TỪ HỘI AN ĐẾN HUẾ: Di sản trở thành nguồn lực cho hành động khí hậu Trong bối cảnh đó, UNESCO đang thúc đẩy một cách tiếp cận mới: Thay vì chỉ bảo vệ di sản trước tác động của biến đổi khí hậu, cần nhìn nhận chính di sản như một nguồn lực góp phần tăng cường khả năng thích ứng. Hai nghiên cứu điển hình về Hội An và Huế của Việt Nam được UNESCO tuyển chọn đã phần nào minh họa cho hướng tiếp cận này. Trước sức ép ngày càng lớn của biến đổi khí hậu đối với các Di sản Thế giới, UNESCO triển khai dự án “Di sản văn hóa - Động lực cho hành động khí hậu vì các đô thị và thị trấn Di sản Thế giới có khả năng chống chịu ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương” giai đoạn 2025-2027 với sự hỗ trợ của Quỹ Tín thác UNESCO/Nhật Bản. Điểm cốt lõi của dự án là cách tiếp cận coi di sản không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn là nguồn lực cho hành động khí hậu. Theo UNESCO, tri thức bản địa, kỹ thuật xây dựng truyền thống, quy hoạch đô thị lịch sử và kinh nghiệm quản lý tài nguyên nước được tích lũy qua nhiều thế hệ có thể đóng góp vào các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong bối cảnh hiện nay. Dự án bao gồm nhiều hợp phần như khảo sát các đô thị Di sản Thế giới, thu thập các nghiên cứu điển hình, tổ chức hội nghị chuyên đề và triển khai các dự án thí điểm nhằm xây dựng cơ sở tri thức phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách. Trong số những nghiên cứu điển hình được tuyển chọn, Việt Nam có hai trường hợp tiêu biểu là Đô thị cổ Hội An và Quần thể Di tích Cố đô Huế. Hội An: Từ ứng phó sau thiên tai đến thích ứng chủ động Một trong những nghiên cứu được UNESCO tuyển chọn là công trình của tác giả Nguyễn Đăng Đạo (Đại học Quốc gia Singapore), tập trung phân tích mối liên hệ giữa thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo tồn Đô thị cổ Hội An. Là Di sản Thế giới đồng thời thuộc Khu Dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm - Hội An, đô thị cổ đang chịu tác động ngày càng rõ nét của lũ lụt và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Nghiên cứu chỉ ra rằng đợt lũ từ tháng 10 đến tháng 11/2025 đã đưa mực nước vượt các mức kỷ lục trước đây, khiến nhiều khu vực của phố cổ bị ngập sâu và đẩy nhanh quá trình xuống cấp của nhiều công trình di sản. Trong số 1.155 công trình được kiểm tra, vào công tác quản lý hay xây dựng các kịch bản ứng phó với những hiện tượng thời tiết chưa từng có vẫn mới ở giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, tri thức bản địa và kinh nghiệm của cộng đồng địa phương vẫn chưa được tích hợp đầy đủ vào các chiến lược thích ứng. Công tác lập kế hoạch ứng phó khẩn cấp và ứng dụng các công cụ dự báo, đánh giá rủi ro tại các điểm di sản còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu cũng ghi nhận Hội An đã xây dựng cơ sở dữ liệu về di tích và triển khai hệ thống mã QR phục vụ lưu trữ, giới thiệu thông tin. Tuy nhiên, các nền tảng này hiện chủ yếu phục vụ công tác tư liệu hóa, chưa được khai thác như công cụ hỗ trợ giám sát rủi ro khí hậu, cảnh báo sớm hay nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan. Từ trường hợp Hội An, nghiên cứu gợi mở rằng bảo tồn di sản trong bối cảnh phần lớn vẫn bảo đảm kết cấu, song hàng chục di tích đã xuất hiện những mức độ hư hại khác nhau, phản ánh rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng đối với khu di sản. Theo nghiên cứu, Hội An đã triển khai nhiều hoạt động phục hồi nhà cổ, phòng chống xói lở bờ biển và nâng cao khả năng chống chịu trước thiên tai với sự hỗ trợ của các cơ quan quản lý cùng các đối tác quốc tế như USAID và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB). Tuy nhiên, các hoạt động này vẫn còn phân tán và chưa hình thành được cơ chế thống nhất giữa mục tiêu bảo tồn di sản và các chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu. Một trong những phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là phần lớn các giải pháp hiện nay vẫn thiên về ứng phó sau thiên tai hơn là chủ động phòng ngừa. Việc đánh giá rủi ro theo từng khu vực di sản, tích hợp dữ liệu khí hậu QUỲNH HOA Những trận lũ lịch sử, các đợt nắng nóng kéo dài hay mưa bão cực đoan không chỉ làm thay đổi đời sống con người mà còn đặt nhiều di sản văn hóa trước những thách thức chưa từng có. Cù Lao Chàm, Thành phố Đà Nẵng Biển Hội An NGAYNAY.VN 16 Số Tháng 7/2026 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==