xôi, oản… rất “chuộng” sử dụng khuôn có cán, nó vừa là chiếc khuôn truyền thống, nhưng cũng vừa là“chiêu thức marketing”. Những cửa hàng, căn tiệm với tiếng gõ bánh càng to, sẽ càng dễ thu hút được sự chú ý của người dân đi qua, và dễ bán được hàng hơn.Mãi đến saunày, khi cuộc sống phát triển hơn, người ta không còn thích sự ồn ào nữa thì chiếc khuôn hai mảnh được ra đời. Đến nay, ông vẫn duy trì làm cả hai loại khuôn này để có thể“chiều lòng”mọi khách hàng đếnmua. “Các cụ có câu thành ngữ “dụng nhân như dụng mộc”, còn với tôi một người thợ làm khuôn gỗ, “dụng mộc cũng như dụng nhân”. Có rất nhiều Ở góc phố Hàng Quạt giữa lòng Thủ đô, một “không gian triển lãm”trưng bày những mẫu khuôn gỗ làm bánh, làm xôi, oản... truyền thống vẫn mở cửa đều đặn mỗi ngày. Đó là cửa tiệm cũ chỉ vỏn vẹn 12m2 của nghệ nhân Phạm Văn Quang, 68 tuổi. Đến nay, ông đã theo nghề được hơn 40 năm. Sống với nghề bằng “thị trường ngách” Theo lời kể của ông Phạm Văn Quang, nghề làm khuôn gỗ xuất phát từ quê nhà của ông ở huyện Thường Tín, sau được cha ông mang ra phố cổ, bởi Hà Nội khi đó là vùng đất KẻChợ, đemra chỗ chợ thì mới mong bán được hàng. “Khi xưa, muốn tìm gì, mua gì, người ta đều sẽ đến 36 phố phường. Những người làm bánh cũng vậy, họ lên chợ Đồng Xuân mua nguyên liệu, sang Hàng Mã, Hàng Chiếu mua giấy, qua Chợ Gạo mua bột và về Hàng Quạt mua khuôn. Vì lẽ đó, dù nghề là nghề của làng, nghề của nhà, nhưng nhiều người dân ở làng, ở nhà không sống được với nghề. Gia đình tôi phải mang nghề ra phố mưu sinh. Nói như ngôn ngữ bây giờ là mình phải chủ động tiếp cận thị trường”, ông Quang cười nói. Hiện nay, những mẫu khuôn đơn giản, có thể bán với số lượng lớn đều đã bị “công nghiệp hoá”, người làm khuôn gỗ truyền thống như ông Quang chỉ có thể sống với nghề bằng “thị trường ngách”, nhận làm những mẫu khuôn đơn chiếc theo yêu cầu của khách. “Tôi đành phải lùi một bước để giữ góc riêng cho mình trong thị trường chung mà những sản phẩm công nghiệp hàng loạt khôngthểchạmtới được”, ông Quanggiãi bày. Ông Quang giải thích thêm, “thị trường ngách” này đòi hỏi người thợ không chỉ có kĩ thuật đúc khuôn, mà còn phải biết nắm bắt mong muốn của người mua, thiết kế đượcmẫu hình“độc bản”. Hơn thế, người thợ còn phải hiểu được ý nghĩa của chữ Phạn, chữ Hán Nôm, cũng như từng hoạ tiết được khắc tạc trên khuôn bánh. “Mỗi mẫu khuôn của tôi giống như những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc “độc bản”, vừa đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật điêu khắc thủ công và yếu tố đồ hoạ tạo hình, vừa phải nắm bắt được cả nghệ thuật bán hàng. “Làm dâu trăm họ” như thế khó nhọc lắm!”, ông nào cũng thể hiện lên, bánh mà làm ra từ những chiếc khuôn như vậy chắc chắn sẽ bị “mù”hết hoạ tiết. Bên cạnh đó, chỗ nào nét to, chỗ nào nét nhỏ cũng là một cái khó của người thợ, thế nên quan trọngnhất vẫn làphải biết cân bằnghài hoàmọi chi tiết được khắc tạc trên khuôn bánh”, ôngQuang chia sẻ. “Dụng mộc như dụng nhân” Trong không gian trưng bày tại “triển lãm” của nghệ nhân Phạm Văn Quang, ông có hai loại khuôn chính là khuôn gỗ có cán và khuôn gỗ hai mảnh. Theo ông Quang giải thích, thời xưa những người làm bánh hay Quang giãi bày, “Cái nghề trông thế mà rất vất vả, giờ muốn theo nghề không phải là dễ, vậy nên rất khó truyền lại cho con cháu”. Người làm khuôn gỗ truyền thống như ông Quang bận rộn nhất là khi mùa Trung thu gõ cửa, khi các cửa hàng rục rịch đặt khuôn làm bánh Trung thu. Ngườimua khi đưa ra ý tưởng, thì người thợphải làmsaovận dụng hết khả năng để hiện thực hoá được ý tưởng của họ trênkhuônbánh, nhưng cũng chớ nên“con rô cũng tiếc, con diếc cũngmuốn”. “Người thợ làm khuôn phải biết thế nào là đủ, bởi kích cỡ mặt bánh thì có hạn, nét khắc trên khuôn phải tính bằng li, không thể hoa văn “Mỗi mẫu khuôn của tôi giống như những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc, chỉ có “độc bản”, nghệ nhân Phạm Văn Quang, người thợ hiếm hoi còn bám trụ với nghề làm khuôn bánh tại Hà Nội chia sẻ. NGỌC PHẠM NghệnhânPhạmVănQuangvànhững chiếc khuôngỗgắnbó cảđời. của tiệm khuôn gỗ truyền thống giữa 36 phố phường NGAYNAY.VN 50 KẾTNỐI Sốđặcbiệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==