Ngày Nay số 168 - 173

HỒNVIỆT 45 SỐĐẶCBIỆT NGAYNAY.VN Những người khác đến ngày chợ tết, ra chỗ ông Đồ trải chiếu viết thuê mua mấy đôi viết sẵn. Những nhà tranh, vách đất thường xin chữ Phúc dán bàn thờ gia tiên, chữ Thần dán bàn thờ Thổ công. Hai bên bàn thờ dán những câu kinh điển như “Tổ đức, tôn công lai dã viễn/ Nhân cơ, nghĩa chỉ thế tương thừa”; “Mộc bản, thủy nguyên thiên cổ niệm/ Thiên kinh, địa nghĩa bách niên tâm”… Câu đối dán bàn thờ Thổ công thường viết: “Thổ vượng nhân tòng vượng/ Thần an trạch tự an”. Trước thềm nhà thường viết: “Thiên thiêm tuế nguyệt, nhân thiêm thọ/ Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đường” hay “Tiểu vãng, đại lai, thái/ Đông khứ, dương sinh, xuân”… Những đại tự, đối liên này viết bằng mực tàu đen nhánh trên giấy hồng điều, với nét bút lông ngoạn mục tạo thành một tác phẩm thư pháp làm sáng bừng cả ngôi nhà, khiến ngôi nhà vách đất, mái rạ cũng có nét ấm cúng, tao nhã khác thường. Cụ Nguyễn Văn Bách, năm nay 95 tuổi, là nhà thư pháp nổi tiếng hiện nay kể rằng; Từ tuổi lên 11-12 cụ đã theo cha từ quê Gia Lộc xuống thị xã Hải Dương viết chữ Tết. Bắt đầu từ Rằm tháng Chạp cho đến 29 Tết mới về. Trong những ngày đó cha con trải chiếu ở chợ tỉnh, cùng nhiều ông đồ khác, vừa viết những câu có sẵn để bán, vừa viết theo yêu cầu của những khách hàng khó tính. Vì đã có tiếng nên chiếu lúc nào cũng có khách, nhiều ngày mài mực cho cha mỏi rã cánh tay… Bù lại, cuối năm hai cha con về ănTết với món tiền nhuận bút kha khá. Sau nhiều năm gián đoạn, thú chơi chữ ngày Xuân đã trở lại, tiêu biểu nhất là chợ chữ Văn Miếu Hà Nội. Nhưng chơi chữ nay đã khác xưa ở chỗ chữ Nho không còn là thứ chữ thông dụng, người biết chữ Nho ngày càng hiếm, nên đa số chỉ xin chữ về treo để trang trí, người viết chữ cũng không nhiều người giỏi, nên chữ được, chữ kém, chữ đúng, chữ sai…nhưng ngày Tết miễn mọi người thấy vui là được, đâu có nhiều người biết để thẩm định chữ nghĩa như xưa. Có một tục mới du nhập vào Việt Nam là dán chữ Phúc ngược do Trung Quốc in sẵn. Người ta bảo do Phúc ngược là Phúc đảo, đảo gần âm đáo là đến nên Phúc đảo cũng là Phúc đến vậy. Thế là đua nhau mua… Thật ra, dán chữ ngược xảy ra khắp nơi, chả riêng gì Trung Quốc. Việt Nam cho đến nay đám cưới dán Song Hỷ ngược là thường, nhưng Trung Quốc có tài biến những chuyện bình thường thành giai thoại, với một nghệ thuật PR đẳng cấp. Lễ Tết Xưa ít nói đi chúc Tết mà thường nói đi “lễ Tết”. Chiều Ba mươi, những người con gái đã đi lấy chồng, cháu ngoại khi mẹ đã không còn, các em đã ở riêng phải mang lễ tết đến nhà cha mẹ, nhà ông bà ngoại, nhà anh trưởng. Lễ Tết thường là cặp bánh chưng, lạt vàng, chai rượu, thẻ hương. Gửi lễ trước để hôm sau sáng mùng Một đến thắp hương lễ tổ tiên và chúc tết. Nếu con cháu xa hơn thì không mang lễ từ chiều Ba mươi. Bây giờ phong tục khác xưa, con gái có khi cũng sáng mùng Một Tết mới mang lễ vật về nhà cha mẹ nhưng cũng ai lấy thế làm phiền. Ngoài việc lễ Tết tổ tiên nội ngoại, mọi người còn đi lễ Tết thầy học, nhà thông gia, những gia đình có ruộng mà mồ mả tổ tiên mình táng ở đó, hàng xóm, những người có quan hệ buôn bán, làm ăn thân thiết… Ông bác tôi sinh năm 1924 kể rằng: “Là con trai lớn trong nhà nên từ năm 9 - 10 tuổi, tôi luôn ôm tráp theo thầy tôi đi lễ Tết. Tráp là cái hộp gỗ sơn then hình chữ nhật, cao và rộng chừng 30 phân, rộng 40 phân, mở ra có vẽ trúc mai ở mặt trong của nắp hộp. Tôi cũng mặc áo the dài, quần trắng và đầu phải quấn khăn nhiễu tím, giầy Chí Long thật trịnh trọng. Cái tráp ấy đựng bánh mứt, cau trầu và hương. Đầu tiên, là đến nhà bác Tú, lễ cụ Giải nguyên rồi sang bên ngoại, hai chỗ này tôi đã được giao mang lễ đến từ chiều Ba mươi Tết”. Ký ức dẫn cụ trở về tuổi thơ: “Sau hai chỗ ấy, hai cha con đến lễ Tết cụ Thiếu bảo Đại học sĩ, vị Thượng thư hồi hưu mà thầy tôi gọi là cậu ruột. Dù là con cháu trong nhà nhưng đến đó lúc nào tôi cũng thấy rất trịnh trọng. Trông thấy cha con tôi đến là cụ vui lắm, vui vẻ mời ngồi uống trà, tôi thì vội theo cha chắp tay “Lạy ông lớn ạ” rồi ra thắp hương, lễ trước bàn thờ, sau đó mới ngồi xuống tràng kỷ, hầu trà cụ. Cụ Thượng mặc áo gấm đỏ, trên gương mặt đôn hậu có những chấm đồi mồi. Sau những lời chúc tụng, cụ thường mừng tuổi cho tôi một đồng 2 xu dày. Hai xu bằng bốn chinh, có thể mua được cái bánh chưng, nhưng đồng 2 xu dày này còn quý ở chỗ đánh đáo thích lắm. Tôi để đồng tiền trong túi áo mà thỉnh thoảng lại nắn xem nó có ở yên đó không... Đi lễ Tết rất mỏi chân, nhưng thật là vui vì có nhiều tiền mừng tuổi. Nhà cô nghèo thì cho một chinh, nhưng đến nhà một thương gia từ Nam Định về ăn Tết thì năm nào tôi cũng được mừng tuổi 1 hào... 1 hào đó là cả gia tài của tuổi thơ. Dọc đường làng, người đi lại tấp nập, ai cũng mặc đẹp, nhất là những người đi làm ăn, buôn bán các nơi, các vị quan chức về quê ăn Tết. Các cụ gặp nhau đều vái chào và chúc tụng, cười nói râm ran, trên đường đầy xác pháo như những bông hoa”. Ngày nay, ngoài con cháu lễ tổ tiên, không mấy người khi đi chúc Tết còn giữ phong tục vái bàn thờ tổ tiên gia chủ nữa. Và dường như đi đến nhà nhau chúc Tết cũng đã thưa hơn. n Người Việt vốnhiếuhọc, trọngchữnghĩanêndù họkhôngbiết “chữNhất bẻđôi”nhưngngàyTết vẫnxinchữvề thờ, về trang trí nhàcửa. Những người biết chữnghĩamột chút thì cầukỳđi đến nhàcácôngđồviết chữ tốt (viết đẹp), xinđối câu đối thật hợpcảnh, hợpý nguyện trongnămmới. Nhữngngười khácđến ngày chợ tết, rachỗông đồ trải chiếuviết thuê muamấyđôi viết sẵn. Ngày nay, tục xin chữđầunămvẫn làmột nét đẹpvănhóa. TOQUOC.VN Ngàynay, ngoài con cháu lễ tổ tiên, không mấyngười khi đi chúc Tết còngiữphong tục vái bàn thờ tổ tiêngia chủnữa. Vàdườngnhư đi đếnnhànhauchúc Tết cũngđã thưahơn.