Từ dòng chữ bị tẩy xóa Tồn tại trong kho tư liệu củaThư viện Anh hơn nửa thế kỷ, tới năm 1994-1995, Kim Vân Kiều hội bản mới được giới thiệu với công chúng Việt Nam qua loạt bài viết của GS. Nguyễn Văn Hoàn, nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học, ông Nguyễn Ngọc Trí, cán bộ Thư viện Anh và GS. Trần Nghĩa, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Điểm đặc biệt của bản Kiềuđộc đáonày là sự kết hợp giữa thơ và họa. Vănbảnđược chép tay trên giấy dó khổ lớn 22 x 35 cmcùng trang trí hình họa quyền quý ở bìa ngoài và bìa trong. Hầu hết các trang trong Kim Vân Kiều hội bản đều có bố cục theo dạng“trên truyện dưới tranh” với nửa trang trên in tên tình tiết, lời tóm tắt nội dung tình tiết bằng mực son, một đoạn tình tiếtTruyệnKiều Nôm và chú thích bằng chữ Hán. Có thể nói đây là cách trình bày Truyện Kiều độc nhất vô nhị, chưa từng có ở bất cứ bảnTruyện Kiều nào tại Việt Nam. Bởi vậy cuốn sách được nhóm nghiên cứu đề nghị gọi là “Kim Vân Kiều tân truyện - hội bản”để rõ ý nghĩa và giá trị hội họa. Theo đánh giá của các nhà Kiều học, Kim Vân Kiều hội bản là tác phẩm“vô tiền khoáng hậu”bởi giá trị nghệ thuật, tính độc đáo và duy nhất. Xét nội dung cũng như hình thức, bản sách này cho thấy sự tỉ mỉ, cẩn thận, công phu của người biên soạn với tinh thần thưởng lãm, nâng niu giá trị văn hóa truyền thống. Trong quá khứ, một số chi tiết của bìa sách như được bọc bằng lụa vàng, dệt hình rồng nằm ngang, thân uốn khúc, năm móng bấu vào mây ngũ sắc, trang trí xung quanh là hình bát bửu… từng khiến nhiều nhà nghiên cứu tin rằng KimVân Kiều hội bản là sản phẩm chép tay của hoàng tộc. Cuốn sách thường được cho là bản phục vụ vua Tự Đức ngự lãm, thất tán sau năm 1885, lưu lạc sang Pháp rồi được Thư viện Anh mua lại. Dù vậy, kết quả nghiên cứu mới nhất do PGS. TS Trần Thị Băng Thanh và cộng sự công bố đang mở ra một hướng diễn giải mới về nguồn gốc của cuốn sách. Thông qua lời kể PGS. TS Trần Thị Băng Thanh, bản gốc của Kim Vân Kiều hội bản vốn không ghi tên tac gia, năm sáng tác hay nơi ra đơi. Tuy nhiên, cụm từ “anno 1894” viết bằng bút sắt ở bìa trong đã thu hút sự chú ý của bà cùng các thành viên trong đi sâu vào nội dung của Kim Vân Kiều hội bản và nhận thấy nhiều khía cạnhđược ghi chép trong tác phẩm không thống nhất với quan điểmchung của giới trí thứcNhohọc thời đó. Cụ thể, tác giả của KimVân Kiều hội bản cho rằng Nguyễn Du không dựa trên cốt truyện củaThanhTâmTài Nhânngười Trung Quốc để sáng tác ra “Truyện Kiều”, mà dựa vào Kim Vân Kiều Lục, một tác phẩm văn xuôi do người Việt viết và lưu hành. Từ quanđiểmnày có thể khẳng định Kim Vân Kiều hội bản rất khó là tác phẩmdo giới nho sĩ hay hoàng tộc triều Nguyễn biên soạn. Bởi nhóm trí thức này cùng chia sẻ nhận thức rằng nguyên gốc“Truyện Kiều” của Nguyễn Du đi ra từ KimVânKiềutruyệncủaThanh TâmTài Nhân. Cũng theo PGS.TS Trần Thị Băng Thanh, quan điểm “lạ lùng” cho rằng Nguyễn Du sáng tác dựa trênKimVânKiều lục được duy nhất nhóm học giả Trương Minh Ký và Abel Des Michels ở miền Nam tán thànhvàđưa ra vàonăm1894. Đến đây, bà tìm thấy điểm kết nối quan trọng giữa Trương Hội bản không phải là sản phẩm của Hoàng gia? Tư liệu lưu trữ cho biết Arthur Chéon (1856 – 1928) là công chức cao cấp dưới thời thuộc địa. Ông là người am tường tiếng Việt, từng xuất bản nhiều công trình giá trị về ngôn ngữ học. Đến năm1882, ChéonđượcchínhquyềnPháp cử đến Việt Nam để giảng dạy tại trường Khải Tường. Đây là thời gian ông nghiên cứu sâu về Kiều và để lại nhiều đoạn tríchgiảng tác phẩmnày. Biết lai lịch của Chéon, vị học giả có tên được viết lên tờ đầu của sách, nhóm của PGS. TSTrầnThị BăngThanhtiếptục nhóm, đặc biệt là những dòng chữ từng được viết ngay phía trên nhưng nay đã bị tẩy xóa. Để đọc được các dòng chữ này, nhóm nghiên cứu đã yêu cầu sự hỗ trợ từ Thư viện Anh. Sau quá trình phục hồi bằng những kỹ thuật mới nhất, dòng chữ bị tẩy xóa dần lộ diện, cung cấp cho một từ khóa quan trọng là “Chéon”. Đây là tên họ của một học giả Pháp từng có thời gian dài sinh sống và làm việc tại Đông Dương. Thông tin về Chéon dẫn đến những manh mối mới, có khả năng làm rõ xuất xứ, tác giả của Kim Vân Kiều hội bản. NGUYỆT LINH Được tìm thấy tại một hiệu sách ở Paris vào năm 1929, cuối cùng nằm trong bộ sưu tập cổ thư của Thư viện Anh, nguồn gốc của Kim Vân Kiều hội bản đã trở thành câu hỏi lớn đối với các nhà nghiên cứu Kiều học trong nước và những ai quan tâm đến Truyện Kiều ở nước ngoài nhiều thập kỷ qua. Diễn giải mới về Kim Vân CuốnKimVânKiều tân truyện (hội bản) đangđược phát hành tạiViệt Namvới bìa in hình rồngnămmóng. PGS.TSTrầnThị BăngThanh. NGAYNAY.VN 2 CHUYÊNĐỀ Số349 - ThứNăm, ngày2/11/2023
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==