VĂNHÓA Kỹ thuật in khắc mộc bản tinh xảo Thanh Liễu đã góp phần tạo ra 3 khối môc ban được UNESCO công nhận là Di sản tư liệu thế giới khu vực châu Á Thái Bình Dương là Mộc bản triều Nguyên, Môc ban chùa Vĩnh Nghiêm va Môc ban trường học Phúc Giang. Cuối thế kỷ 20, do sự phát triển của kỹ thuật in ấn hiện đại, nghề khắc in mộc bản không còn phổ biến như trước, nhiều nghệ nhân bỏ nghề và kỹ thuật in khắc dần mai một. Dù vậy sau 30 năm mất dấu trên thị trường, hiện nay ở làng Thanh Liễu vẫn còn một số hộ gia đình và những nghệ nhân say mê lưu giữ nghề truyền thống, khơi lên ngọn lửa kỳ vọng tiếp nối di sản của thế hệ cha ông. Là cháu của cụ Nguyễn Công Nền, người nghệ nhân san khắc những mộc bản tại chùa Vĩnh Nghiêm và Bổ Đà (Bắc Giang) mà ngày nay đã trở thành bảo vật quốc gia và di sản tư liệu thế giới, nghệ nhân Đinh Công Tráng cho biết dòng họ ông có nhiều đời theo nghề in, khắc mộc bản. Họ đã đóng góp cho Trong không ai biết, ngoài nhiều người hay Chia sẻ về thách thức tái dựng làng nghề truyền thống có tuổi đời hơn nửa thiên niên kỷ với Ngày Nay, nghệ nhân Đinh Công Tráng nhận định do việc hành nghề bị đứt đoạn trong hàng chục năm nên khi quyết tâm phục hồi, ông và những người nghệ nhân khác đã gặp không ít khó khăn. Sau nhiều năm tháng rời xa con dao, cái đục, khi quay về với nghề cũ, họ đã mất nhiều tháng trời để ôn tập cách thức, rèn luyện đôi tay dẻo, mềm, linh hoạt. Dù vậy, điều may mắn chính là kỹ thuật truyền thống của làng chưa bị thất tán bởi vẫn in hằn trong ký ức của các nghệ nhân cao niên. Khó khăn tiếp theo được ông Tráng chia sẻ là để phục hồi lại làng nghề, các nghệ nhân đều phải tự thân đi tìm chứng cứ, tư liệu. Họ tự tìm tới những nơi lưu trữ mộc bản do lớp thợ tiền nhân Thanh Liễu từng thực hiện, lấy tên các nghệ nhân trong quá khứ… Cho tới nay, họ vẫn chưa nhận được sự giúp sức từ chính sách hay các tổ chức văn hóa. “Dù gặp không ít khó khăn để hồi sinh làng nghề nhưng chúng tôi vẫn kiên tâm, kết nối với nhau thành một nhóm. Về chính sách đối với một di sản quý báu như nghề in khắc Thanh Liễu thì chúng tôi chưa thấy rõ. Chính vì thế làng mộc bản Thanh Liễu đang ở tình trạng trong không ai biết, ngoài nhiều người hay”, ông Tráng nói. Cũng theo ông, đang có một lớp trẻ năng động ở làng Thanh Liễu mà đại diện là nghệ nhân Nguyễn Công Đạt. Họ không chỉ có niềm đam mê với nghề truyền thống mà còn có thể kết nối, ứng dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật. Họ chính là nhân tố khích lệ lớp nghệ nhân cao tuổi truyền nghề và khuyến khích thế hệ tiếp theo học nghề, theo nghề. Hiện nay, các nghệ nhân Thanh Liễu đang tập trung hoàn thiện các kỹ thuật nghề truyền thống, đồng thời họ mạnh dạn tìm lối đi để bắt nhịp với đời sống đương đại. Một số sản phẩm đương đại sản sinh từ đôi bàn tay khéo léo của họ đã có mặt trên thị trường, bước đầu tạo ra giá trị kinh tế. “Với danh tiếng trong quá khứ và sự nỗ lực của làng nghề ở hiện tại, chúng tôi hy vọng các sản phẩm mộc bản Thanh Liễu sớm tìm được chỗ đứng trên thị trường để làng nghề có thể phát triển bền vững. Bên cạnh dự án phục hồi vốn cổ, chúng tôi kết hợp với nhà sáng lập Ngô Quý Đức của Phường Bách Nghệ và các nhà nghiên cứu mỹ thuật để tạo ra những bộ ván khắc mới, có cách thể hiện phù hợp với hơi thở cuộc sống hôm nay”, nghệ nhân trẻ Nguyễn Công Đạt kỳ vọng. n làng nghề nhiều lứa thợ giỏi, chung tay thực hiện những tác phẩm san khắc nổi tiếng trong lịch sử. Tự hào về truyền thống gia đình, ông Tráng theo nghề ngay từ khi còn nhỏ và đau đáu vì sự mai một của cái tên Thanh Liễu suốt hàng chục năm nay. Ông vẫn nhớ câu chuyện được các bậc cha chú truyền lại, kể về những người thợ Thanh Liễu đã được các vị sư trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm vời đến làm công lâu dài tại chùa như thế nào, trực tiếp thực hiện các công đoạn chế tác mộc bản, in sách và đóng sách ra sao. Trong quá khứ, kỹ thuật khắc chữ và đồ án trang trí trên mỗi tấm ván đều đúng theo quy chuẩn in ấn thời bấy giờ và người thợ nào cũng phải nắm được khuôn thước đó. Mỗi trang sách in ra sẽ có biên lan (khung viền lề sách), bản tâm (vị trí khắc tiêu đề sách), ngư vĩ (gáy sách). Đặc biệt, ở ván khắc tương ứng với trang đầu và trang cuối của mỗi cuốn sách, thường có lạc khoản cho biết thời gian san khắc, người san khắc và nơi lưu trữ các tấm ván. Khắc in mộc bản giúp lưu giữ tri thức qua các thời kỳ. NGAYNAY.VN 27 Sốđặcbiệt - ThứNăm, ngày20/6/2024
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==