“Neo” con chữ giữa đỉnh trời Đường đến trường hun hút trong mây Bố mẹ ly hôn, người cha bạt xứ đi làm ăn xa, ba chị em Nông Thị Đường (sinh năm 2014), Nông Thị Huyện (sinh năm 2016) và Nông Thị Nhất (sinh năm 2019) phải nương tựa vào tuổi già của ông bà và người chú khuyết tật mất sức lao động. Cả gia đình sáu miệng ăn co cụm trong một căn nhà sàn xập xệ, hoang hoác gió lùa tại thôn Nà Lốc, xã Văn Quan, Lạng Sơn. Gọi là nhà, nhưng mỗi mùa đông về, cái rét cắt da cắt thịt của vùng núi phía Bắc thường xuyên luồn qua những vách ván thưa thớt, bủa vây lấy những tấm thân gầy gò. Là một trong những hộ nghèo nhất vùng, cái ăn còn phải chạy vạy từng bữa mèn mén, củ khoai, nên một chiếc bàn học tử tế cho ba chị em cũng trở thành thứ xa xỉ ngoài tầm với. Mới mười hai tuổi, cái tuổi đáng lẽ được vô tư chạy nhảy nhưng Nông Thị Đường đã phải gánh trên vai thiên chức của một người mẹ. Là chị cả, đôi bàn tay nhỏ bé, chai sần của Đường chưa bao giờ ngơi việc. Rời khuôn viên trường, gác lại những trang vở còn dang dở, cô bé lại tất tả lao vào vòng xoáy mưu sinh: Dỗ dành hai đứa em thơ, cho đàn lợn gà ăn, dọn dẹp nhà cửa và đỡ đần ông bà những việc nặng nhọc. Gian nan là thế nhưng khát vọng của Nông Thị Đường chưa bao giờ tắt. Giữa bộn bề cơ cực, cô bé vẫn nuôi một giấc mơ lớn: Được trở thành bác sĩ để chữa bệnh cho người chú tật nguyền và chăm sóc sức khỏe cho ông bà. Nông Thị Đường không phải là đứa trẻ duy nhất phải đặt cược tuổi thơ để đổi lấy con chữ. Đi qua những rẻo cao mờ sương từ xã Văn Quan, Bình Gia, Bắc Sơn đến Đồng Đăng, Chi Lăng (tỉnh Lạng Sơn) vẫn có không ít mảnh đời non nớt chung một kịch bản nghèo khó như vậy. Cuộc sống của các em phụ thuộc vào những vạt ngô cằn cỗi trên sườn núi. Hành trình đến lớp của trẻ em vùng cao không đo bằng khoảng cách trên bản đồ, mà được đo bằng mồ hôi, sự bền bỉ và cả những hiểm nguy rình rập. Hầu hết đường đến trường là đường đất trơn trượt mỗi khi mưa gió. Nhiều đoạn chênh vênh vách núi, ai đi không quen, chỉ nhìn thôi đã thấy “tiền đình”. Con đường đến trường đôi khi chỉ vỏn vẹn vài kilômét nhưng để đặt chân tới lớp, nhiều em học sinh phải cuốc bộ ròng rã cả tiếng đồng hồ. Gian nan ấy càng nhân lên gấp bội khi đa phần các gia đình ở các xã vùng cao, biên giới đều thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo. Ngoài nương rẫy trồng lúa, ngô hay ít keo, quế, hồi, người dân không có thêm nguồn thu nhập nào khác. Khi miếng cơm manh áo còn là nỗi lo thường trực, việc lo cho con đến trường có khoảng 20 em học sinh theo học. Các em đều là con em đồng bào dân tộc thiểu số, và đều thuộc hộ nghèo… Gắn bó với điểm trường đã ba năm nay, cô giáo trẻ Triệu Thị Dương (sinh năm 1993) không khỏi xót xa mỗi khi nhìn thấy học trò “vượt chông gai” đến lớp. Con đường vào điểm trường Mầm non Lũng Khỉnh như sợi dây thừng vắt ngang trên sườn núi. Một bên là vực sâu hun hút không nhìn thấy đáy, một bên là vách núi đá nham nhở, dựng đứng. Những hôm mưa gió, con đường đến trường càng trở nên hun hút, cánh rừng bạt ngàn bên cạnh cứ ù ù gió rít, thỉnh thoảng có tia chớp loé lên xé ngang trời… Theo cô giáo Dương, điểm trường Lũng Khỉnh là điểm trường mầm non đặc biệt khó khăn, nằm cheo leo trên đỉnh núi cao hàng nghìn mét, là một trong bốn điểm trường xa trung tâm nhất, khó khăn nhất thuộc trường Mầm non Đa Thông. Cuối năm 2025, điểm trường mầm non Lũng Khỉnh đã được xây dựng kiên cố thay cho lớp học bằng tôn tạm bợ, nhưng việc dạy và học của cô trò vẫn còn nhiều thách thức. Giáo viên và học sinh nơi đây sợ nhất trời không mưa, vì nguồn nước chủ yếu phụ thuộc vào tự trở thành một bài toán khó. Nhiều gia đình mong ngóng từng đồng tiền hỗ trợ ăn trưa, tiền gạo hàng tháng của Nhà nước cho con trẻ, thậm chí, đối với một số hộ, chính khoản tiền hỗ trợ ấy đã mang đến cho cả nhà bữa cơm có thịt hiếm hoi. Đường đến trường của học sinh miền núi chưa bao giờ bằng phẳng. Tính đến cuối tháng 8/2026, có 68 trường học vùng cao, biên giới chưa thể hoàn thành các hạng mục nhà nội trú, nhà bếp ăn do ảnh hưởng của thiên tai bão lũ. Đặc biệt, có 8 trường học đặc biệt khó khăn tại Sơn La (Phiêng Khoài, Xuân Nha, Lóng Sập, Sốp Cộp, Mường Lạn) và Nghệ An (Nhôn Mai, Keng Đu, Tam Thái) không đủ điều kiện tổ chức lễ khai giảng đúng ngày 5/9, học sinh phải lùi lịch học sang tháng 10. Nhưng vượt lên trên những thiếu thốn vật chất, ngọn lửa khát vọng học tập vẫn ngày đêm nhen nhóm trong tâm hồn những đứa trẻ vùng cao. Những điểm trường cheo leo và tấm lòng người giáo viên “cắm bản” Nằm cheo leo trên đỉnh núi cao, điểm trường Lũng Khỉnh thuộc trường Mầm non Đa Thông (xã Thông Nông, Cao Bằng), mỗi năm Cô giáo Triệu Thị Dương và học sinh điểm trường Lũng Khỉnh. Ảnh: Huyền Nguyễn Khác với học sinh thành phố phải đối mặt với vấn nạn kẹt xe, tắc đường, ở những bản làng xa xôi, các em nhỏ đi học trên những con đường rộng thênh thang cắt ngang đỉnh trời. Con đường ấy không có đèn xanh đèn đỏ, không có tiếng còi xe, chỉ có những lối mòn trơn trượt và cả những cồn cào... Cô bé Nông Thị Đường là chị cả trong một gia đình nghèo nhưng luôn khao khát được đi học, trở thành bác sĩ. PHƯƠNG ANH NGAYNAY.VN 20 Số tháng 9/2026 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==