Nguyễn Thành Châu) theo giai điệu bài “Guitar d’armour” với dàn nhạc Orchestre Francois Nở... Ái Liên hát hơi nhỏ nhưng rõ và đúng nhạc với một kiểu rung luyến khá giống Josephine Baker. Giọng NămChâumạnhhơn, lướt êm qua các cao độ nhưng không đúng chỗ các chỗ nhấn nhịp so với các hình nốt đánh dấu nhịp trong chỗ ngắt nhịp khóa thứ hai của bài hát. Mặc dù rất khó để tìm lại hômnay, tất cả những bản ghi âm này đã được phát thanh đều đặn trên Đài Phát thanh Sài Gòn trong những năm1940”. Cũng theo ôngGibbs, đến những năm 1920 nền kinh doanh thu âm và bán đĩa ở Viêt Nam đã trở nên chuyên nghiêp và thịnh vượng hơn. Từ đó, nền âm nhạc và kịch nghệViêt Nambắt đầu có các ngôi sao được thu âm trên nhiều đĩa. “Họ trở thành những ngôi sao thực thụ đầu tiên của Việt Nam, trong chừng mực nào đó, ganh đua với các ngôi sao đượcgiới thiệu thôngquakhu vực truyền thông của khối các nước nói tiếng Pháp, nhờ vào sự ăn khách và việc lên bìa các tạp chí và báo của công nghiệp báo chí mới ‘đâm chồi’ ởViệt Nam”, Jason Gibbs nhận định. Những năm này là giai đoạn vàng son của đĩa hát với thêmnhững hãng quốc tế đến khai thác nhạcViêt Nam. Cho tới trước năm 1945, thể loại âm nhạc được các hãng đĩa Việt Nam thu âm và phát hành nhiều nhất là cải lương, hát bội, đờn ca tài tử – vốn là những loại hình sân khấu phổ biến tại miền Nam Việt Nam, ngoài ra còn có hát chèo và hát ả đào. Gibbs cho biết những tên tuổi gạo cội của của làng nhạc Việt Nam như Dương Thiệu Tước hay Lưu Hữu Phước từng rất ấn tượng với những bài hát Tây được phổ lời Việt và những đĩa than thu âm tiếng hát của những ả đào. Các đĩa hát được quảng cáo rộng rãi trên các trang báo, được bày bán tại những nơi phố thị khắp xứ Đông Dương, hay thậm chí đã được chào bán ở vùng nông thôn Việt Nam. Một mục quảng cáo được minh họa với một bức tranh có một máy quay đĩa Pathéphone, xung quanh là một đám đông người Việt đang nghe một câu lục bát. Họ nhấn mạnh rằng máy của hiệu Pathé là “quí hơn hết và danh tiếng hơn hết.” Cần số hóa di sản âm thanh Từ năm 1909 đến Thế chiến thứ nhất, các hãng đĩa “Các đĩa hát có số phận mong manh bởi đĩa cũ bị hủy và mất đi. Điều này cho thấy nỗ lực không biết mệt mỏi của ông Gibbs trong việc truy nguyên nguồn gốc của các đĩa hát nhạc Việt. TS Trần Ngọc Hiếu Pathé, Lyrophon, Odéon và Société phonique d’Extrême Orient đã sảnxuất các chương trình đĩa khác nhau. Bốn công ty Sociéte Phonique d’Extrême Orient, Pathé, Odéon và Lyrophon đã bày bán khoảng 200 đến 500 đĩa khác nhau. Thông tin về các đĩa cũng trở nên vô cùng bí ẩn bởi việc tìm kiếm chúng là một công việc nan giải đối với những nhà nghiên cứu như JasonGibbs. Ông cho rằng các yếu tố như khí hâu và chiến tranh khiến di sản âm thanh Việt Nam trước năm 1945 bị mai một. Môt lý do nữa là các hãng đĩa và cơ sở lưu trữ không giữ lại nhiều tư liêu. Viêc tái chế đĩa mới cũng làm cho nhiều đĩa cũ bị phá bỏ, khi các đĩa mới có chất lượng thu âm tốt hơn đĩa cũ. Phát biểu tại một hội thảo diễn ra trong khuôn viên Đại học Quốc gia Hà Nội cuối tháng 9/2023, tiến sĩ Jason Gibbs bày tỏ sự tiếc nuối khi chính quyền Thực dân Pháp dù đã để lại nhiều di sản văn hóa tại Việt Nam, nhưng các lưu trữâmthanh lại hoàn toàn bị bỏ quên và không được thống kê, sưu tập đầy đủ. Những gì còn sót lại là các bản báo cáo thống kê hàng Môt phụnữ Việt đứng trước kènmáy hát trênmăt đĩa Société Phonique d'Extrême Orient. Một chiếcmáyquayđĩa củaTiến sĩ JasonGibbs. hóa, những bài báo và những trangquảng cáomáy hát. Đây là một sự thất thoát lớn khi các di sản âm nhạc Việt Nam không được bảo lưu trọn vẹn. Chia sẻ tại hội thảo, bà Vũ Thị Minh Hương, nguyên Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, cho biết hiện các tài liệu âm thanh vẫn còn là“điểmyếu”của các cơ quan lưu trữ di sản tại Việt Nam. Trong chuyến đi khảo sát tại Pháp vừa qua, bà Minh Hương đã có cơ hội thống kê toàn bộ các tài liệu lưu trữ âm thanh liên quan tới Việt Nam. “Thư viện Quốc gia Pháp đã số hóa nhiều tư liệu âm thanh, nhưng vẫn còn hàng nghìn tài liệu khác liên quan tới Việt Nam chưa được công bố nằm rải rác trong các cơ sở lưu trữ, viện nghiên cứu tại Pháp”, bà Minh Hương nói. Một tín hiệu đáng mừng, đó là hiện Trung tâm lưu trữ Quốc gia 2 đang nắm giữ 1.531 đĩa hát, tài liệu âm thanh của thời kỳ Pháp thuộc, bàMinhHương cho biết. Còn theo TS Trần Ngọc Hiếu (Khoa Ngữ Văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), cách nghiên cứu của Jason Gibbs rất khác biệt khi ông không nghiên cứu những biến cố lớn tác động lên dòng chảy âm nhạc Việt Nam, mà ông đi vào những tiểu tiết gắn với đời sống thường nhật của con người mà sẽ khó được đưa vào những tài liệu lịch sử phổ thông, trong đó có số phận của di sản đĩa than. Cũng theo ông Hiếu, sự xuất hiện của các đĩa hát cũng đặt ra trong tâm thức nhiều người Việt Nam hình dung về một dân tộc, quốc gia thống nhất bởi giống như tiến sĩ Gibbs nói, nếu không có máy phát nhạc và đĩa than, một người Sài Gònsẽkhócócơhội được nghe hát ả đào. “Các đĩa hát có số phận mong manh bởi đĩa cũ bị hủy và mất đi. Điều này cho thấy nỗ lực không biết mệt mỏi của ông Gibbs trong việc truy nguyên nguồn gốc của các đĩa hát nhạc Việt”, TS Trần Ngọc Hiếu nhận định.n Cuốn sách“RockHàNội, Bolero Sài Gòn - Câu chuy n tânnhạcVi t Nam”, tác giả JasonGibbs NGAYNAY.VN 45 KẾTNỐI Sốđặcbiệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==