Nghiên cứu mới, nhận định mới Trong nhiều thập kỷ, các nhà địa chất cho rằng sự dâng chậm của bờ biển phía nam NamPhi là do các lực bêndưới sâu, các luồng đá nóng chảy nổi lên từ lớp phủ trái đất, đẩy lớpvỏ lêncao tronghàng triệu năm. Nhưnggiờđây, dữ liệu từ vệ tinh và các phép đo GPS chính xác đang làm “lung lay” những giả định đó. Một nghiên cứu đăng trên Tạp chí nghiên cứu địa vật lý Journal of Geophysical Research: Solid Earth cho thấy hiện tượng nâng đất ít liên quan đến các lực kiến tạo sâu, mà liên quan nhiều hơn đến lượng nước ngầmbị mất ngay dưới chân con người. Hoạt động của con người từ lâu đã làm cạn kiệt nguồn nước ngầm của Nam Phi. Vào năm 2018, sau nhiều năm vật lộn với hạn hán nghiêm trọng, NamPhi suýt trải quamột cuộc khủng hoảng nước toàn diện khi Cape Town gần như trở thành thành phố lớn đầu tiên trên thế giới cạn sạch nước - kịch bản này được gọi là“Ngày số 0” (Day Zero). Trongmột vài tháng của năm 2025, cư dân thành phố đối mặt với viễn cảnh thực tế phải xếp hàng lấy nước giới hạn nghiêm ngặt. nó có thể phản ánh hoạt động của con người - đặc biệt là cách chúng ta quản lý không tốt nguồn nước trênTrái Đất. “Việc có hay không có nước - dưới dạng băng tuyết trên bề mặt đất hoặc nước ngầm bên dưới lòng đất và việc loại bỏ lượng nước đó có liên quan chặt chẽ đến sự biến dạng của mặt đất”, nhà địa vật lý Rosemary Knight từ Đại học Stanford khẳng định. Ởhầuhết các nơi trên thế giới, quá trình khai thác nguồn giai đoạn 2000 - 2021, các nhà nghiên cứu đã phát hiện mặt đất được nâng lên khoảng 6mm, một chuyểnđộng trùng khớp với việc con người khai thác kiệt quệ nước dự trữ và các đợt hạn hán xảy ra. Điều gây ngạc nhiên nhất về tình huống này, không phải là việc mặt đất đang dâng lên, mà là sự hiểu lầm về nguyên nhân. Trước đây, các nhà khoa học cho rằng đó là do hoạt độngbên trong sâu thẳmvàbí ẩn củaTrái Đất, nhưng giờ đây, Ngoài các yếu tố tự nhiên, các nguyên nhân xuất phát từ yếu tố chủ quan, sự tác động của con người cũng góp phần thúc đẩy quá trình trồi sụt đất diễn ra nhanh và nghiêm trọng hơn. Trong đó, việc quản lý nguồn nước của con người đang trở thành một trong những nguyên nhân khiến mặt đất “biến dạng” khắp toàn cầu. nước dự trữ thường kéo theo hiện tượng sụt lún để lấp đầy khoảng trống. Nhưng nghiên cứu mới nhất tại NamPhi cho thấy mối liênhệgiữa nước và sự chuyển độngcủađất lại biểuhiệntheo một cách đáng ngạc nhiên. Trong mùa mưa, sông ngòi và hồ chứa đầy lên, tạo thêm trọng lượng đè nén lớp vỏ trái đất xuống. Vàomùa khô, phần lớn lượng nước bốc hơi hoặc bị bơm hút đi, khiến đất dội lên trở lại. Theo thời gian, việc mất nước ngầm kéo dài trong một thời giandài đã khiếnmặt đất có xuhướngnâng lên thay vì lún xuống. Hiện tượng “thở theo mùa” này là dấu hiệu rõ ràng cho thấy nguyênnhân có thể khôngphải domạchdung nham trong lớp phủ trái đất. Nếu là do đá nóng chảy đẩy lên từ bên dưới, chuyển động sẽ ổn định, không phụ thuộc vào chu kỳ mưa. Sự giãn nở này, nếu được xác nhận có thể là một ví dụ nữa cho thấy việc sử dụng nước của con người đang tái định hình hành tinh. Khai thác nước ngầm khiến mặt đất “biến dạng” Sự thiếu hụt nước nghiêm trọng là kết quả của biến đổi khí hậu và việc sử dụng nước không bền vững, khiến các hồ chứacạnkiệt vàgia tăngáp lực lên các tầng chứa nước ngầm trong khu vực. Nghiêncứugầnđâyđưa ra giả thuyếtmặt đất từngbị nén lại do trọng lượng của nước mặt và nước ngầm bên trên, giờ đang bị giãn nở như một tấm nệm mút được gỡ bỏ áp lực. Dựa vào dữ liệu GPS và dữ liệu trọng lực từ vệ tinh trong PHƯƠNG LY (Theo Scientific American) NGAYNAY.VN 12 CHUYÊNĐỀ Số451 | ThứNăm, ngày 16/10/2025
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==