Ngày Nay số 258

NGAYNAY.VN NHỊPSỐNG 34 Ở một đất nước vùng Trung Đông. Phúc lợi xã hội được thực hiện tốt. Riêng chuyện lương thực thực phẩm, ở thủ đô có hẳn một khu chợ bao cấp rộng mênh mông. Thực phẩm hàng hóa ở đấy giá chỉ rẻ bằng nửa so với siêu thị hoặc các khu chợ khác. Chợ dành cho người thu nhập thấp. Tuy vậy chất lượng sản phẩm luôn ở mức chấp nhận được, không hề thấp. Chỉ có một điểm khác: ở các “chợ nhà giàu”, mua hoa quả chẳng hạn, bạn được tự tay chọn. Cứ quả ngon quả tốt thì nhặt. Còn ở chợ bao cấp cho nhà nghèo này, hoa quả hái xuống còn tươi chưa phân loại, để cả sọt to, bạn không được quyền chọn. Nhân viên bán hàng tự tay bốc từng vốc, bỏ lên cân, rồi cho vào túi giúp bạn. Chuyện, đâu có quyền chọn, giá đã rẻ chỉ bằng một nửa. Chẳng cần nói một khu chợ bao cấp giá rẻ như vậy là điểm hẹn của người Việt Nam. Ăn nhanh, đi chậm, hay cười/ Hay mua đồ cổ là người Việt Nam. Đồ cổ ở đây phải hiểu là đồ cũ. Và phải nói thêm: hay mua đồ rẻ là người Việt Nam. Đồ rẻ, tất nhiên về chất lượng không thể đòi kén cá chọn canh. Ấy vậy, bà vợ một nhà ngoại giao người Việt khi giáp mặt anh bán hàng thì cười rất tươi, bập bẹ tiếng địa phương tự giới thiệu ngay từ câu đầu: Tôi là người Việt Nam. Ái chà, quý bà chắc chắn là người có lòng tự hào dân tộc cao ngất. Đi đến đâu cũng không chịu quên giới thiệu quê hương bản quán của mình. Nhưng lòng tự hào phô trương ngay từ câu đầu này đã có tính toán: gây cảm tình. OK , cảm tình đã được thiết lập. Anh bán hàng đẹp trai tướng mạo như Alexander Đại Đế đã tươi cười đáp lại. Anh đưa hai bàn tay hộ pháp bốc cho bà mấy cân táo. Anh bốc lên đĩa cân rồi, bà hùng hổ gạt phắt tay anh ta ra. Bà sấn sổ xông vào nhặt những quả méo bỏ ra ngoài, rồi tự tay nhặt những quả ngon quả chín bỏ vào. Có nghĩa là bà phải được chọn. 1. Bà một mình phá bỏ quy ước của khu chợ bao cấp: mua hàng không được chọn. 2. Bà tự thiết lập cho mình một đặc quyền mà những người địa phương đang xếp hàng không có. 3. Đặc quyền ấy bà tự cho là nhờ kỹ năng gây cảm tình của bà. Cụ thể nó là câu tự giới thiệu mào đầu: Tôi là người Việt Nam. A, thì ra lòng tự hào dân tộc là có chủ ý. Nó xuất phát từ sự vụ lợi. Tranh thủ cảm tình để kiếm lời. Và để tranh thủ cảm tình và trục lợi, người ta sẵn sàng mang cả danh xưng đất nước ra để đổi chác giá rẻ. Anh bán hàng lúc ấy chỉ biết ngắm bà Việt Nam đang nhặt nhạnh lựa chọn từng quả táo, chỉ ngắm và cười cười, thể tất. Cả một hàng người xếp hàng cũng chỉ biết nhìn chằm chằm cái bà vừa xưng là người Việt Nam đang so đo chọn lựa. Chắc cũng phải có người sốt ruột nghĩ: Bà Việt Nam kia, bà muốn được quyền chọn thì mời bà sang chợ nhà giàu mà chọn, đừng có làm phiền người khác như thế này. Kể đến đây, người viết phải tạm dừng lại để hỏi người đọc: nếu bạn đang đứng xếp hàng ngay sau cái bà tự xưng là Việt Nam kia, ngay khi bà ta vừa đi khỏi, anh bán hàng hỏi bạn người nước nào thì bạn có dám trả lời thật thà rằng mình cũng là người Việt Nam hay không? * * * Cũng là một người Việt Nam ở nước ngoài. Xếp hàng trước quầy làm thủ tục gửi hành lý ở sân bay, một anh chàng người Việt bắt chuyện với một ông Tây đứng trước mình. Bập bẹ, xin tự giới thiệu tôi là người Việt Nam, ông đến Việt Nam bao giờ chưa, chưa à, thế thì ông phải đến, đất nước tươi đẹp, con gái xinh đẹp, người dân thân thiện. Xong. Đã biết ai là ai. Tinh thần tự hào dân tộc ngay sau đó được chuyển hóa sang nội dung chính. Nhận & không nhận Cái việc đi đâu cũng nhận là người Việt kiểu ấy, người tử tế sẽ từ chối gọi đấy là lòng tự hào dân tộc. Nhàvăn HỒ ANH THÁI