Đảm bảo “chuẩn mực” trong môi trường số Một trong những thách thức lớn nhất khi số hóa tín ngưỡng thờ Mẫu là đảm bảo tính chuẩn mực. Khác với di sản vật thể, tín ngưỡng mang yếu tố linh thiêng, phức tạp và dễ bị hiểu sai nếu bị tách khỏi bối cảnh văn hóa. Những hình ảnh hầu đồng bị cắt ghép, diễn giải sai lệch dễ khiến công chúng, đặc biệt là người trẻ, có cái nhìn phiến diện. Thay vì phản biện những thông tin sai lệch, Gõ chầu thiên hội lại lựa chọn xây dựng nguồn thông tin chuẩn để người xem tự đối chiếu, kiểm chứng và đặt đúng trong bối cảnh văn hóa tín ngưỡng. “Chúng tôi không đặt mục tiêu “chỉnh sửa” một điều gì đó, mà muốn tạo ra một nền tảng tri thức đáng tin cậy”, Văn Hồng Thiên cho biết. Xa hơn, dự án mong muốn tạo ra một cách tiếp cận mới với di sản nơi người trẻ có thể bắt đầu từ sự tò mò, đi đến hiểu biết và cuối cùng là hình thành sự tôn trọng và tự hào với văn hóa dân tộc. Để làm được điều đó, Gõ chầu thiên hội lựa chọn cách tiếp cận nhiều tầng: tham vấn chuyên gia, dựa trên tư liệu gốc và biên tập có chọn lọc. Điều này nhằm đảm bảo rằng mỗi nội dung được đưa ra công chúng đều có độ tin cậy và không làm sai lệch giá trị cốt lõi. Dự án còn có sự đồng hành của nhà nghiên cứu Ngô Nhật Tăng, người đã dành hơn 20 năm sưu tầm các bài hát văn cổ, số hóa những băng cassette có tuổi đời hàng chục năm để tạo thành một hệ thống tư liệu hoàn chỉnh. Ông cho biết chính niềm đam mê của các bạn trẻ đã khiến ông quyết định hỗ trợ dù gặp khó khăn bởi khoảng cách địa lý và khoảng cách thế hệ. “Các bạn đều rất trẻ để có thể cảm nhận đầy đủ những giá trị văn hóa, lịch sử truyền thống. Khó khăn lớn nhất là phải giải thích cho các bạn hiểu được giá trị thực sự của những gì các bạn đang tiếp cận, và những giá trị ấy có ý nghĩa gì đối với đời sống đương đại”, nhà nghiên cứu Ngô Nhật Tăng chia sẻ. Theo nhà nghiên cứu Ngô Nhật Tăng, nhiều nghệ nhân gặp trở ngại lớn trong việc thiếu tư liệu để đối chiếu, đặc biệt khi mỗi vùng miền lại có cách truyền khẩu khác nhau, cùng một bản văn nhưng qua truyền miệng dễ dẫn đến “tam sao thất bản”. Ông hy vọng cuốn sách “Độc bản văn chầu” với gần 2 thập kỷ ông dụng tâm nghiên cứu, sưu tầm, không chỉ giúp người đọc tiếp cận với lời văn trong nghi lễ, mà còn là nguồn tư liệu để đối chiếu khoa học, nghiên cứu về tín ngưỡng, lịch sử, di tích và đặc trưng văn hóa của từng vùng miền. Câu chuyện số hóa tín ngưỡng thờ Mẫu không chỉ là câu chuyện của riêng một dự án, mà phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn trong công cuộc bảo tồn di sản văn hóa. Trong đó, công nghệ không phải là đích đến, mà là phương tiện để đưa di sản trở lại với đời sống. Với Gõ chầu thiên hội, mục tiêu cuối cùng không phải là có bao nhiêu dữ liệu được số hóa, mà là có bao nhiêu người thực sự hiểu và trân trọng di sản. Khi người trẻ không chỉ “xem” mà còn “cảm”, “hiểu” và “tự hào”, khi đó di sản mới thực sự được tiếp nối. n Văn hóa không phải là những điều xưa cũ, mà là ngay chính những điều ở hiện tại. Nhà nghiên cứu Lê Văn Thao Khó khăn lớn nhất là phải giải thích cho các bạn hiểu được giá trị thực sự của những gì các bạn đang tiếp cận, và những giá trị ấy có ý nghĩa gì đối với đời sống đương đại. Nhà nghiên cứu Ngô Nhật Tăng không gian số Hình thức diễn xướng dân gian là nghi lễ chính, trung tâm của thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. NGAYNAY.VN 21 VĂN HÓA Số 477 + 478
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==