Việt kiệu thư: Bức tranh Việt Nam từ cái nhìn của giới trí thức Trung Hoa

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) -  Với dung lượng đồ sộ lên tới 2000 trang in, “Việt kiệu thư” phản ánh nhận thức đa tầng, nhiều chiều của giới trí thức, quan lại Trung Quốc về tình hình xã hội, chính trị, văn hóa Việt Nam trong thế kỷ 16.
Việt kiệu thư: Bức tranh Việt Nam từ cái nhìn của giới trí thức Trung Hoa ảnh 1

Những ghi chép từ 500 năm trước

Việt kiệu thư là tác phẩm biên khảo về Việt Nam từ thời kỳ thượng cổ cho đến năm 1540, do Lý Văn Phượng – một viên quan, học giả người Trung Hoa sinh sống trong thời nhà Minh biên soạn. Ngay từ khi ra đời, Việt kiệu thư đã được giới nghiên cứu thừa nhận là tập đại thành trọng yếu cho việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử mối quan hệ Việt-Trung.

Có thể nói cột mốc năm 1540 đại diện cho một giai đoạn lịch sử đặc biệt với nhiều diễn biến phức tạp trong quan hệ giữa triều Minh với các triều Hồ, Lê sơ và Mạc. Phía chính quyền Đại Việt, sau nhiều biến động chính trị - xã hội, vương triều Lê Sơ dần suy yếu, nhà Mạc thay thế, nhà Minh nhân cơ hội đó liên tục sách nhiễu, gây sức ép.

Điều này dẫn đến những sự kiện dồn dập diễn ra tại khu vực biên giới, những cuộc thảo luận giữa triều Minh - Lê sơ, Minh - Mạc về việc sách phong, triều cống, cũng như sự lựa chọn của mỗi bên về phương cách ứng xử... Từ đó xuất hiện các ghi chép có hoàn cảnh biên soạn khác nhau, do nhiều đối tượng, từ sử quan, trí thức quan lại xuất thân Nho học, có cả những viên tướng từng trực tiếp cầm quân xâm lược Đại Việt sao soạn.

Các ghi chép này nhằm nhiều mục đích, trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu hiểu biết, từ hình thế núi sông, diên cách hành chính, nhân vật lịch sử, phong tục tập quán, về các sự kiện liên quan đến quan hệ Việt - Trung của quan lại, triều đình người Hán.

Việt kiệu thư: Bức tranh Việt Nam từ cái nhìn của giới trí thức Trung Hoa ảnh 2

Công trình dịch thuật chất lượng

Theo ghi nhận của giới nghiên cứu tại Việt Nam, kể từ khi được Lý Văn Phượng hoàn thiện, Việt kiệu thư chưa bao giờ được đưa vào khắc in mà chỉ tồn tại trong các tùng thư dưới dạng bản sao, chép tay. Nhiều thế hệ các nhà sử học, sinh viên lịch sử khi cần tra cứu tài liệu này đều phải tìm tới thư viện Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn để ghi chép lại.

Nhận ra giá trị khảo cứu đặc biệt của cuốn sách cùng mong muốn phổ biến kiến thức tới đông đảo độc giả, Công ty MaiHaBooks phối hợp với Nhà xuất bản Khoa học xã hội tổ chức dịch và phát hành toàn bộ 20 cuốn Việt kiệu thư. Đây là bản dịch được tuyển lựa và thực hiện bởi nhóm dịch giả uy tín bao gồm các chuyên gia về Hán Nôm, cổ sử như PGS.TS Đặng Hồng Sơn, TS Vũ Đường Luân, ThS Nguyễn Ngọc Phúc.

Khác với dự định ban đầu, ra mắt bản dịch đầy đủ, kế thừa những phần được lược dịch từ thế hệ các nhà nghiên cứu đi trước, sau cùng nhóm dịch giả phải mất tới ba năm mới có thể hoàn thiện cuốn sách nêu trên.

Việt kiệu thư: Bức tranh Việt Nam từ cái nhìn của giới trí thức Trung Hoa ảnh 3

Nhóm dịch giả gồm TS Vũ Đường Luân (phải), ThS Nguyễn Ngọc Phúc, PGS.TS Đặng Hồng Sơn.

Theo chia sẻ của ThS Nguyễn Ngọc Phúc, với 3.473 cước chú được khảo cứu, biên soạn công phu, tỉ mỉ, nhóm dịch giả phải làm việc trong nhiều tháng trời để sưu tầm, đối chiếu, phản biện những chi tiết còn tồn nghi ở Việt kiệu thư với các nguồn sử liệu chính thống của Việt Nam và Trung Quốc. Nhờ đó, bản dịch hiện tại đã khắc phục được nhiều lỗi sai do những lần sao đi chép lại trong hàng trăm năm qua.

Tham chiếu đáng quý với giới sử học

Từng có nhiều năm nghiên cứu về mối quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam - Trung Quốc, TS Vũ Đường Luân nhận định: “Việt kiệu thư đã làm phát lộ những động thái bang giao ấn tượng từ cấp độ địa phương”.

Trong cương vị giám sát quân đội tại Quảng Đông, Vân Nam, Lý Văn Phượng thu thập nhiều tài liệu về những cuộc trao đổi, giao dịch, tương tác quan trọng ở biên giới. Qua đó cho thấy sự đa dạng, năng động của xã hội vùng biên Việt Trung vào khoảng thế kỷ 16. Bối cảnh ấy sinh động hơn rất nhiều nếu so với những trang sử biên niên trong Đại Việt sử ký toàn thư hay Khâm định Việt sử Thông giám cương mục.

Mặt khác, phần văn thơ của các sứ thần chỉ ra bên cạnh cái nhìn “thiên triều” có phần phiến diện về nước ta. Hình dung về một Đại Việt với cảnh sắc tươi đẹp, trù phú, văn hiến, cùng tầng lớp văn thân sĩ phu có thể đối đáp ngang hàng cùng quan lại nhà Minh cũng hiện lên rõ nét. “Các quan hệ tương tác trong Việt kiệu thư không chỉ dừng lại ở quan hệ triều cống, phong tước, chính trị mà còn là bức tranh tổng thể, đa tầng, nhiều chiều”, TS Luân nói.

Còn theo đánh giá của GS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch hội Khoa học lịch sử Việt Nam: “Việt kiệu thư không chỉ là một sử thư có giá trị cao mà còn là những trang biên khảo đặc sắc về địa phương chí, dư địa chí, đáp ứng nhu cầu hiểu biết về hành chính, nhân vật, phong tục tập quán nước ta tại một thời kỳ”.

GS Ngọc kỳ vọng việc dịch đầy đủ, trọn bộ Việt kiệu thư cùng sự chỉn chu trong công tác đối chiếu sử liệu, bổ sung cước chú của nhóm dịch giả sẽ cung cấp nhiều thông tin giá trị cho việc nghiên cứu quan hệ Việt - Trung, phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu lịch sử trong tương lai.

Lộc Trời ký biên bản thỏa thuận hợp tác với MB Bank để phát triển lúa gạo chất lượng cao tại Kiên Giang
Tập đoàn Lộc Trời ký kết hợp tác sản xuất lúa gạo chất lượng cao
(Ngày Nay) - Tập đoàn Lộc Trời (UPCoM: LTG) vừa ký kết biên bản Thỏa thuận Hợp tác với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Kiên Giang và Ngân hàng Thương mại cổ phần Quân Đội (MB Bank) để phát triển vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, ước tính tổng trị giá lên tới 12.000 tỷ đồng/năm.
Cắm mốc bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn
Cắm mốc bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn
(Ngày Nay) - Để bảo vệ hệ sinh thái đa dạng và quý giá này, Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn phối hợp cùng chính quyền địa phương và ngành Kiểm lâm tiến hành cắm mốc phân định ranh giới giữa khu vực bảo tồn và đất canh tác của người dân để ngăn chặn triệt để tình trạng xâm lấn và giữ gìn sinh cảnh của các loài động, thực vật trong khu bảo tồn.
Việt Nam là điểm tựa ổn định của Nga với Đông Nam Á
Việt Nam là điểm tựa ổn định của Nga với Đông Nam Á
(Ngày Nay) - Ngày 5/7, trả lời phỏng vấn báo chí trước thềm chuyến thăm Việt Nam của Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov, nhà Việt Nam học kỳ cựu Grigory Lokshin cho rằng Việt Nam là điểm tựa ổn định của Nga đối với khu vực Đông Nam Á.
Hà Nội đảm bảo chống ngập cho kỳ thi tốt nghiệp THPT
Hà Nội đảm bảo chống ngập cho kỳ thi tốt nghiệp THPT
(Ngày Nay) - Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng Thủy văn Quốc gia, rạng sáng 6/7 khu vực Hà Nội tiếp tục có mưa rải rác. Do vậy, cơ quan chức năng phụ trách đã bố trí các lực lượng, phương tiện tập trung làm vệ sinh, đảm bảo rút nước để đảm bảo an toàn cho kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Phạm Thanh Hà chủ trì họp báo.
Công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 5 Luật vừa được Quốc hội thông qua
(Ngày Nay) - Sáng 5/7, tại Phủ Chủ tịch, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 3, bao gồm: Luật Cảnh sát cơ động; Luật Thi đua khen thưởng; Luật Điện ảnh; Luật Kinh doanh bảo hiểm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.