía hay không?!

(Ảnh: TTXVN)
Những chính sách, quy định mới sẽ có hiệu lực từ tháng 6/2022
(Ngày Nay) -   Hạn cuối cùng giảm lệ phí làm Căn cước công dân có gắn chip điện tử; sẽ cấp hộ chiếu phổ thông online trên toàn quốc; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo… là những chính sách, quy định mới sẽ có hiệu lực từ tháng 6/2022.
Đường ống dẫn khí đốt tại một trạm truyền dẫn ở Werne, Đức. (Ảnh: AFP/TTXVN)
Đức giảm sự phụ thuộc vào khí đốt Nga
(Ngày Nay) -  Đức nhập khẩu mỗi năm khoảng 45 tỷ m3 khí đốt của Nga, song ở thời điểm hiện tại, lượng khí đốt tiếp nhận từ Nga đã giảm xuống chỉ còn khoảng từ 30-33 tỷ m3.
Tổng thống Nga Vladimir Putin (trái) và Thủ tướng Áo Karl Nehammer (phải). Ảnh: AFP/TTXVN
Thủ tướng Áo điện đàm cùng Tổng thống Nga
(Ngày Nay) -  Thủ tướng Áo Karl Nehammer và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có cuộc điện đàm về vấn đề xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine qua các cảng biển và trao đổi tù binh.
Thí điểm phân cấp cho UBND 4 tỉnh, thành phố thực hiện phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung xây dựng khu chức năng. (Ảnh minh hoạ)
Thí điểm phân cấp 4 tỉnh, thành phố phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung
(Ngày Nay) - Ngày 27/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành đã ký Quyết định số 15/2022/QĐ-TTg quy định về thí điểm phân cấp thẩm quyền phê duyệt, trình tự, thủ tục phê duyệt điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung xây dựng khu chức năng, điều chỉnh cục bộ quy hoạch chung đô thị thuộc thành phố Hải Phòng, thành phố Cần Thơ, tỉnh Nghệ An và tỉnh Thanh Hóa.
Ảnh minh hoạ.
Đầu tư hạ tầng các khu công nghiệp tại Hải Phòng, Hà Nam, Hưng Yên
(Ngày Nay) - Ngày 27/5, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành ký các Quyết định số 647, 648, 650/QĐ-TTg chấp thuận chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng các Khu Công nghiệp: Tiên Thanh (huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng); Đồng Văn I mở rộng phía Đông Bắc nút giao Vực Vòng - khu B (tỉnh Hà Nam); Yên Mỹ II mở rộng (tỉnh Hưng Yên).