Số 477 + 478 32 trang, khổ 26,5 x 34cm In tại: Nhà in Tiến Bộ TẠP CHÍ Chủ tịch Hội đồng Biên tập: Nguyễn Xuân Thắng Phó Chủ tịch Hội đồng Biên tập: Nguyễn Hùng Sơn Tổng Biên tập: Trần Văn Mạnh Phó Tổng Biên tập: Phạm Hữu Quang, Lê Thị Lương, Nguyễn Lệ Hằng Email: toasoan@ngaynay.vn Thư ký tòa soạn: Lê Thị Bích Ngọc Hotline: 096 234 1234 GPXB: Số160/GP-BTTTT cấp ngày 11/6/2024 Toà soạn: P201-202-203, Nhà B5, Khu Ngoại giao Đoàn, 298 Kim Mã, Ngọc Hà, Hà Nội. Tel: (02-4) 2248 7777 - 2249 7777 Văn phòng đại diện tại TP HCM: Số 58 Nguyễn Bỉnh Khiêm, phường Tân Định, TP.HCM Hành trình hơn 2.000 năm của trò chơi cờ cổ Dấu tích cổ xưa từ thời Hán Bàn cờ huluwen thường có dạng hình vuông hoặc hình tròn xoắn ốc, bắt đầu từ vòng ngoài cùng và kết thúc ở trung tâm. Người chơi gieo xúc xắc hoặc quay con quay bốn mặt để di chuyển quân cờ. Điều thú vị nằm ở những biểu tượng trên đường đi: chạm vào hình nào, bạn phải “nhảy” tới biểu tượng giống hệt gần nhất – đôi khi là một bước tiến dài, đôi khi là cú trượt ngược đầy tiếc nuối. Người chiến thắng là người đầu tiên chạm tới điểm trung tâm, nơi gần như luôn xuất hiện hình quả bầu – biểu tượng nhỏ bé nhưng mang sức nặng tinh thần lớn lao. Tuy luật chơi đơn giản, nhưng yếu tố may rủi khiến mỗi ván huluwen trở thành một phép ẩn dụ sinh động cho cuộc đời: không ai biết trước một bước tiến sẽ dẫn tới thăng hoa hay sa sút. Các nhà khảo cổ học xác định huluwen có lịch sử ít nhất 2.000 năm. Trong bộ Kongjiapo Hán giản, tập hợp thẻ tre thời Tây Hán được khai quật tại Hồ Bắc, các học giả phát hiện một sơ đồ gồm những vòng đồng tâm ghi chú thứ bậc quan lại theo Thiên Can – Địa Chi. Nhiều người cho rằng đây chính là nguyên mẫu của bàn cờ huluwen, nơi trật tự vũ trụ, quyền lực và vận mệnh được cô đọng trong một hình vẽ đơn giản. Một trò chơi – nhiều vùng đất Hành trình của huluwen trải dài khắp Trung Hoa và đổi tên theo từng vùng. Ở Thiên Tân, nó được gọi là ganbashe – “đuổi tám con rắn”, gợi liên tưởng đến nghi thức trừ tà đầu năm. Vùng Giang Hoài quen gọi là xiaoyaotu, hay “bức tranh vui”, nhấn mạnh tính giải trí. Tại Phúc Kiến, cái tên xingjuntu – “bức tranh sao quân” – phản ánh ảnh hưởng của chiêm tinh, còn ở Sán Đầu, Quảng Đông, người ta gọi là shengxiantu, “bức tranh thăng tiên”. Tên gọi cũng phản ánh chủ đề của bàn cờ. Những bàn cờ khắc họa con đường làm quan thường được gọi là shengguantu (“bảng thăng quan tiến chức”), trong khi các thiết kế mang màu sắc huyền ảo, thủy cung lại mang tên naolonggong (“đại náo Long Cung”). Văn học lên bàn cờ Từ thời Minh – Thanh, huluwen bước vào giai đoạn rực rỡ nhất về mặt nghệ thuật. Các câu chuyện quen thuộc trong Tây Du Ký, Bát Tiên, Truyền thuyết Bạch Xà được đưa lên bàn cờ, biến mỗi ván chơi thành một cuộc phiêu lưu thu nhỏ. Một bức tranh Tết thời Thanh mang chủ đề “Bát Tiên đại chiến yêu quái biển” mô tả các vị tiên đối đầu với tôm binh, cua tướng và rùa tinh dưới quyền Long Vương. Người chơi đầu tiên đến được Thủy Tinh Cung sẽ chiến thắng, tái hiện trọn vẹn tinh thần anh hùng của truyện dân gian. Song song với yếu tố huyền ảo, huluwen còn phản ánh khát vọng xã hội rất thực: làm quan. Từ thời Đường, những bàn cờ mô phỏng con đường khoa cử ngày càng phổ biến. Người chơi lần lượt đi qua các cấp bậc từ dân thường, học trò, tú tài, cử nhân cho tới tể tướng. Đáng chú ý, nhiều bàn cờ sử dụng con quay bốn mặt khắc chữ “đức”, “tài”, “công”, “tham”. Nếu rơi vào “đức – tài – công”, người chơi tiến lên; còn “tham” buộc họ lùi lại. Đây không chỉ là luật chơi mà còn là lời răn đạo đức, phản ánh kỳ vọng của xã hội phong kiến đối với quan lại. Trò chơi cũ, thông điệp mới Ngày nay, huluwen không còn phổ biến trong đời sống thường nhật, nhưng nó vẫn xuất hiện trong các bảo tàng, sưu tập tranh dân gian và nghiên cứu văn hóa. Một số nhà giáo dục Trung Quốc hiện đại thậm chí đề xuất phục dựng huluwen như một công cụ giảng dạy lịch sử và triết học phương Đông. Trong thời khắc giao mùa của năm mới âm lịch, hình ảnh gia đình quây quần bên bàn cờ huluwen từng mang ý nghĩa đặc biệt. Bởi trong trò chơi này - cũng như trong cuộc đời - mỗi lần gieo xúc xắc đều có thể mở ra một bước ngoặt. Và giữa bao bất định, con người xưa cũng như nay, vẫn luôn mong cầu một điều giản dị: May mắn và thuận mệnh. n Tết cổ truyền của người Trung Quốc xưa, bên cạnh tiếng pháo, mùi hương trầm và những mâm cỗ sum họp, còn có một thú vui tao nhã mang tính biểu tượng sâu sắc: Chơi huluwen. Không đơn thuần là một trò giải trí ngày xuân, huluwen là sự kết tinh độc đáo giữa tín ngưỡng Đạo giáo, tư tưởng chính trị đế quyền và trí tưởng tượng phong phú của văn hóa dân gian Trung Hoa. Bàn cờ “phượng hoàng”, hay còn gọi là “huluwen” ở vùng Sơn Đông, được sản xuất tại thành phố Bình Đô. Một thiết kế bàn cờ dựa trên tiểu thuyết “Hồng Lâu Mộng”, thời nhà Thanh. Được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Trung Quốc. PHƯƠNG LY NGAYNAY.VN 31 THẾ GIỚI Số 477 + 478
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==