Ông NguyễnVăn Phi vừa làm nghề vừa chạy đủ thứ việc trong vai trò là trưởng thôn Đào Thục. Những ngày Đông Anh chuẩn bị tăng tốc chuyển mình từ Huyện lên Quận, ông càng bận; tất bật suốt ngày với những công việc hành chính, khi thì phát phiếu cử tri, khi lại đi họp ở UBND xã. Công việc “vác tù và hàng tổng” khiến ông không có nhiều thời gian để đục đẽo, tạo hình con rối. “Ban ngày làm việc làng, đến tối mới có thời gian vào xưởng mộc, yên tĩnh để suy nghĩ về những nét mặt, dáng điệu của từng con rối trong kịch bản được đặt hàng”, ông Phi nói. Với nghệ nhân tạo hình con rối, cái khó là làm sao thổi vào khúc gỗ, nước sơn một “tâm hồn” của nhân vật dân gian để sống dậy những tích trò hấp dẫn. “Một quân rối cao từ 30 đến 40cm tôi phải mất khoảng 10 ngày để hoàn thiện. Khi tạo hình con rối hiện đại, tôi luôn sáng tạo linh hoạt để sơn, tạo hình trang phục sao cho phù hợp nhất. Các quân rối khi làm ra đều mang tính ước lệ tượng trưng, sáng tạo không theo một khuôn mẫu nhất định”, ông nói. Vừa soạn đống phiếu cử tri, ông Phi vừa tâm sự: “Đang có một đơn đặt hàng mà tôi còn chưa kịp nghiên cứu kĩ kịch bản. Giờ các con rối không làm phổ thông để dùng hết vở này đến vở khác nữa, phải tạo hình theo đúng tiêu chuẩn đo ni đóng giày cho từng vai diễn, từng tích trò hiện đại. Đó là cái khó của người làm nghề trong thời hiện đại, buộc chúng tôi phải luôn luôn phải sáng tạo, học hỏi để theo kịp nhu cầu thị trường”. Mua rôi nươc tai lang Đao Thuc khi biêu diên vưa co thê chuyên đông tinh - tiên, đi cheo hoăc cư đông đươc ca hai tay giup ngươi nghê nhân co thê linh đông, nhip nhang trong luc biêu diên. Đó đã là cái đặc sắc hiếm có. Nhưng với ông Phi, phải làm ra được những con rối cử động nhiều hơn, nhất là có thể cử động khuôn miệng mới có thể làm “sống dậy”di sản văn hóa phi vật thể. “Tôi luôn muốn chuyển đổi, biến hóa để con rối có nhiều động tác hơn, hấp dẫn hơn. Phường múa rối không thể cứ diễn mãi vở cổ, phải có tích trò mới, con rối cũng phải hấp dẫn hơn để thu hút giới trẻ. Múa rối Đào Thục phải chuyển mình, hấp dẫn hơn. Mình phải đặt mục tiêu, ngày mai phải sáng hơn ngày hôm nay”, ông Phi khẳng định. Không ít người từng hỏi ông Nguyễn Văn Phi, sao không mua máy về để tự nó đúc ra con rối theo khuôn, đẹp đẽ mà mười con đều như một. Nhưng ông bảo, cái giá trị sâu sắc của người tạo nên con rối nằm ở chính từng vết khắc, vết đục. Mỗi một con rối đều có cái hồn, cái nét riêng. Nhờ sự tâm huyết và bàn tay khéo léo, điêu luyện của những nghệ nhân tạo hình như ông Phi mà những con rối vô tri đã trở thành nhân vật có tính cách, tâm hồn, truyền tải những câu chuyện đời thường xưa nay. Chúng thay con người kể các tích trò về rồng phun lửa, đốt pháo, câu ếch, nhà nông cày cấy, chọi trâu, tráng sĩ đánh hổ… và những câu chuyện dân gian như Thạch Sanh, Thánh Gióng, sự tích Cổ Loa, chiến thắng Điện Biên Phủ… Những câu chuyện hiện đại sau này, chắc chắn sẽ do những con rối đẹp hơn, sắc sảo hơn, linh hoạt hơn kể lại tích trò. n Ngày 12/3 vừa qua, Bộ VH-TT&DL đã chính thức ghi danh nghệ thuật múa rối nước Đào Thục trên địa bàn huyện Đông Anh vào danhmục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cách đây 20 năm, làng rối nước Đào Thục đã tưởng chừng bị xóa sổ, nhưng bằng tình yêu nghề, các nghệ nhân đã tìmhướng đi mới để duy trì và bảo tồn phát triển nghề rối tại đây. Một hướng đi mới thành công chính là, chủ động động, sáng tạo trong việc tiếp cận thị trường, đồng thời sáng tạo ra những con rối hiện đại, đẹpmắt hơn. Các nghệ nhânmúa rối dưới nước. cái hồn của nhân vật được thể hiện trong từng động tác của con rối. “Khi tâm hồn người nghệ nhân đã hòa quyện vào tâm hồn của tác phẩm, đó chính là sự cộng hưởng cao nhất trong nghệ thuật”, nghệ nhân Nguyễn Thị Thuận chia sẻ. Ngoài kỹnăng, nghệnhân múa rối nước còn phải rèn luyện sức khỏe, duy trì độ dẻo dai để làmsao khôngbị chuột rút khi đang diễn. Một tiết mục biểu diễn rối nước Đào Thục thực sự “tròn trịa” là khi có sự phối hợp ăn ý của nghệ nhân tạo hình con rối và nghệ nhân trực tiếp điều khiển rối dưới nước. Thổi hồn vào khúc gỗ để làm “sống dậy” di sản văn hóa Với nhiều nghệ nhân làng Đào Thục, không có nghệ thuật múa rối thì cuộc sống không còn vui vẻ, trẻ trung. Mỗi lần thủy đình đón khách là một lần cả làng sôi nổi, nhộn nhịp hẳn lên. Chính vì lẽ đó, những nghệ nhân, nông dân làng rối nước Đào Thục luôn nỗ lực duy trì sức sống của môn nghệ thuật dân gian truyền thống này. Không những thế, họ còn đưa nghệ thuật múa rối nước bay xa, chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào đầu năm2023. Giá trị văn hóa phi vật thể của làng rối nước Đào Thục được thể hiện qua thời gian, bên cạnh những tích trò cổ, các nghệ nhân đã sáng tác thêm nhiều tích trò mới ca ngợi quê hương, đất nước, và sáng tạo cả trong từng quân rối. Ông Nguyễn Văn Phi kể lại, gần 50 tuổi ông mới chính thức sống trong nghề. Ngày ấy còn khó khăn, các quân rối của phường đều đã ngả màu, cũ kĩ và hư hỏng. Nhiều người trong làng không ngại bỏ tiền túi ra khôi phục các con rối đã bị hỏng hóc, hư hại. Ông Phi “xuống nước” đúng ba ngày thì quyết định mang quân rối hỏng về xưởng sửa lại. Tự ông kéo cả xe cải tiến con rối về xưởng mộc gõ gõ đục đục, sơn sửa lại màu sắc cho tươi mới. Con nào sửa ít tiền thì miễn phí, con nào sửa nhiều tiền thì ông lấy công làm lãi. “Có những đợt diễn 2-3 năm mới được thanh toán tiền tạo hình con rối, nhưng tôi nghĩ, nếu mình làmđược thì cứ thử sức. Đó cũng là làm việc thiện, không tiếc công, lúc nào tôi cũng nhiệt tình”, ông Phi kể lại. Để rồi, “nghề” tạo hình con rối theo ông đến tận bây giờ. NGAYNAY.VN VĂNHÓA Sốđặcbiệt 33
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==