Số349 - ThứNăm, ngày2/11/2023 Đa dạng “thực đơn đọc” trong trại giam Trong các trại giam, trình độ học vấn của phạm nhân rất đa dạng. Có người đã tốt nghiệp đại học, cao học, từng giữ chức vụ cao trong các doanh nghiệp, cơ quan hành chính nhưng cũng có những trường hợp chưa biết đọc, biết viết. Để tổ chức khuyến đọc hiệu quả cho nhiều đối tượng khác nhau, công tác xây dựng tủ sách và giáo dục văn hóa là hai hoạt động cần diễn ra song song. Nhiều năm trở lại đây, các trại giam đã thực hiện khuyến đọc, khuyến học tích cực cho các tù nhân bằng việc lập những tủ sách tự quản về pháp luật, đạo đức, tư tưởng, giúp người lầm lỡ có dịp trang bị kiến thức về pháp luật, tránh tái phạm sau khi được phóng thích. Các thư viện tự quản này có thủ thư và người đọc đều là những người đang thụ án. Họ đến mượn sách nghĩ về sách. Phạm nhân này cho biết, bản thân là người lẽ ra không nên được hưởng sự giáo dục nữa vì tái phạm nhiều lần nhưng thông qua buổi giao lưu, được tiếp xúc với sách, họ nhìn thấy cơ hội để hướng thiện, cơ hội để chia sẻ quá trình vật lộn giữa lương thiện và tái phạm của bản thân có thể hữu ích cho người khác. Phạm nhân này cũng cho biết mình từng viết một cuốn hồi ký rồi sau đó đốt đi. Việc muốn đọc, muốn viết như trên ít nhiều cho thấy bản thân người thi hành án trải qua quá trình soi chiếu, vật lộn giữa ranh giới mong manh của lương thiện và phạm pháp. Bên cạnh đó, nhiều phạm nhân cũng chia sẻ việc học tập và đọc sách giúp họ có động lực đi hết án, trở về cuộc sống đời thường, còn những phạm nhân có thụ án lâu dài, họ có thể sống tốt hơn trong bối cảnh phức tạp như một xã hội thu nhỏ ở trại giam. Động lực hướng thiện Ởmột số nước phát triển, ý nghĩa của các nhà tù không bó hẹp là nơi trừng phạt con người mà còn là nơi giáo dục và cải tạo. Nói theo cáchnhân văn hơn, trại giam là “ngôi trường”để nhữngngười từng lầm lỡ có cơ hội nhìn lại bản thân, tu dưỡng, sửa đổi để trở lại thành người bình thường, có ích. Bởi vậy, việc đọc sách từ nơi tạm giam cho đến nhà tù là việc rất đỗi bình thường, thậm chí còn kèm theo những“điểm thưởng”. Tại Việt Nam, luật pháp tuy chưa nhận diện rõ vai trò của sách và văn hóa đọc cho các phạm nhân nhưng gần đây đã xuất hiện một số văn bản khuyến khích công tác tổ chức đọc sách trong các nhà tù. Tuy nhiên trên thực tế, không phải nơi nào cũng có thể triển khai và làmđược. Gắn bó với hoạt động khuyến đọc tại các trại giam trong thời gian qua, nhà nghiên cứu, diễn giả Nguyễn Quốc Vương nhận định thuận lợi ở việc này là sự cầu thị, nhu cầu cấp thiết từ phía trại giam. Họ nhiệt tình, chủ độngmời diễn giả đến nói về sách. Bên cạnh đó cần kể tới sự phối hợp với các tổ chức tích cực với vấn đề này như Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, NXB Phụ Nữ và những nhóm làm khuyến đọc. Dù vậy vẫn có những khó khăn như hoạt động chưa được tổ chức thường xuyên, thành thông lệ. Mỗi năm các trại giam tích cực nhất cũng chỉ có thể tổ chức từ một đến hai cuộc bởi còn liên quan đến kế hoạch, thời gian và sự tham gia của các bên. Một trở ngại đáng kể khác là hoạt động khuyến đọc trong trại giam chưa nhận được sự chú ý tương xứng từ xã hội. Vẫn còn tồn tại tâm lý mang nặng thiên kiến, kỳ thị ở nhiều người khi cho rằng những người phải thụ án, phạm tội đã là“người bỏ đi”, cần cách ly với xã hội, việc đào tạo, dành nguồn lực cho nhóm người này là không cần thiết. Trong khi đó, từ ghi nhận của các cán bộ quản giáo và tù nhân tại một số nhà tù thực hiện tích cực công tác khuyến đọc, sáchvà hoạtđộngđọc tạo ra tácđộngrõrệtđối với những người đang thi hành án, giúp họ chấp nhận hoàn cảnh hiện tại tốthơn, tạotâmlýđiềmtĩnh trong thời gian cải tạo. Như ở Trại giam Phú Sơn 4 (Thái Nguyên), các quản giáo chia sẻ sau thời gian triểnkhai vănhóa đọc, tìnhtrạngviphạmnộiquy, đặc biệt các vấn đề liên quan đến bạo lực tại đây có chiều hướng giảm dần. Quan trọng hơn, việc đọc sách giúp đánh thức động lực hướng thiện và kỳ vọng về tương lai của các phạm nhân, họ tích cực học tập, tích lũy kỹ năng để chờ ngày tái hòanhập. Hay như gần đây trong buổi nói chuyện tại trại giam Ngọc Lý, sau phần chia sẻ của các diễn giả khuyến đọc, một phạmnhân lớn tuổi đã thụán hai lần ở nước ngoài và năm lần ở Việt Nam vì tội trộm cắp đã đứng lên chia sẻ cảm Câu chuyện của hàng vạn mảnh đời bên trong các trại giam không phải đã đứt lìa mọi gắn kết với xã hội. Đó là mối quan hệ qua lại khi một bên có trách nhiệm hoàn lương, hướng thiện và bên kia không thể quay lưng làm ngơ, bỏ mặc họ vì những định kiến. Giữa giao điểm này, sách nói riêng và văn hóa đọc nói chung hiện lên như một “phương cách mềm” giúp phạm nhân có nghị lực trở lại xã hội sau những sai lầm... MAI SƠN KHUYẾNĐỌC PHÍA BÊNKIA SONG SẮT: Quan trọng nhưng ít Công tác khuyếnđọc đangdiễn ra sinhđộngbên trong các trại giam. NGAYNAY.VN 4 CHUYÊNĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==