Nam của thế giới ASEAN, Liên hợp quốc, APEC và nhiều cơ chế đa phương khác. Từ chỗ cần có mặt, Việt Nam từng bước tham gia tích cực hơn, đảm nhận nhiều trọng trách hơn và đóng góp thực chất hơn vào những công việc chung. Không chỉ vậy, Việt Nam còn chủ động đưa ra đề xuất để kết nối cộng đồng mà sáng kiến về Thập kỷ văn hóa là một minh chứng. Việt Nam không đưa ra một đề xuất chỉ liên quan đến lợi ích của riêng mình. Văn hóa đủ gần gũi với từng dân tộc nhưng cũng đủ rộng để trở thành một vấn đề chung của nhân loại. Một quốc đảo nhỏ lo ngại di sản bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu có thể nhận thấy mối quan tâm của mình trong sáng kiến. Một nước đang phát triển muốn tạo thêm việc làm từ kinh tế sáng tạo cũng có thể tìm thấy cơ hội. Những quốc gia phát triển đang đối diện với các vấn đề về trí tuệ nhân tạo, bản quyền và đa dạng văn hóa cũng có lý do để cùng tham gia. Nhìn theo cách ấy, điều đáng nhớ phía sau con số 103 không chỉ là hơn một trăm quốc gia ủng hộ một sáng kiến của Việt Nam mà chính là họ đã tìm thấy một phần câu chuyện của mình trong ý tưởng mà Việt Nam đề xuất. Một sáng kiến mang theo trải nghiệm Việt Nam Việt Nam có nhiều lý do để nói về văn hóa, không chỉ bởi đất nước sở hữu một kho tàng di sản phong phú, mà còn bởi lịch sử Việt Nam là lịch sử của những cuộc gặp gỡ, tiếp nhận và biến đổi văn hóa. Hội An từng là thương cảng nơi người Việt, người Hoa, người Nhật và thương nhân phương Tây gặp gỡ, làm ăn, sinh sống. Qua hàng trăm năm giao thoa, đô thị ấy không trở thành bản sao của một nền văn hóa nào mà tạo nên một diện mạo riêng, vừa cởi mở vừa rất Việt Nam. Huế cũng được bồi đắp từ nhiều lớp văn hóa, từ kiến trúc, âm nhạc đến ẩm thực và đời sống cung đình. Sau tất cả những tiếp nhận và sáng tạo, Huế vẫn là một không gian văn hóa khó nhầm lẫn với bất cứ nơi nào khác. Ẩm thực Việt Nam cũng kể một câu chuyện tương tự. Nhiều nguyên liệu và kỹ thuật chế biến đi vào đời sống từ những cuộc tiếp xúc Đông - Tây, rồi được điều chỉnh, biến đổi để tạo thành phở, bánh mì, cà phê và nhiều món ăn mà chỉ cần nhắc tên, người ta đã nghĩ đến Việt Nam. Một đặc điểm đáng quý của văn hóa Việt Nam là khả năng tiếp nhận cái mới mà không dễ đánh mất mình. Kinh nghiệm ấy vẫn còn nguyên giá trị trong thời đại toàn cầu hóa. Giữ gìn bản sắc không có nghĩa là đóng cửa. Một nền văn hóa sống luôn phải biết gặp gỡ, tiếp nhận và thay đổi, tạo ra những giá trị mới. Giữ di sản bằng cách để di sản tiếp tục sống Việt Nam có một hệ thống di sản và danh hiệu UNESCO phong phú. Tuy nhiên, giá trị của những danh hiệu ấy cuối cùng vẫn phải được thể hiện trong đời sống của cộng đồng. Hội An hấp dẫn không chỉ vì những ngôi nhà cổ được gìn giữ. Thành phố có sức sống bởi trong những ngôi nhà ấy vẫn có người sinh sống, vẫn có nghề thủ công, ẩm thực, buôn bán và lễ hội. Trên nền di sản, những hoạt động nghệ thuật, thiết kế và du lịch trải nghiệm tiếp tục được hình thành. Từ khi tham gia Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thiết kế, nhiều không gian cũ ở Hà Nội được nhìn nhận bằng một cách khác. Một nhà máy không còn hoạt động có thể trở thành không gian nghệ thuật. Những thử nghiệm ấy còn khiêm tốn nhưng gợi ra một cách nhìn đáng suy nghĩ: Bảo tồn không nhất thiết là giữ mọi thứ đứng yên. Đôi khi, cách tốt nhất để giữ lại một di sản là giúp nó có thêm một đời sống mới. Mạch suy nghĩ ấy cũng xuất hiện trong hoạt động đối ngoại nhân dân. Tháng 8/2024, tại Hạ Long, trong khuôn khổ Hội nghị Ban Chấp hành Liên hiệp các Hội UNESCO Thế giới, các đại biểu đã thông qua Tuyên ngôn Hạ Long về “Kinh tế sáng tạo - Kết nối văn hóa vì hòa bình và phát triển bền vững”. Đây là hoạt động của mạng lưới UNESCO phi chính phủ, không phải văn kiện của UNESCO và cũng không phải tiền đề thể chế trực tiếp của sáng kiến Thập kỷ. Dù vậy, sự kiện cho thấy ngay trong mạch đối ngoại nhân dân, Việt Nam cũng đã chủ động tạo diễn đàn, kết nối các tổ chức quốc tế và đóng góp những ý tưởng liên quan đến văn hóa, sáng tạo và phát triển. Trong nhiều năm, Việt Nam đã nỗ lực để thế giới công nhận và trân trọng các di sản của mình. Và giờ đây, Việt Nam tiến thêm một bước: Không chỉ đề nghị cộng đồng quốc tế ghi nhận những giá trị văn hóa của Việt Nam, mà còn đề xuất một cách nhìn rộng hơn về vai trò của văn hóa trong tương lai phát triển của thế giới. n Một sáng kiến quốc gia chỉ thực sự thành công khi nó không còn được nhìn như câu chuyện của riêng quốc gia khởi xướng, mà trở thành mối quan tâm và trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế. NGAYNAY.VN 3 TIÊU ĐIỂM Số tháng 9/2026
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==