Sốđặcbiệt về đất và người Thủ đô Kiến trúc hiện đại làmột phong cách kiến trúc xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX. Phong cách này tập trung vào sự đơn giản, loại bỏ các chi tiết trang trí cầu kỳ và sử dụng các vật liệumới như kính, thép và bê tông. “Di sản kiến trúc hiện đại” làmột khái niệm rộng lớn bao hàmnhiều thành tố. Trong bối cảnh của Hà Nội, khái niệmnày có thể sử dụng để nhắc tới các hình thái kiến trúc xuất hiện từ trước năm1945 cho tới thời kỳ Đổi Mới. bộ phận những kiến trúc sư, chuyên gia, nhà nghiên cứu có nhiều năm theo dõi, gắn bó với lĩnh vực này. Từ góc nhìn cá nhân, KTS. Lê Phước Anh cho biết, có thể thấy rõ một nhận thức rằng những kiến trúc được coi là đại diện cho thời kỳ Đông Dương, làm nên hồn cốt của đô thị cận đại Hà Nội phần lớn đang được nhắc đến nhiều thường là những kiến trúc công quyền hoành tráng, đi ra từ ý chí của chính quyền thực dân. Đó chắc chắn là những kiến trúc có giá trị, nhưng cần nhìn nhận rằng những kiến trúc này cũng chỉ là một phần của bản tổng phổ kiến trúc Hà Nội trong thế kỷ XX. Việc quá quan tâm vào loại hình kiến trúc vốn đã được bảo tồn tương đối tốt này vô hình trung tạo ra sự lãng quên với những hình thái kiến trúc khác. Theo đó, vẫn có một hình thái kiến trúc chưa được quan tâm xứng tầm trong khối di sản kiến trúc ở Hà Nội nhưng chúng lại là những công trình đại diện cho đời sống và tinh thần của người dân Thủ đô trongmột giai đoạn. Các công trình này có thể là những cửa hiệu, nhà phố tư gia, biệt thự nhỏ nhưng phản ánh sinh hoạt thường ngày, những giá trị thẩm mỹ và quan niệm về một nếp sống mới được hình thành vào thời kỳ những năm 20, 30 của thế kỷ trước. Tuy quy mô khiêm tốn và hiếm khi gây chú ý đặc biệt nhưng thông qua hình thái kiến trúc này ta có thể nhận ra bản sắc, tính cách đặc trưng của một lớp người Hà Nội từng tồn tại trong quá khứ. n Cuộc chuyển mình của lối sống thị dân Trong nghiên cứu về sự hình thành của đô thị Hà Nội, PGS.TS Phan Phương Thảo, Phó chủ nhiệm bộ môn Lý luận Sử học, khoa Lịch sử, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã xác định Khu phố Tây ở Hà Nội gồm 74 tuyến phố trên tổng số hơn 150phốđược xâydựngxuyên suốt thời kỳ Pháp thuộc. 74 tuyến phố này phân phối khá rõ rệt thành hai khu vực. Với Khu vực I nằm ở phía Tây khu ba mươi sáu phố phường, chủ yếu gồm các tuyến đường hình thành xung quanh khu vực Hoàng thành Thăng Long, hiện tại thuộc về địa giới của quận Ba Đình. Khu vực II nằm ở phía Nam và Đông Nam của Khu phố Cổ, phân bố ở khu vực xung quanh hồ Hoàn Kiếm rồi mở rộng dần xuống phía Nam, phát triển sang hướng ĐôngNam. Theo KTS. Lê Phước Anh, khu phố phía Nam hồ Hoàn Kiếm , đoạn từ các phố Nguyễn Du - Hàn Thuyên trở xuống khu vực hồ Thiền Quang, các phố Bùi Thị Xuân, Hàng Chuối… trong thời kỳ Đông Dương là khu vực sinh sống tập trung của giới công chức người Việt. Đặc điểm của những ngôi nhà dành cho tầng lớp này thường là những biệt thự được xây liền kề hoặc song lập với sân vườn bao quanh phía trước và một bên hông. Các kiến trúc sư Việt Nam thế hệ đầu tiên đã thiết kế những ngôi nhà này khá xinh xắn, lý tưởng. Chiều cao của các ngôi nhà không quá ba tầng, tạo nênmột không gian sống vừa phải, phù hợp với chiều rộng của những mặt phố có bề ngang từ 3 - 6m. “Những khoảng chuyển tiếp từ nhà đến tường rào, kết hợp với hàng cây xanh ở góc phố tạo ra một khu đối lưu không khí rất tốt. Chưa kể hồ Thiền Quang cũng mang đến cảm giác thoáng đãng, dễ chịu, phù hợp với đời sống và tinh thần của người Việt”, ông Phước Anh phân tích. Về sự hình thành khu phố mới của tầng lớp công chức người Việt, William S. Logan, người từng có thời gian gắn bó với Hà Nội đồng thời là Chủ tịch Quỹ Di sản và quy hoạch của UNESCO, lý giải khu vực Hồ Bảy Mẫu phía Nam Khu phố Tây từng rất phát triển từ những năm đầu thập niên 20 cho đến những năm cuối thập niên 30. Đó là hệ quả của chương trình quy hoạch do KTS. Ernest Hébrard, Giám đốc sở Quy hoạch kiến trúc Đông Dương thuộc Pháp khởi xướng. Trên thực tế, việc tạo ra Khu phố Mới ở phía Nam bao gồm việc xử lý hai hồ nước, một hồ rất rộng là hồBảyMẫu và hồ nhỏ hơn là hồ Thiền Quang. Hai hồ ngăn cách nhau bởi một khu cây cối rậm đan xen với phố xá. Những bãi cỏ viền xung quanh hồ tạo thành nơi rộng rãi để dạo chơi duynhất trong trung tâm thành phố Hà Nội. Từ khoảng đầu thập niên 30, khu vực này đã trở thành nơi lưu trú chính của tầng lớp trung lưu trí thức làm việc cho chính quyền thực dân và những doanh nghiệp tư nhân. Nhận xét về cảm hứng kiến trúc, Logan chỉ ra rằng tầng lớp công chức Việt thời kỳ đó đã ở trong những ngôi nhà hai tầng có mặt bằng hình chữ L kèm sân nhỏ xây theo phong cách chuyển tiếp của những năm 1930. Đó là phong cách pha trộn giữa tính chất cổ điển và trào lưu Art Deco từng phát triển rất mạnh mẽ. Đây là phong cách kiến trúc thịnh hành trong những năm 1925 đến 1939, thuộc trường phái mỹ thuật hiện đại, có sử dụng những yếu tố cổ truyền. Những thiết kếArt Deco thường cónhững hình khối đường nét hình học đơn giản, phẳng nhãn, sử dụng bê tông cốt sắt và lắp kính. “Khu tập trung những kiến trúc nhà ở đó thể hiện một bộ phận có ý nghĩa lớn của di sản kiến trúc Hà Nội trong thế kỷ XX. Nhận định này đi ra từ việc nó ít lệ thuộc vào những ý tưởng thiết kế của Hébrard. Trên thực tế, việc đưa vào áp dụng phần lớn những ý tưởng Hébrard đã bị chặn lại bởi cuộc Đại suy thoái vào năm 1929 và gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế Đông Dương trong những năm 1931-1935”, Logan lập luận. Phải chăng chính từ dấu mốc này, những công trình hào nhoáng, xa xỉ đi ra từ ý thức hệ thực dân đã dần lùi bước để nhường chỗ cho tinh thần Việt? Cũng chính từ đây, lối kiến trúc khiêm nhường nhưng tiện nghi, phù hợp với thổ nhưỡng và cư dân bản địa có dịp thấm đượm vào từng con phố của Hà Nội? Những viên ngọc ẩn mình Trong năm 2023, cuốn sách “Kiến trúc Pháp - Đông Dương - Những viên ngọc quý tại Hà Nội” do Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước xuất bản được ra mắt đã tiếp tục để lại những suy tư về di sản kiến trúc Hà Nội trong một Trụ sở công anquậnHoàn Kiếmđược xây dựng từ cuối thế kỷXIX theo phong cách kiến trúc thịnh hành củaPháp nhữngnăm thuộc địaở ĐôngDương. Khuvực phíaNamthànhphố từng có thời lànơi lưu trú chính của tầng lớp trí thứcViệt. NGAYNAY.VN 25 ĐẤTHÀNỘI - NGƯỜI HÀNỘI
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==