Ngày Nay số 254

8 NGAYNAY.VN CHUYÊNĐỀ: VACCINE-“VŨKHÍ”CHỐNGBỆNHTẬT Số254 - ThứNăm, ngày 24.12.2020 HUY VŨ ( theoBusiness Insider) ) T rong khi đó, virus cúm lần đầu tiên được phân lập trong phòng thí nghiệm vào năm 1933, và vaccine cúm hiệu quả đã không được cấp phép chođếnnăm1945. Nhiều tiến bộ công nghệ, như phát minh ra kim tiêm hai nhánh (hai mũi) để phân phối vaccine hiệu quả hơn vào năm 1965, đã cải tiến hoạt động tiêm chủng của nhân loại. Vaccine đầu tiên thế giới Năm 1796, bác sĩ người Anh Edward Jenner đã thử nghiệm thành công vaccine đậu mùa đầu tiên. Lúc bấy giờ, bệnh đậu mùa đang đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe con người và gia súc trên khắp thế giới. Mười người mắc bệnh có đến chín người chết, người nào cònsống thì cũngbị lở loét, mặt rỗ, chịu cuộc sống cô độc, hẩm hiu suốt phần đời còn lại. Căn bệnh đậu mùa xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử nhân loại, nhưng bắt đầu trở thành đại dịch từ những năm của thế kỷ thứ 6, khi nó bắt nguồn từ châuPhi, sauđó lansangchâu Âu, Á. Trong hai thế kỷ 17, 18 căn bệnh này đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người. Đậu mùa lúc đó là bệnh nan y. Triệu chứng là các mụn nổi đỏ, sau đó thành các mụn nước, lan ra khắp cơ thể, gây sốt, nhiễm trùng, có thể bị mù và tử vong. Bệnh lây qua đường hô hấp và tiếp xúc với người bệnh nên số người bị bệnh tăng lên nhanh chóng. Bác sĩ Jenner khi bắt tay nghiêncứuđãphát hiệnbệnh một loại bệnh tương tự bệnh đậumùa ở người thường xuất hiện ở loài bò. Đáng chú ý, những người vắt sữa bò sau khi mắc phải cănbệnhđậubò thì tuyệt nhiên không bị bệnh đậu mùa nữa. Từ đó Jenner nảy sinh câu hỏi liệu nếu đưa mầm bệnh đậu bò vào cơ thể người thì có thể giúp kháng được bệnh đậu mùa hay không. Đầu tiên, ông gặp một người phụ nữ chuyên làm nghề vắt sữa đang mắc bệnh đậu bò, sau đó lấy các mủ ở mụn đậu rồi cấy lên trên cánh tay của một cậu bé khỏe mạnh. Sau một tuần mắc bệnh thì đứa bé đã khỏi hoàn toàn. Một năm sau, ông thử cấy mủ đậu mùa vào đứa bé này thì đứa bé hoàn toàn không mắc bệnh. Jenner thậm chí còn tiêm chủng cho đứa con trai 10 tháng tuổi của mình thì cũng ra kết quả cũng tương tự, đứa bé không bị bệnh đậumùa. Từ đó, ông hoàn thành côngnghệ chế tạo thuốc tiêm chủng của mình thành các công đoạn như sau: Bước đầu, lấy một ít virus bệnh đậu mùa trên một con bò mắc bệnh này; Tiếp theo, làm cho số virus này yếu đi; Trích các virus này vào máu người, những người được tiêm chủng sẽ không mắc phải bệnh đậu mùa nữa vì máu của họ đã có kháng nguyên. Jenner đã thử nghiệm vaccine này trên 22 bệnh nhân khác và tự công bố kết quả củamình trongmột cuốn sách nhỏ vào năm 1798, kết quả này đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Nhưng tin tức về vaccine nhanh chóng lan truyền sau khi một bác sĩ khác, Henry Cline, người đã ghi nhận thànhcông tương tự như Jenner. Không có ủy ban cố vấn nào tồn tại để kiểm tra tính an toàn và hiệu quả của vaccine vào thời điểm đó, vì vậy Jenner có thể tự do cung cấp vaccine cho bất kỳ ai yêu cầu. Vật liệu vaccine đến được hầu hết các nước châu Âu vào năm 1800, và vào năm 1802, bác sĩ Benjamin Waterhouse đã thực hiện một thử nghiệm công khai ở Boston. Hội đồng y tế của thành phố đã tài trợ cho cuộc thử nghiệm và 19 tình nguyện viên đã được tiêmchủng thành công. Đến năm 1798, phương gia vào thử nghiệm vaccine trong thời gian này. Một số người sau khi được tiêm vaccine đã chết vì bệnh bại liệt, và nhiềungười khác bị liệt hoặc trải qua các phản ứng dị ứng. Gần hai thập kỷ sau, vào năm 1952, bác sĩ Jonas Salk đã phát triển một loại vaccine được chế tạo từ virus bại liệt đã bị tiêu diệt. Kết quả thử nghiệm ban đầu của ông đã xác nhận rằng vaccine đã kích hoạt cơ thể sản sinh kháng thể. Nhưng trong các cuộc phỏng vấn, Salk cảnh báo rằng sẽ mất thời gian cho các thử nghiệm lớnhơnđể chứng minh tính an toàn và hiệu quả của vaccine. Năm1955, vaccine bại liệt của Salk được chứng minh có hiệu quả 80-90% trong một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với 1,3 triệu trẻ em. Chính phủ Mỹ sau đó đã cấp phép cho vaccine này, nhưng rồi phải đình chỉ việc triển khai chương trình tiêm chủng khi một số lô vaccine được phát hiện có chứa virus bại liệt sống. Hơn 260 trường hợp mắc bệnh bại liệt bắt nguồn từ vaccine của Phòng thí nghiệm Cutter sản xuất, khiến chính phủMỹ phải tăng cường giámsát. Việc tiêm phòng bệnh bại liệt được tiếp tục vàomùa thu năm 1955, Tổ chức Y tế Liên pháp tiêm chủng của Jenner lan rộng ra khắp thế giới. Hai năm sau, chính phủ Anh mời ông tiêm chủng cho binh chủng Hải quân hoàng gia Anh, sau đó ông được ban thưởng rất hậu hĩnh. Vua Pháp là hoàng đế Napoleon đã ra lệnh cho toàn bộ binh lính Pháp phải tiêm chủng đậumùa, sau đó làMỹ. Đậu mùa trở thành bệnh truyền nhiễm đầu tiên được loại trừ hoàn toàn bằng vaccine vào năm 1980, sau những tiến bộ trong công nghệ kim tiêm và sự thúc đẩy tiêm chủng hàng loạt của Tổ chứcY tếThế giới. Nỗ lực kéo dài hàng thế kỷ đó đãmở đường cho nhiều loại vaccine khác ra đời, và những thành tựu của ngành y học là tiền đề cho những nỗ lực hiện tại để dập tắt đại dịch COVID-19 Bệnhbại liệt Các nhà khoa học bắt đầu điều tra khả năng miễn dịch bại liệt tại Viện Nghiên cứu Y khoa Rockefeller ở New York vào đầu thế kỷ 20. Năm 1910, bác sĩ SimonFlexner thấy rằng những con khỉ sống sót sau bệnh bại liệt đã phát triển các kháng thể. Tuy nhiên, hai thử nghiệm vaccine bại liệt đầu tiên trên người vào năm 1935 đã cho kết quả thảm hại. Đã có khoảng 21.000 trẻ em tham Nhìn lại gần 80 năm tìm ra Bác sĩ Edward Jenner tiêmvaccineđậumùa. Trong năm 2020, nhân loại đã ghi nhận một thành tựu đáng nể của ngành y học khi đã thần tốc chế tạo ra một loại vaccine nhằm ngăn ngừa virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Đáng chú ý, các thử nghiệm lâm sàng cho vaccine ngừa COVID-19 chỉ bắt đầu vài tháng sau khi trường hợp đầu tiên được xác định. Đậumùa trở thành bệnh truyềnnhiễm đầu tiênđược loại trừhoàn toànbằng vaccinevàonăm 1980, saunhững tiếnbộ trongcông nghệkimtiêmvàsự thúcđẩy tiêmchủng hàng loạt củaTổ chứcY tếThếgiới.