“Có thời điểm rối cạn Tế Tiêu tưởng chừng bị mai một, thất truyền. Vào những năm 1990 của thế kỷ trước, nghề rối cạn làng Tế Tiêu mới vực dậy nhờ vào sự cống hiến, đau đáugìngiữ của các nghệnhân như: Lê Năng Nhượng, Phạm Văn Bể. Từ đó, các nghệ nhân bắt đầu truyền dạy cho con cháu, mở ra ra một giai đoạn mới chomúarối cạnphát triển” - NNƯT Phạm Công Bằng chia sẻ. Ngoài rối cạn, để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân làng xã, phường rối Tế Tiêu học hỏi thêm rối nước nên biểu diễn được cả hai loại hình nghệ thuật đặc sắc này. Theo nghệ nhân Phạm Công Bằng, để tạo ra một con rối Tế Tiêu đạt tiêu chuẩn khi biểu diễn thì cần trải qua nhiều công đoạn chế tác khác nhau. Đầu tiên là công đoạn chọn chất liệu làm rối, các nghệ nhân thường chọn gỗ xoan, gỗ cây sung. Thực chất, đây là hai loại gỗ nhẹ nên rất dễ cầm trong lúc biểu diễn. Gỗ sung, xoan cũng không bị nứt nẻ, rất dễ kiếm ở vùng nông thôn. Riêng với rối nước, do đặc thù ngâm nước nhiều nên độ bền không cao, bởi vậy, ở Tế Tiêu, phường rối cứ “diễn đến đâu lại đẽo trò đến đấy”. Các con rối phải dựa theo từng kịch bản vở diễn, các câu chuyện dân gian hay yêu cầu của đoàn diễn để tạo hình. Điểm khác biệt giữ rối cạn và rối nước là rối cạn Tế Tiêu thường biểu diễn trên sân khấu cạn (căng phông, dựng bạt) là có thể biểu diễn cho người dân xem. Tuy nhiên, cái khó chính là môn rối cạn Tế Tiêu hay biểu diễn các tích tuồng - sự khác biệt rõ nét so với các phường rối cạn khác chuyên diễn các tích chèo cổ. Hiện nay, phường rối Tế Tiêu còn lưu giữ hơn 100 tích trò và hàng nghìn con rối rất sinh động... Trong đó, có hơn 20 tích trò là rối tuồng cha ông để lại như: Chém tá trích trong vở tuồngSơnHậu,Thoát Hoan chui ống đồng, Thạch Sanh qua thăng trầm của lịch sử, loại hình sân khấu dân gian này chính thức được hồi sinh vào những năm đầu của thế kỷ 20. NNƯT Phạm Công Bằng cho biết, phường rối Tế Tiêu hiện có hơn chục thành viên. Người lớn tuổi nhất cũng đã ở tuổi 80 - 90, người trẻ nhất cũng đã 30 tuổi. Để ổn định cuộc sống, mỗi người đều có một nghề riêng để tồn tại và nuôi rối. Không chỉ các thành viên trong phường rối, người dân trong làng cũng đau đáu nỗi niềm giữ gìn nghề truyền thống của làngTếTiêu. Đồnghành với phường rối có chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm, hỗ trợ bảo tồn và phát triển nghệ thuật múa rối của quê hương. chém trăn tinh, Thánh Gióng đánhgiặcÂn...Ngoài rối tuồng, phường rối Tế Tiêu cũng biểu diễn cả rối chèo, bài vè, ví, kịch; các tác phẩmđương đại, phản ánh hiện thực đời sống xã hội hiện nay. Các tiết mục thường mang tính vui tươi, dí dỏm, trữ tình, tạo nên sức lôi cuốn đối với người xem. Chính vì vậy, hàng nghìn con rối đã vượt ra khỏi danh giới làng xã, đến với những hội diễn lớn ở Hà Nội... và giành được cả giải thưởng lẫn sự yêu mến của khán giả trong và ngoài nước. Nắm giữ di sản cho muôn đời sau Theo lời kể của những “cây gạo cội” trong phường rối Tế Tiêu, rối cạn Tế Tiêu có cách đây hơn 400 năm. Trải Những năm 2017, 2018, Nhà nước đã hỗ trợ kinh phí trùng tu, xây dựng thủy đình và ngôi nhà nhỏ làmnơi sinh hoạt, tập luyện cho phường rối. Hàng năm, chính quyền địa phương cũnghỗ trợmột phầnkinhphí để phường rối hoạt động. “Ngoài ra địa phương còn mở thêm các lớp dạy nghề, truyền nghề hay đơn giản là các lớp trải nghiệm múa rối cho học sinh. Các emđược tận tay làm những con rối và biểu diễn một số trò rối đơn giản. Quađó, gópphầngiúpcác em thế hệ sau hiểu và thêm yêu nghệ thuật rối cạn nói riêng và nghệ thuật sân khấu truyền thống nói chung, đó cũng là cách để “nuôi dưỡng” ý thức giữ gìn nghề cổ truyền thống của làng mà bao thế hệ cha ông đã dày công trao truyền”, nghệ nhân Phạm Công Bằng cho biết.n những con rối NghệnhânPhạmCôngBằng (thứhai từphải qua) thamgiabiểudiễn các tiếtmục rối cạn. Múa rối cạnTế Tiêu thamgia liênhoan trìnhdiễndi sảnvănhóaphi vật thể thànhphốHàNội. Vào những năm 1990 của thế kỷ trước, nghề rối cạn làng Tế Tiêumới vực dậy nhờ vào sự cống hiến, đau đáu gìn giữ của các nghệ nhân như: Lê Năng Nhượng, PhạmVăn Bể. Từ đó, các nghệ nhân bắt đầu truyền dạy cho con cháu, mở ra ra một giai đoạn mới cho múa rối cạn phát triển. NNƯT PhạmCông Bằng NGAYNAY.VN 13 CHUYÊNĐỀ Số449 | ThứNăm, ngày 2/10/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==