biến đổi khí hậu cần chuyển từ tư duy ứng phó sang thích ứng chủ động. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học khí hậu, công nghệ số, tri thức truyền thống và sự tham gia của cộng đồng nhằm xây dựng khả năng chống chịu lâu dài cho các đô thị di sản. Huế: Khai thác tri thức lịch sử để thích ứng với biến đổi khí hậu Nếu nghiên cứu về Hội An nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó sau thiên tai sang thích ứng chủ động, thì một nghiên cứu khác do tác giả Trần Văn Dũng (Phòng Quản lý Di sản Văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế) thực hiện lại tiếp cận vấn đề từ một góc nhìn khác: khai thác những giá trị quy hoạch lịch sử để tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Theo nghiên cứu, Quần thể Di tích Cố đô Huế không chỉ là trung tâm chính trị, văn hóa của triều Nguyễn mà còn là một mô hình quy hoạch đô thị đặc biệt. Kinh đô được tổ chức dọc theo sông Hương với hệ thống sông, hào, hồ, kênh và ao liên kết chặt chẽ với các công trình kiến trúc, tạo nên một chỉnh thể vừa mang giá trị văn hóa vừa thực hiện nhiều chức năng sinh thái. Tuy nhiên, sự cân bằng này đang chịu sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu. Lũ lụt với cường độ gia tăng, sự thay đổi thất thường của mùa mưa, xói lở bờ sông và tình trạng xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến Hoàng thành, các đền miếu, lăng tẩm và hệ thống nhà vườn truyền thống, đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác bảo tồn lâu dài. Điểm đáng chú ý của nghiên cứu là việc nhìn lại hệ thống thủy văn được hình thành từ thời Nguyễn như một kinh nghiệm thích ứng với điều kiện tự nhiên. Sông Ngự Hà, hệ thống hào bảo vệ, hồ sen, kênh thoát nước và các khu vườn hoàng gia không chỉ góp phần tạo nên diện mạo của kinh thành mà còn giúp điều hòa vi khí hậu, tiêu thoát nước mưa và giảm thiểu tác động của ngập lụt. Nói cách khác, ngay trong cấu trúc quy hoạch của kinh đô xưa đã hàm chứa những giải pháp thích ứng với môi trường. Theo thời gian, quá trình đô thị hóa, bồi lắng tự nhiên cùng việc duy tu chưa đầy đủ trong suốt thế kỷ XX đã làm suy giảm hiệu quả của hệ thống này. Trước những thách thức mới do biến đổi khí hậu, chính quyền địa phương cùng các đối tác quốc tế đã triển khai nhiều sáng kiến nhằm phục hồi mạng lưới thủy văn lịch sử theo hướng kết hợp giữa bảo tồn di sản và thích ứng khí hậu. Nghiên cứu ghi nhận các hoạt động như lập bản đồ số về nguy cơ ngập lụt, phục hồi hệ thống kênh, hồ, áp dụng các giải pháp thoát nước đô thị bền vững và tăng cường giám sát nguồn nước với sự tham gia của cộng đồng đã góp phần cải thiện hiệu quả quản lý môi trường cũng như công tác bảo tồn di sản. Từ trường hợp Huế, nghiên cứu đưa ra khái niệm “sống cùng nước” như một định hướng đáng tham khảo đối với các đô thị thường xuyên đối mặt với ngập lụt. Những tri thức truyền thống về quy hoạch không gian, quản lý nguồn nước và thích ứng với điều kiện tự nhiên, nếu được kết hợp với khoa học và công nghệ hiện đại, có thể góp phần nâng cao khả năng chống chịu của các đô thị trước những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu. Xây dựng cơ sở tri thức chung cho khu vực Bên cạnh hai nghiên cứu của Việt Nam, UNESCO còn tuyển chọn nhiều nghiên cứu điển hình khác từ Nepal, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và Australia nhằm hình thành cơ sở tri thức về bảo tồn di sản thích ứng với biến đổi khí hậu cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Thông qua việc kết nối các nhà nghiên cứu, chuyên gia di sản, nhà khoa học và các nhà hoạch định chính sách, dự án hướng tới chia sẻ những thực hành hiệu quả, thúc đẩy các dự án thí điểm và hỗ trợ việc lồng ghép yếu tố di sản vào các chiến lược ứng phó với biến đổi khí hậu. Điểm chung của các nghiên cứu được tuyển chọn là cùng khẳng định một cách tiếp cận đang được UNESCO thúc đẩy: di sản không chỉ là đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu mà còn là nguồn tri thức và kinh nghiệm có thể đóng góp cho các giải pháp thích ứng. Từ những kinh nghiệm quản lý nguồn nước ở Huế đến các bài học về tăng cường khả năng chống chịu tại Hội An, các nghiên cứu đều cho thấy những giá trị được hình thành qua nhiều thế hệ vẫn có thể mang ý nghĩa thiết thực trong việc ứng phó với các thách thức khí hậu của hiện tại và tương lai. n Từ trường hợp Hội An, nghiên cứu gợi mở rằng bảo tồn di sản trong bối cảnh biến đổi khí hậu cần chuyển từ tư duy ứng phó sang thích ứng chủ động. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa khoa học khí hậu, công nghệ số, tri thức truyền thống và sự tham gia của cộng đồng nhằm xây dựng khả năng chống chịu lâu dài cho các đô thị di sản. Kiến trúc đồ sộ của Đại Nội - Huế NGAYNAY.VN 17 CHUYÊN ĐỀ Số Tháng 7/2026
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==