Bốn giờ sáng, khi nhiều ngôi nhà ở xã Yên Bài vẫn còn chìm trong giấc ngủ, khu chuồng bò của gia đình chị Phan Thị Hậu (xã Yên Bài, Hà Nội) đã sáng đèn từ lâu. Dọc hai bên dãy chuồng, hệ thống quạt công nghiệp vẫn hoạt động liên tục nhằm giảm nhiệt cho đàn bò đang chuẩn bị cho ca vắt sữa đầu tiên. Trong lúc chồng kiểm tra hệ thống bơm nước trên mái, chị Hậu tranh thủ dọn vệ sinh khu vực chăn nuôi và chuẩn bị thức ăn. Công việc ấy đã gắn bó với gia đình nhiều năm nay, nhưng những mùa hè gần đây khiến nhịp sinh hoạt quen thuộc phải thay đổi đáng kể. “Nếu làm muộn hơn thì trời nóng lắm, cả người lẫn bò đều mệt. Nhà tôi giờ phải dậy sớm hơn để tranh thủ làm những việc quan trọng trước khi nhiệt độ tăng cao”, chị nói. Ba Vì từ lâu được biết đến là vùng chăn nuôi bò sữa lớn của Hà Nội. Điều kiện tự nhiên thuận lợi cùng truyền thống chăn nuôi nhiều năm đã giúp nơi đây hình thành những vùng nuôi tập trung, tạo sinh kế cho hàng nghìn hộ dân. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, nghề nuôi bò sữa cũng đang phải đối mặt với những thách thức mới. Ngày làm việc bắt đầu trước bình minh Với người chăn nuôi bò sữa, mọi hoạt động trong ngày đều vận hành theo một lịch trình gần như cố định. Giống bò sữa có một đặc tính sinh học vô cùng nghiêm ngặt: Phải vắt sữa đúng giờ. Cứ đều đặn 12 tiếng một chu kỳ, ngày hai lần, người nuôi không được chậm trễ. Nếu vắt sai giờ, tuyến sữa của bò sẽ lập tức bị ảnh hưởng, gây nguy cơ viêm vú, làm hỏng cả chu kỳ cho sữa và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe lâu dài của con vật. Trong điều kiện thời tiết mát mẻ, việc vắt sữa rạng sáng diễn ra khá thuận lợi. Thế nhưng, thời tiết nắng nóng năm nay buộc người nông dân phải dậy sớm hơn để cố gắng hoàn thành ca vắt sữa trước khi những tia nắng đầu ngày ập xuống chuồng trại. Tại trang trại của gia đình chị Hậu, phần lớn công việc nặng được thực hiện từ sáng sớm hoặc cuối buổi chiều. Khoảng thời gian từ cuối buổi sáng đến đầu giờ chiều thường được dành để theo dõi sức khỏe đàn bò, kiểm tra hệ thống làm mát và hạn chế tối đa các hoạt động có thể khiến vật nuôi bị căng thẳng vì nhiệt độ cao. Theo kinh nghiệm của người chăn nuôi, chị cũng cho biết bò sữa rất nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường, chỉ cần thời tiết oi nóng kéo dài nhiều ngày, đàn bò đã có những biểu hiện khác với bình thường. Chúng ăn ít hơn, uống nhiều nước và di chuyển chậm hơn. Đối với bò sữa, việc ăn ít hơn không đơn thuần là thay đổi thói quen sinh hoạt. Nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất sữa bởi thức ăn là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể vật nuôi. Những thay đổi ấy tuy nhỏ nhưng đủ để người nuôi cảm nhận được áp lực mà thời tiết đang tạo ra đối với bò sữa. Chị Hậu kể rằng trước đây, gia đình chủ yếu sử dụng quạt vào những thời điểm nắng nóng cao điểm trong ngày. Nhưng hiện nay, hệ thống làm mát phải hoạt động với tần suất lớn hơn nhiều. Trên mái tôn, nước được bơm lên nhiều lần nhằm giảm nhiệt lượng hấp thụ từ ánh nắng mặt trời. Nền chuồng cũng được vệ sinh và làm mát thường xuyên hơn để tạo môi trường dễ chịu cho đàn bò. Những biện pháp ấy giúp người chăn nuôi phần nào giảm tác động của thời tiết, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều khoản chi phí phát sinh. Cái giá của những ngày nắng gắt Để cứu đàn bò có giá trị lên tới hàng trăm triệu đồng không bị sốc nhiệt, những ngày nắng nóng, các hộ chăn nuôi tại Ba Vì phải áp dụng tất cả các biện pháp làm mát thủ công có thể. Nhìn vào một gian chuồng trại điển hình, nhà nào cũng phải lắp thêm từ 4 đến 5 chiếc quạt công nghiệp công suất lớn, chạy liên tục gần như 24/24 không có ngày nghỉ. Tại những khu vực chuồng hở, người dân tận dụng bạt che giăng kín các lối để ngăn ánh nắng trực tiếp chiếu vào, đồng thời lắp Vì vẫn là chuồng hở truyền thống, thiết kế thông thoáng tự nhiên, nên khi nhiệt độ không khí ngoài trời vọt lên quá cao, chuồng trại hoàn toàn bị động và phụ thuộc vào sự may rủi của thời tiết. Việc chạy hệ thống quạt gió, máy bơm nước mái và các thiết bị làm mát liên tục ngày đêm đã dẫn đến một hệ quả tất yếu: Lượng điện năng tiêu thụ tại các hộ chăn nuôi vọt lên gấp đôi, thậm chí có những tháng cao điểm tăng gấp ba lần bình thường. Chi phí tiền điện tăng cao, cộng thêm các khoản phát sinh như mua thêm thuốc bổ, vitamin giải nhiệt, chất điện giải hòa vào nước uống cho bò đè nặng lên vai người dân. Để bù đắp vào chi phí duy trì chuồng trại tăng vọt này, nhiều gia đình đã phải thắt lưng buộc bụng, cắt giảm các khoản chi tiêu sinh hoạt hằng ngày của gia đình mình. Đây là một mâu thuẫn thực tế trong bức tranh biến đổi khí hậu: khi thời tiết ngày càng nóng lên do các yếu tố môi trường toàn cầu, con người đặt hệ thống ống dẫn để liên tục xả nước lên mái tôn suốt ngày đêm nhằm hạ nhiệt độ bề mặt chuồng. Trong câu chuyện của chị Hậu, tiền điện là điều khiến chị trăn trở nhiều. Hệ thống quạt, máy bơm và các thiết bị hỗ trợ làm mát tiêu thụ lượng điện lớn hơn đáng kể so với thời điểm thời tiết thuận lợi. “Tiền điện của gia đình tôi mùa này gấp đôi so với mùa đông. Vì phải dùng quạt nhiều và bơm nước lên mái, cả tiền máy bơm,... Bình thường mùa đông chỉ tắm cho bò hai lần, hạn chế tắm bởi vì sợ bò rét lạnh. Nhưng mùa hè bắt buộc phải tắm từ ba đến bốn lần, tức là tăng gấp đôi. Từ tiền điện, tiền phay cỏ cho đến tiền nước bơm, tiền quạt, gấp đôi mùa đông”, chị Hậu chia sẻ. Tại một vài trang trại có điều kiện đầu tư lớn hơn, hệ thống máy phun sương mờ cũng được lắp đặt dọc theo các hàng chuồng. Tuy nhiên, theo ghi nhận thực tế, số lượng hộ chăn nuôi sở hữu hệ thống phun sương hiện đại này chưa nhiều. Đa phần các chuồng trại tại Ba HÀ VY Nắng nóng kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến đời sống mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với hoạt động chăn nuôi. Tại Ba Vì, Hà Nội, nơi nghề nuôi bò sữa đã gắn bó với người dân nhiều thập kỷ, các hộ chăn nuôi đang tìm nhiều cách để bảo vệ đàn bò trước những biến động của thời tiết. Từ góc độ sản xuất, điều đó đồng nghĩa với việc người dân phải đầu tư nhiều hơn cho các giải pháp chống nóng như cải thiện hệ thống thông gió, tăng cường làm mát chuồng trại hoặc thay đổi phương thức chăm sóc vật nuôi. Người chăn nuôi gồng mình Nắng nóng kéo dài khiến chi phí chăm sóc đàn bò sữa tăng cao, trong khi sản lượng sữa giảm. NGAYNAY.VN 12 Số Tháng 7/2026 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==