Bài học từ Nhật Bản: Khi giáo dục khơi dậy sức mạnh của cộng đồng Tại Hội thảo quốc tế“Công nghiệp văn hóa là động lực chiến lược cho phát triển bền vững” do Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam phối hợp cùng Liên hiệp các Hội UNESCO Nhật Bản tổ chức tại Tokyo ngày 17/10/2025, Giáo sư Yuji Suzuki, Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội UNESCO châu Á – Thái Bình Dương, Tổng Giám đốc Liên hiệp các Hội UNESCO Nhật Bản đã giới thiệu mô hình Giáo dục Giảm nhẹThiên tai AXA×UNESCO– một sáng kiến giúp hàng trăm nghìn học sinh Nhật Bản hiểu, cảmvà hành động đúng trước thiên tai. Trong bài tham luận, Giáo sư Suzuki không tách giáo dục khỏi văn hóa. Cách người Nhật đối mặt với thiên tai – bình tĩnh, đoàn kết, sáng tạo trong tái thiết – đã tạo nên một “văn hóa phục hồi”. Nếu công nghiệp văn hóa tạo ra giá trị tinh thần từ sáng tạo và bản sắc, thì giáo dục giảm nhẹ thiên tai tạo ra giá trị tinh thần từ lòng kiên cường và sự đồng cảm. Chương trình AXA × UNESCO được triển khai từ năm 2014, hỗ trợ hơn 270 trường học, với hơn 100.000 học sinh và giáo viên tham gia. Thay vì học qua lý thuyết, học sinh được ra đường thực địa trong hoạt động “town watching” - cùng thầy cô và chính quyền đi quanh khu phố để nhận diện những nơi có thể nguy hiểm khi xảy ra bão, lũ hay động đất. Các em còn tự tay lập bản đồ rủi ro, chơi những trò chơi lồngghép kiến thức phòng tránh thiên tai, học cách quan sát, phản xạ và ra quyết định trong đời thường. Những chuyến “thực học” ấy không chỉ dạy trẻ em cách ứng phó, mà còn gieo vào lòng các em tinh thần trách nhiệm với cộng đồng. Mỗi một bạn nhỏ, thay vì là đối tượng được tập trung bảo vệ, nay có thể trở thành “hạt giống của sự sống còn” trong cộng đồng. Nếu Nhật Bản đã gieo những hạt giống của ý thức phòng tránh thiên tai bằng trải nghiệm thực tế, thì Việt Nam – trong kỷ nguyên công nghệ – hoàn toàn có thể nuôi được học không chỉ bằng trí óc, mà bằng cả đôi chân, đôi mắt và con tim. Hoạt động “town watching” - đi bộ quanh khu dân cư để nhận diện rủi ro, những con đường có nguy cơ, những lối thoát và phương pháp sinh tồn – có thể được đưa vào chương trình giáo dục chính khóa hoặc hoạt động ngoại khóa ở Việt Nam. Trẻ cần được hướng dẫn quan sát địa hình, ghi chú điểm trũng, dòng thoát nước, trạm điện, đường sơ tán, các em đang học cách “đọc” ngôn ngữ của thiên nhiên và thành phố. Công nghệ, trong trường hợp này, không nhằm thay thế mà khuếch đại sức mạnh của quan sát con người. Trẻ em có thể sử dụng ứng dụng di độngđể chụp ảnh, ghi chú, đánh dấu điểm nguy hiểm lên bản đồ số. AI sẽ giúp tổng hợp dữ liệu, phân tích rủi ro, gợi ý tuyến sơ tán an toàn – tạo ramột bản đồ cộng đồng sống, liên tục được cập nhật bởi chính học sinh. Từ đó, có thể hình thành các “bản đồ cứu hộ học lớn những hạt giống ấy bằng dữ liệu, sáng tạo và lòng nhân ái. Công nghệ củng cố sức mạnh của giáo dục trải nghiệm Những trận bão khủng khiếp năm 2025 tại miền Trung và miền Bắc đã khiến câu hỏi “làm thế nào để mỗi đứa trẻ đều biết cách cứu mình và cứu người khác?” trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Câu trả lời có thể bắt đầu từ trường học – nơi các em Một đứa trẻ Nhật có thể chỉ vào bản đồ và nói với cha mẹ: “Khi có động đất, mình đi lối này là an toàn.” Ở Việt Nam, điều đó cũng có thể trở thành hiện thực – nếu những bài học về phòng tránh thiên tai được đưa vào trường học, và công nghệ trở thành người bạn đồng hành. Từ mô hình “town watching” (quan sát khu phố) của Nhật đến bản đồ cứu hộ thời gian thực do kỹ sư Việt phát triển, tương lai giáo dục vì sự an toàn đang dần được vẽ nên bằng dữ liệu và lòng nhân ái. QUỲNH HOA Giáo dục giảm nhẹ thiên tai Côngnghệkhôngchỉ giúp ghi lại nhữngquan sát rời rạc,mà cònbiến từngđứa trẻ thànhmột “người dẫn đường số” của cộngđồng. NGAYNAY.VN 18 UNESCO Số453 | ThứNăm, ngày 30/10/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==