nghi thức tắm Phật như một phần trong sinh hoạt chính lễ của triều đình. Điều này cho thấy tính liên tục của nghi lễ xuyên suốt từ Lý - Trần sang Lê - Nguyễn. Song song với nghi lễ, tôn tượng Thích Ca sơ sinh cũng có sự biến đổi về hình thức và chất liệu. Từ thời Lý, các nhà nghiên cứu đã nêu giả thuyết về sự hiện diện của pho Cửu Long mộc Thái tử, dù hiện chưa tìm thấy dấu vết cụ thể. Đến giai đoạn sau, nhiều chùa trên cả nước vẫn duy trì việc thờ tượng sơ sinh, phục vụ cho lễ tắm Phật. Những pho tượng này, theo PGS.TS Trần Trọng Dương, chính là minh chứng cho sự tiếp nối và sáng tạo không ngừng trong mỹ thuật Phật giáo Việt Nam. Dung hòa cùng thẩm mỹ đương đại Nếu các thế kỷ trước chỉ để lại những dấu tích rời rạc thì trong đời sống Phật giáo hôm nay, hình tượng Thích Ca sơ sinh lại hiện diện rõ nét, trở thành tâm điểm của lễ Phật đản. PGS. TS Trần Trọng Dương cho rằng chính sự thiếu hụt hiện vật thời Lý - Trần đã khiến các thế hệ sau luôn có nhu cầu tái tạo và sáng tạo hình tượng này trong không gian chùa chiền cũng như trong nghi lễ cộng đồng. Gần đây, PGS.TS Trần Trọng Dương và Sen Heritage đã công bố kết quả nghiên cứu về tượng Đức Thích Ca sơ sinh tọa trên cột đá chạm búp sen rồng cuốn thời Lý, với giả thuyết tác phẩm từng đặt tại ao rồng chùa Phật Tích cách nay hơn chín thế kỷ. Các phiên bản Tu Di tòa Thích Ca sơ sinh đã được đưa vào sử dụng trong nghi lễ tắm Phật tại Đại lễ Vesak Liên hợp quốc 2025, đồng thời sẽ trưng bày tại chùa Quán Sứ và chùa Phật Tích trong mùa Phật đản. Công trình này bao gồm nhiều hình thức: bản chế tác trên đá, vẽ 2D, vẽ 3D trụ đá, bản AR, bản mô phỏng ý tưởng thiết kế Tu Di đài và phỏng dựng thực tế ảo VR. Trong những thập niên gầnđây, nhiềungôi chùa cũng chủ động tạo tác tượng mới để phục vụ nghi lễ tắm Phật hằng năm. Các pho tượng bằng gỗ, đồng hay vật liệu hiện đại vừa đáp ứng nhu cầu nghi lễ, vừa tôn vinh mỹ cảm Phật giáo. Một số tác phẩm có quymô lớn, đặt trang trọng tại sân chùa, trở thành điểm hội tụ của hàng nghìn Phật tử. Về quá trình sáng tạo, PGS.TS Trần Trọng Dương nhấn mạnh nhóm nghiên cứu không chỉ phấn đấu tái hiện phong cách Lý mà còn đưa vào yếu tố thẩm mỹ đương đại để sản phẩm hòa nhập với đời sống hôm nay. “Đây không phải là phục dựng hay phỏng dựng, mà là sáng tạo dựa trên cơ sở khảo cổ học”, ông cho biết. Khi thiết kế tượng, nhóm nghiên cứu đã tham khảo nhiều hiện vật từ tượng Kinnara ở chùa Phật Tích để lấy độ phì của má, tạo vẻ uy nghiêm và duy mỹ khác với tượng LêTrungHưng; phong cách ướt áo gợi từ tượng A Di Đà cùng địa điểm; thùy tai cũng từ Phật Tích; tòa sen hai lớp cánh tham khảo hiện vật tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia TP.HCM. Hoa văn trang trí đều dựa trên gốc tích thời Lý, bảo đảm tính kế thừa thay vì sáng tạo hoàn toàn. Trong kế hoạch tương lai, nhóm hướng đến lan tỏa sản phẩm đến cộng đồng, phù hợp với chủ trương của Ban Văn hóa Giáo hội Phật giáo Việt Nam về xây dựng văn hóa Phật giáo thống nhất trong đa dạng. Việc sáng tạo tôn tượng trên cơ sở truyền thống, theo PGS. TS Trần Trọng Dương, không chỉ đáp ứng định hướng xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, mà còn góp phần phát triển công nghiệp văn hóa. Hiện 98% tôn tượng Thích Ca sơ sinh ở Việt Nam vẫn nhập khẩu, chủ yếu từ Đài Loan, không gắn với bất kỳ triều đại nào. Vì vậy, nhóm nghiên cứu kỳ vọng những sáng tạo mới sẽ được phổ biến rộng rãi, giúp công chúng nhận diện và trân trọng giá trị Phật giáo Việt Nam, đặc biệt là phong cách thời Lý. n PGS.TS TrầnTrọngDương và Sen Heritage đã côngbốkết quảnghiên cứuvề tượngĐức ThíchCa sơ sinh tọa trên cột đá chạmbúp sen rồng cuốn thời Lý, với giả thuyết tác phẩmtừng đặt tại ao rồng chùaPhật Tích cách nay hơn chín thế kỷ. Các phiênbảnTu Di tòaThíchCa sơ sinhđãđược đưa vào sửdụng trongnghi lễ tắmPhật tại Đại lễVesak Liênhợpquốc 2025, đồng thời sẽ trưngbày tại chùaQuán Sứvà chùaPhật Tích trongmùaPhật đản. Công trìnhnày baogồmnhiều hình thức: bản chế tác trênđá, vẽ 2D, vẽ 3D trụđá, bảnAR, bảnmôphỏng ý tưởng thiết kế TuDi đài vàphỏng dựng thực tế ảoVR. PGS.TS TrầnTrọngDương lànhànghiên cứunổi bật về lịch sử, biểu tượng tôngiáovà chữHánNôm. TuDi tòaThíchCa sơ sinh trên cột đáChùaDạm(BắcNinh). Đây không phải là phục dựng hay phỏng dựng, mà là sáng tạo dựa trên cơ sở khảo cổ học. PGS.TS Trần Trọng Dương NGAYNAY.VN 3 CHUYÊNĐỀ Số448 | ThứNăm, ngày 25/9/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==