Ngày Nay số 249-250

12 NGAYNAY.VN KHOAHỌC-MÔITRƯỜNG Số249 - 250 ThứNăm, ngày 19.11.2020 n SpaceX phóng tàu vũ trụ đưa 4 nhà du hành lên ISS. Tập đoàn công nghệ SpaceX của tỷ phú Elon Musk đã phóng thành công tên lửa đẩy Falcon 9, đưa tàu vũ trụ Crew Dragon chở 4 nhà du hành lên TrạmVũ trụ Quốc tế (ISS). Theo kế hoạch, 4 nha du hanh sẽ có mặt tại ISS sau 27 giờ kể từ khi khởi hành. Họ s thực hiên một sứ mênh kéo dai 6 tháng tại đây. Tập đoàn SpaceX và công ty Boeing đã được cấp tổng c ng 7 tỷ USD để xây d ng c c hệ thống vận chuyển phi hành đoàn riêng biệt theo Chương trình Phi hành đoàn Thương mại - chiến dịch hàng đầu của NASA nhằm huy đ ng c c doanh nghiệp tư nhân cho c c nhiệm vụ của ISS và hạn chế s phụ thu c vào tên lửa Soyuz của Nga. n Lục địa châu Phi đang vỡ thành nhiều mảnh. Châu Phi đang chậm rãi t ch thành nhiều khối kiến tạo lớn nhỏ dọc theo Đới t ch giãn Đông Phi (EARS), k o dài tới Madagascar. Những biến đ ng xung quanh EARS s định hình lại châu Phi và Ấn Đ Dương. Qu trình tan vỡ này là s tiếp diễn hoạt đ ng phân t ch của siêu lục địa Pangea c ch đây 200 triệu năm. Tuy nhiên, qu trình s xảy ra trong thời gian dài. Ph t hiện vùng biến dạng r ng giúp hiểu rõ hơn về hoạt đ ng địa chấn và núi lửa đang diễn ra trên quần đảo Comoros ở Ấn Đ Dương, nằm giữa Đông Phi và Madagascar. Nghiên c u cũng cung cấp nền tảng cho c c nghiên c u tương lai về chuyển đ ng của mảng kiển tạo trên khắp thế giới và l c t c đ ng tới chúng. n Điều khiển sét bằng tia laser? C c nhà nghiên c u tại Đại học Quốc gia Úc (ANU) và UNSW ở Canberra đã tạo ra m t “cơn giông bão thu nhỏ”. C c nhà vật lý đã sử dụng c c hạt dẫn graphene được dẫn hướng bằng laser trong mô hình thử nghiệm. Kh m ph này s cho ph p kiểm so t chính x c đường đi của phóng điện trong không khí. Những vụ phóng điện đã được thuần hóa như vậy có thể hữu ích cho cả việc kiểm so t thời tiết và trong công nghiệp hoặc y học. PV (tổng hợp) T h ng 8 vừa qua, trận ch y rừng dữ d i ở California đã bùng ph t qua c c c ng đồng ở vùng núi Santa Cruz. Sau khi đ m ch y được dập tắt, c c quan ch c địa phương đã khuyến c o m t số cư dân trở về nhà không sử dụng nước sinh hoạt. Benzen, m t chất gây ung thư đã được ph t hiện trong nguồn cung cấp nước. Hóa chất có thể được giải phóng bởi c c ống nh a nóng chảy trong qu trình ch y. C c nhà khoa học gọi những s kiện như thế này là “natech”, hay những thảm họa công nghệ do thiên tai gây ra. Được đặt ra vào năm 1994, thuật ngữ này ban đầu được p dụng cho c c s cố công nghiệp như tràn hóa chất hoặc nhiên liệu xảy ra sau bão, đ ng đất và c c hiểm họa thiên nhiên kh c. “Tuy nhiên, định nghĩa của natech gần đây đã được mở r ng. Nó hiện bao gồm mọi thảm họa ph t sinh do thiệt hại bởi thiên tai gây ra đối với cơ sở hạ tầng d a vào công nghệ”. Điều đó bao gồm c c thảm họa liên quan đến cung cấp điện và nước. Yu nói rằng việc tìm thấy benzen trong nước uống sau c c trận ch y rừng là m t ví dụ cụ thể. Natech hiện cũng bao gồm c c thảm họa có khả năng gây ra khủng hoảng nhân đạo, như thảm họa lò phản ng hạt nhân Fukushima năm 2011 ở Nhật Bản, gây ra bởi trận đ ng đất 9 đ Richter và sóng thần sau đó. Theo m t nghiên c u trong Sổ tay Nghiên c u Thảm họa năm 2018, tần suất sử dụng “natech” đang gia tăng trên toàn thế giới. Ngày càng có nhiều người di chuyển đến c c bờ biển và rìa c c khu v c hoang dã, những nơi dễ bị ảnh hưởng bởi c c hiểm họa thiên nhiên, đặc biệt là bão và ch y rừng. Cần có c c nhà m y điện, công trình cấp nước và mạng lưới c p quang internet để hỗ trợ c c trung tâm dân cư đang ph t triển này. Với s biến đổi khí hậu được d b o là s thúc đẩy c c nguy cơ thường xuyên và dữ d i hơn, những s kiện t nhiên này s va chạm với cơ sở hạ tầng quan trọng thường xuyên hơn. Natech thường gây hại cho môi trường nhưng không gây tử vong hoặc thương tích cho con người. Nhà xã h i học Duane Gill thu c Đại học Bang Oklahoma ở Stillwater và Liesel Ritchie của Virginia Tech ở Blacksburg cho biết những thiệt hại lớn có thể định lượng bằng tiền, nhưng những hiệu ng nhỏ đang xảy ra rất nhiều. Đó là bởi thế giới được kết nối nhiều hơn so với 26 năm trước. Natech tiết l tính xã h i của tất cả c c mối nguy hiểm, rủi ro và thảm họa. LY PHƯƠNG (theo Science Focus) TIN& TIN Định nghĩa của thuật ngữ này ngày càng được được phổ biến rộng rãi khi biến đổi khí hậu làm gia tăng các cơn bão và cháy rừng. Công nghệ và thiên tai xung đột tạo thảm họa “natech” Cơnbão Sandyđổbộ vàoMỹ năm2012gây rahậuquảnặngnề.