Ngày Nay số 249-250

8 NGAYNAY.VN UNESCO Số249 - 250 ThứNăm, ngày 19.11.2020 C âu hỏi đặt ra là nếu đắc cử liệu ông Biden có đưa nước Mỹ trở lại UNESCO, cũng như giành lại vị thế lãnh đạo quốc tế như trước hay không? UNESCO được thành lập vào ngày 16/11/1945 với mục tiêu đóng góp cho hòa bình và an ninh. Sự hợp tác giữa các quốc gia thông qua giáo dục, khoa học và văn hóa vẫn là nền tảng của một trật tự thế giới hòa bình. Ngay từ những ngày đầu thành lập, người Mỹ đã đóng vai trò quan trọng cho hoạt động của UNESCO. Archibald MacLeish, thành viên người Mỹ đầu tiên trong ban điều hành của UNESCO, đã viết lời mở đầu cho Hiến chương của UNESCO: “Kể từ khi chiến tranh nảy ra trong tâm trí của nhân loại, thì trong tâm trí của nhân loại cũng hình thành tư tưởng bảo vệ nền hòa bình”. Mối quan hệ không nồng ấm Bất chấp những mối liên hệ trong lịch sử, chính phủ Mỹ đã không ít lần tiến hành “chiến tranh lạnh” với UNESCO, nhẹ thì cắt tài trợ, nặng thì rút lui khỏi tư cách thành viên chính thức. Vào ngày 31/12 năm 2018, nước Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump tuyên bố chính thức rút khỏi UNESCO. Dù không còn làm thành viên chính thức, Washington vẫn tiếp tục bảo lưu tư cách quan sát viên tại tổ chức này, nhưng sẽ không còn đóng góp tài chính hay được bầu vào cơ quan trọng yếu là Ủy ban Di sản Thế giới. Vào thời điểm đó, Heather Nauert, người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Mỹ, cho rằng quyết định rút khỏi UNESCO không hề bị coi nhẹ. “Nó phản ánh mối quan tâm của Mỹ với việc gia tăng các khoản nợ tại UNESCO, nhu cầu cải cách cơ bản trong tổ chức và thành kiến chống Israel tại UNESCO”. Thế nhưng đây không phải là lần đầu Mỹ rút chân khỏi UNESCO, cũng như không phải lần đầu nước này sử dụng những lý lẽ trên. Vào tháng 12/1983, chính quyền Tổng thống Ronald Reagan đã tuyên bố quyết định rút khỏi tổ chức của Liên hợp quốc với lập luận sau: “UNESCO đã chính trị hóa hầu như mọi chủ đề mà tổ chức này đề cập đến. Nó đã thể hiện sự thù địch đối với một xã hội tự do, đặc ngoại giao bất ngờ, nhưng động thái này cũng khẳng định cam kết sẵn sàng hợp tác quốc tế của Tổng thống Bush. Trả lời tờ New York Times, một quan chức của chính phủ Pháp khi đó cho rằng việc Mỹ trở lại làm thành viên của UNESCO là “một quyết định chuẩn xác và là một thông điệp đơn giản và hiệu quả rằng xu hướng hợp tác quốc tế đang trở lại”. Việc tái gia nhập UNESCO được đánh giá là bước đi nhỏ nhưng mang tính biểu tượng của chính phủ Mỹ để gây ấn tượng với các nhà ngoại giao Liên hợp quốc nhằm tìm kiếm sự ủng hộ của quốc tế đối với cuộc chiến tại Iraq. Khoảng trống quyền lực Cốt lõi của những mâu thuẫn giữa chính phủ Mỹ và UNESCO nằm ở cuộc xung đột giữa Israel và Palestine. Vào tháng 10 năm 2011, UNESCO đã kết nạp các vùng lãnh thổ của Palestine biệt là thị trường tự do và báo chí tự do, và nó đã để lộ việc mở rộng ngân sách vô độ”. Ngoài những lý do kể trên, có thể có một nguyên nhân khác khiến Mỹ không coi trọng vai trò củaUNESCO trong chính sách đối ngoại như trước. Các chuyên gia kỳ cựu của UNESCO cho rằng nước Mỹ chỉ đơn giản là không có nhiều quyền lực trong tổ chức hoặc cảm thấy tổ chức không còn khả năng tận dụng như khi mới thành lập. Russell Riley, một nhà sử học về các đời Tổng thốngMỹ tại Đại họcVirginia, chỉ ra rằng vàođầuthậpniên90,nướcMỹ đã bất ngờ giành chiến thắng trong cuộc Chiến tranh Lạnh, và hàng loạt những lý do khiến Mỹ gia nhập UNESCO đã tan biến. Do đó, Mỹ không quá coi trọng UNESCO cho tới khi chính sách đối ngoại của nướcnày thayđổimột lầnnữa dưới thời Tổng thống George W.Bush vào năm2002. Thông báo tái gia nhập UNESCO của chính phủ Mỹ khi đó đã làm nhiều nhà Năm 2018, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố Mỹ chính thức rời bỏ Tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO), động thái nhằm phục vụ chính sách “Nước Mỹ trên hết”. Mỹ có quay trở lại UNESCO? Quyết định rút khỏi UNESCO thực chất lànhằmphục vụ cho chính sách“NướcMỹ trênhết”củaTổng thốngDonaldTrump. BẮC HIỆP MốiquanhệgiữaMỹvàIsraellànguyênnhânchonhữnglầnnướcMỹrờikhỏiUNESCO. Nguồn: AFP