LONGFORM - Sự sáng tạo vượt xa mực in trên giấy Trước tình trạng sụt giảm báo in và sự cạnh tranh khốc liệt của mạng xã hội, các cơ quan báo chí đã buộc phải tìm kiếm những cách thức kể chuyện vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống, vượt xa mực in trên giấy. Đó là lý do mà E-magazine, Longform cũng như nhiều thể loại báo chí mới ra đời. LÊ ĐỖ HẢI ĐĂNG Kể chuyện theo phong cách “Snow Fall” E-magazine/Longform - thể loại báo chí đa phương tiện kết hợp văn bản, đồ họa động, âm thanh và video có nguồn gốc từ nước Mỹ, với cột mốc lịch sử diễn ra tại tòa soạn báo The New York Times. Dù trước đó đã có một vài thử nghiệm sơ khai, nhưng tác phẩm chính thức định hình, khai sinh ra thể loại E-magazine/Longform hiện đại và làm bùng nổ xu hướng này trên toàn cầu là bài báo “Snow Fall: The Avalanche at Tunnel Creek” (gọi tắt là “Snow Fall”), xuất bản ngày 20/12/2012. Được viết bởi John Branch, cây bút từng đoạt giải Pulitzer của tờ The New York Times, bài viết Snow Fall dài hơn 15.000 từ kể về một vụ lở tuyết kinh hoàng tại bang Washington khiến 3 vận động viên trượt tuyết tử vong. Dưới cách tái hiện hoàn hảo của ban biên tập, một câu chuyện sử thi kể lại chuyến đi trượt tuyết đầy bi kịch và bất hạnh của ba vận động viên như hiện ra trước mắt người đọc. Thay tờ Philadelphia Inquirer xuất bản từ năm 1997, nhưng “Snow Fall” gây tiếng vang lớn khi lan truyền rộng rãi vào tháng 12/2012 và nhanh chóng trở thành hình mẫu cho thể loại báo chí hiện đại trên toàn thế giới. Sự thành công của tác phẩm này lớn đến mức trong giới báo chí quốc tế xuất hiện một động từ mới là “To snowfall” (nghĩa là thiết kế một bài báo theo phong cách đa phương tiện cuộn trang cuốn hút giống như “Snow Fall”). Ngành báo chí Mỹ không chỉ bùng phát thể loại này một cách mạnh mẽ mà còn trải qua một cuộc cách mạng hóa toàn diện về tư duy làm báo số. Sau cú hích từ Mỹ, các tòa soạn lớn trên thế giới và Việt Nam bắt đầu học hỏi. Tại Việt Nam, thể loại này phát triển mạnh mẽ từ những năm 2016 - 2017 dưới các tên gọi như E-magazine, Longform, Mega Story... Sự dịch chuyển từ báo in sang tư duy “Đồ họa dẫn dắt” “Snow Fall” là một kiệt tác báo chí nhưng lại rất tốn kém. Để làm ra tác phẩm báo chí đó, The New York Times đã phải huy động một đội ngũ lập trình viên chuyên nghiệp cấu trúc mã nguồn (code) thủ công ròng rã suốt nhiều tháng. Quy trình sản xuất Longform cũng giống như cách làm các chương trình truyền hình quy mô lớn, phải bắt đầu từ ý tưởng và kịch bản hay, phải tính toán đến các điều kiện thực hiện, và tất nhiên, phải phân công công việc cho các bộ phận liên quan, phải tính toán đến việc sử dụng các yếu tố đồ họa, trực quan hóa dữ liệu hay tương tác, phải tính toán đến việc khai thác các yếu tố báo chí dữ liệu… Không phải tòa soạn nào cũng đủ tiền và nhân lực để chạy đua như vậy. Vậy nhưng, với sức ảnh hưởng quá lớn, các cơ quan báo chí hàng đầu nước Mỹ đã đổ tiền đầu tư để tạo ra những siêu phẩm nhằm khẳng định vị thế thương hiệu và thu hút độc giả trên nền tảng máy tính bảng, điện thoại. Điển hình như tờ báo chuyên về thể thao ESPN tung ra dự án đồ sộ “The Long Shot” kể về hành trình của các vận động viên, tích hợp đồ họa động mô phỏng đường đi của những quả bóng chuẩn xác đến từng milimet. Tờ Sports Illustrated thì sử dụng các thiết kế cuộn trang tràn màn hình để mô tả không khí các trận đấu đỉnh cao. The Washington Post & Los Angeles Times liên tục xuất bản các bài phóng sự điều tra chính trị chuyên sâu, lồng ghép tư liệu mật ghi âm, clip trích xuất camera theo nhịp đọc của người xem… Cơn sốt “Snow Fall” cũng đồng thời hồi sinh thói quen Mặc dù không phải là tác phẩm đầu tiên thuộc loại này vì trước đó đã có bài báo “Black Hawk Down” của tờ Philadelphia Inquirer xuất bản từ năm 1997, nhưng “Snow Fall” gây tiếng vang lớn khi lan truyền rộng rãi vào tháng 12/2012 và nhanh chóng trở thành hình mẫu cho thể loại báo chí hiện đại trên toàn thế giới. vì chỉ có chữ và ảnh tĩnh như truyền thống, The New York Times đã huy động một đội ngũ lập trình viên, nhà thiết kế đồ họa để lồng ghép video kèm màn hình phẳng, bản đồ 3D mô phỏng đường đi của trận lở tuyết, âm thanh gió rít chuyển động mượt mà theo nhịp cuộn chuột (scrollytelling) của người đọc... Tác phẩm đạt hơn 3,5 triệu lượt xem chỉ trong một tuần xuất bản và xuất sắc giành giải thưởng báo chí danh giá Pulitzer năm 2013. Mặc dù không phải là tác phẩm đầu tiên thuộc loại này vì trước đó đã có bài báo “Black Hawk Down” của NGAYNAY.VN 18 Số đặc biệt BÁO CHÍ CÁCH MẠNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==