Khi công nghệ len sâu vào mọi lĩnh vực, câu chuyện bảo tồn di sản văn hóa truyền thống đang đứng trước một bước ngoặt lớn. Từmột thực hành mang tính cộng đồng, truyền khẩu, tín ngưỡng thờ Mẫu - một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của người Việt đang được tiếp cận theo một hướng đi mới: số hóa. Ngày 1/12/2016, “Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản Văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị văn hóa đặc sắc, mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của một di sản gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng. Tuy nhiên, cũng bởi đặc trưng truyền khẩu và phụ thuộc vào thực hành cộng đồng, di sản này đang đối mặt với không ít thách thức trong bối cảnh hiện đại. Sự hiểu sai, biến tướng hoặc giản lược hóa trên mạng xã hội khiến không ít giá trị cốt lõi có nguy cơ bị lệch chuẩn. Di sản bước vào không gian số Trước thực tế đó, việc số hóa di sản như một hướng đi tất yếu. Đó là quá trình hệ thống hóa, lưu trữ và tái hiện di sản bằng các công cụ công nghệ, từ dữ liệu hình ảnh, video đến không gian tương tác. Dự án “Gõ chầu thiên hội” là dự án quảng bá giá trị thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ với mục tiêu số hóa, hệ thống hóa và lan tỏa di sản thông qua cách tiếp cận truyền thông sáng tạo. Dự án kỳ vọng xây dựng một hệ sinh thái trải nghiệm đa chiều trải dài 3 miền Bắc – Trung – Nam, trở thành cầu nối liên thế hệ, khẳng định vai trò chủ thể của người trẻ trong sứ mệnh bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trong kỷ nguyên số. Theo Văn Hồng Thiên, trưởng dự án Gõ chầu thiên hội, số hóa không phải là sự thay thế cho các hình thức bảo tồn truyền thống, mà là một “lớp bổ sung cần thiết”. Khi cách tiếp cận của người trẻ ngày càng thay đổi, việc đưa di sản vào không gian số giúp phá vỡ rào cản về không gian và thời gian, đưa tín ngưỡng đến gần hơn với đời sống thường nhật. Đồng thời, dự án còn hướng tới xây dựng một kho tư liệu về các nghệ nhân, những người đang trực tiếp thực hành và gìn giữ di sản. Đây được xem là điểm khác biệt quan trọng, bởi theo Văn Hồng Thiên, chính con người mới là “người kể chuyện” chân thực nhất của di sản. Văn Hồng Thiên chia sẻ: “Tôi xem bản thân như một cầu nối giữa nội tại và bên ngoài của di sản”. Là người thực hành tín ngưỡng (thanh đồng), Hồng Thiên cho biết bản thân mình có cơ hội tiếp cận trực tiếp với các nghi lễ, hiểu được chiều sâu ý nghĩa và tính chuẩn mực của từng giá trị. Mặt khác, dưới vai trò của một người làm truyền thông, Hồng Thiên cho rằng hành tín ngưỡng thờ Mẫu và kho tư liệu được kế thừa từ nhà nghiên cứu Lê Văn Thao cùng đội ngũ Enter Việt Nam. Qua hơn 20 năm khảo sát thực địa, theo chân các thanh đồng để ghi chép, chụp ảnh và ghi âm, nguồn dữ liệu này đã được hệ thống hóa trong công trình “36 giá đồng”, sau đó tiếp tục được số hóa thành không gian tương tác lấy cảm hứng từ mỹ thuật dân gian. Nhà nghiên cứu Lê Văn Thao nhận định: “Văn hóa không phải là những điều xưa cũ, mà là ngay chính những điều ở hiện tại. Vì chính hiện tại sẽ là những điều xưa cũ trong tương lai. Nếu chúng ta không làm gì đó, văn hóa sẽ dần mai một”. trách nhiệm của mình là chuyển tải những giá trị ấy ra công chúng một cách dễ hiểu, có chọn lọc và phù hợp với bối cảnh đương đại. Sự giao thoa này tạo ra một lợi thế đặc biệt, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu về sự cân bằng: làm sao để vừa giữ được tính linh thiêng, nguyên bản, vừa kể lại câu chuyện di sản bằng hình thức có thể chạm đến người trẻ, để tiếp cận sâu hơn, thậm chí trải nghiệm trực tiếp di sản trong đời sống thực. Khi đó, di sản không còn là thứ xa vời, mà trở thành một phần của đời sống tinh thần. Một trong những nền tảng quan trọng của dự án là sự đồng hành của các nhà nghiên cứu, nghệ nhân thực NGỌC ÁNH Tôi xem bản thân như một cầu nối giữa nội tại và bên ngoài của di sản. Văn Hồng Thiên Lan tỏa di sản trong Nhiều bạn trẻ biết đến tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam qua các chương trình biểu diễn nghệ thuật. Hát chầu văn trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. NGAYNAY.VN 20 Số 477 + 478 VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==