Từ lúc ra đời, các gánh cải lương đã có cả hai hệ thống nhạc cụ truyền thống và nhạc cụ Tây để chơi các giai điệu Tây phương trong giờ giải lao. Trong những năm 1920, các soạn giả cải lương đã thêm hai ca khúc“LaMarseillaise”và “Quand Madelon” vào các vở kịch củamình. Trong cuốn sách “Rock Hà Nội, Bolero Sài Gòn - Câu chuyện tân nhạc Việt Nam”, tác giả Jason Gibbs cho biết vào khoảng năm 1938, nghệ sĩ Kim Thoa và một nữ diễn viên cải lương khác là Ái Liên đã thu âm 18 bài hát với nhạc đệm của ba dàn nhạc khiêu vũ Sài Gòn khác nhau vào chín đĩa thu âm78 vòng/phút cho hãng đĩa Béka. “Trên một mặt đĩa, Ái Liên song ca với Năm Châu (nghệ sĩ/soạn giả Đĩa than và sự ra đời của các ngôi sao âm nhạc Ở tuổi 63, tiến sĩ Jason Gibbs vẫn giữ được niềm say mê với nền âm nhạc Việt Nam. Ông tập trung nghiên cứu về sự hình thành của nền tân nhạc Việt Nam và phục dựng lại sự xuất hiện các bài ca ái quốc, vốn gópphần hình thành đất nước Việt Nam hậu thuộc địa. Đặc biệt, tiến sĩ Gibbs rất quan tâmtới các di sảnvật thể quý giá của nền âm nhạc Việt Nam, đó chính là các đĩa than được thu thanh từ những thập niên đầu của thế kỷ 20. Trong những năm đầu của thế kỷ 20, tại Việt Nam đã xuất hiện các hãng bán máy hát và thu âm như Panthé (1909), Odeon (1910), hay Beka, Lyrophone,... Hãng đĩa Pháp Pathé Frères là công ty đầu tiên thực hiện việc thu đĩa cho thị trường Đông Dương. Khi thu âmnhạc ở Đông Dương hãng Pathé không chỉ có mục đích thương mại. Họ cũng quan tâm đến việc thể hiện và bảo tồn di sản của Đại Pháp. Trong các bản ghi âm này một số được thực hiện với mục đích khoa học. Sau khi thu âm, đĩa hát gốc sẽ mất 6 tháng để được gửi về Pháp sản xuất đại trà trước khi quay trở lại Việt Nam. Thời đó, người Pháp đã bày bán các máy hát chạy bằng đĩa than, để thu hút người mua, các hãng đĩa nghĩ ra cách thu âm những bài hát bội, ca trù, nhạc kinh Phật tặng kèm khách hàng khi muamáy hát. Trên tờ Nông cổ mín đàm từng có mục “Cáo bạch” cho hãngA. Messner báo cáo rằng mới có “72 bản hát” của hiệu Pathé, lại có sắp có thêm đĩa tiếngViệt và tiếng Campuchia của hai hiệu Lyrophon và Odéon. Đến cuối năm 1910 thị trường Đông Dương đã có độ 200 đĩa hát khác nhau cho thính giả bản xứmua. Cũngtheonhànghiêncứu người Mỹ, sự xuất hiện của đĩa than và máy hát đã làm thay đổi gu thưởng thức âm nhạc của người Việt, khi các hình thái giải trí truyền thống chỉ có ở các sân đình, gánh chèo, xóm ả đào đã được thu gọn lại vào trong nhà nhờ sự xuất khách, salon thính phòng hòa nhạc ở nhà hàng, khách sạn phục vụ giới thượng lưu bằng các đĩa thu âm78 vòng/phút. Dùkhông cónhiềunhưng sản phẩm của các hãng đĩa Odéon và Victor cũng có thể làmhài lòng các thính giảViệt Nam thời đó khi nghe những nghệ sĩ hát tuồng, chèo, cải lương, ca Huế, quan họ và ca trù. Đến thập niên 1920, sự phổ biến của các sân khấu cải lương kéo theo sự ra đời của các ngôi sao, gánh hát nổi tiếng xuất hiện trên những đĩa than. Một ngôi sao rất nổi bật thời đó là cô đào NămPhỉ, tên tuổi của bà gắn liền với vở “Xử án Bàng Quý phi”và từng được chọn sang Pháp tham dự hội chợ đấu xảo quốc tế tại Paris năm1930. hiện củamáy hát và đĩa than. Các sân khấu cộng đồng đông người dần phải chia sẻ khán giả với những không gian riêng tư hơn như phòng Tiến sĩ nước ngoài say mê với nền âm nhạc Việt Nam Hình rao vặt quảng cáo máyquayđĩa Pathéphone trênbáo. Mục quảng cáo đượcminhhọa vớimột bức tranh cómột máyquayđĩa Pathéphone trênmột con rồng. Tiến sĩ người Mỹ Jason Gibbs đã bỏ công nghiên cứu lịch sử nền âm nhạc Việt Nam suốt hơn hai thập kỷ qua. Trong lần trở lại Việt Nam lần này, Jason Gibbs đã gặp gỡ giới học thuật để chia sẻ về một di sản âm thanh tưởng chừng như đã rơi vào quên lãng: Đĩa hát. BẮC HIỆP NGAYNAY.VN 44 KẾTNỐI Sốđặcbiệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==