Số hóa tư duy trong hành trình Xuất bản chủ động trong môi trường số Trong một thời gian dài, xuất bản vận hành theo một trục tuyến tính quen thuộc, từ bản thảo đến biên tập, rồi in ấn và phát hành. Cấu trúc ấy ổn định nhưng khép kín. Khi bước sang môi trường số, trục này bắt đầu phân nhánh. Tác giả và độc giả không còn đứng tách biệt, mà có thể gặp nhau ngay trong quá trình hình thành và lan tỏa tri thức. Sự dịch chuyển ấy kéo theo một thay đổi rõ rệt ở phía người viết. Ngày càng nhiều tác giả chọn tự xuất bản sách điện tử, vừa để rút ngắn khoảng cách với người đọc, vừa để giữ quyền kiểm soát đối với nội dung, hình thức trình bày và kênh phân phối. Khi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nhà xuất bản truyền thống, tác phẩm có thể đến tay độc giả nhanh hơn và linh hoạt hơn. Đổi lại, tác giả cũng phải tự gánh lấy trách nhiệm về chất lượng và cách tổ chức phát hành. Ở phía người đọc, vai trò cũng không còn như cũ. Độc giả không chỉ tiếp nhận mà còn phản hồi, thảo luận, thậm chí tham gia vào quá trình hoàn thiện và lan tỏa tác phẩm. Từ đó hình thành một vòng trao đổi liên tục giữa sáng tạo và tiếp nhận. Tri thức vì thế không đứng yên mà được bổ sung và điều chỉnh qua từng tương tác cụ thể. Từ thực tế này, dịch giả Nguyễn Phương Mạnh cho rằng: “Để hiểu được sự thay đổi của bối cảnh, cần vượt qua cách hiểu giản đơn về ebook. Điều đáng hướng tới là một nền tảng tri thức số có khả năng tương tác cao, cho phép cộng tác và phát triển liên tục, nơi tri thức được làm mới thông qua sự tham gia của cộng đồng”. Dẫu vậy, khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tiễn vẫn còn hiện hữu. Tự xuất bản thế nào cho chuyên nghiệp. Làm sao để tác phẩm đến đúng nhóm độc giả. Và quan trọng hơn, cơ chế phân chia lợi nhuận có đủ rõ ràng và minh bạch hay không. Những câu hỏi này cho thấy chuyển đổi số không thể dừng ở việc đưa sách lên môi trường trực tuyến. Nếu chỉ dừng ở đó, sự thay đổi sẽ khó đi vào chiều sâu. Trước những khoảng trống ấy, một số đơn vị trong ngành xuất bản đã bắt đầu tìm cách xây dựng giải pháp ở cấp độ hệ thống. Book Hunter là một trường hợp đáng chú ý khi ra mắt Book Hunter Plus, một hệ sinh thái ebook và tri thức số nhằm hỗ trợ tác giả tự xuất bản, đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ lợi nhuận minh bạch và tôn trọng giá trị trí tuệ. Ở đây, việc đưa sách lên mạng chỉ là điểm khởi đầu. AI dịch sách, dịch giả làm gì? Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng tham gia sâu vào ngành xuất bản, vai trò của dịch giả đang được đặt ra một cách cụ thể. Bà Nguyễn Linh Nga, CEO Consen.ai, một nền tảng hoặc cộng đồng tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thấu hiểu người dùng và tạo ra các nội dung bền vững, cho rằng việc ứng dụng AI trong dịch thuật xuất bản đã trở thành thực tiễn phổ biến, không còn ở giai đoạn thử nghiệm. Từ thực tế đó, ranh giới giữa công nghệ và con người Điều quan trọng hơn là tạo ra một không gian kết nối để tác giả và độc giả duy trì đối thoại, giúp tác phẩm tiếp tục tồn tại và vận động trong môi trường tri thức mở. Chia sẻ về hướng đi mới, ông Lê Duy Nam, CEO Book Hunter, nhấn mạnh: “Cần số hóa tư duy thay vì chỉ dừng ở số hóa công cụ. Khi những khoảng trống kể trên chưa được giải quyết, tự xuất bản khó có thể trở thành một con đường bền vững. Chỉ khi đi đến tận cùng của thay đổi này, ngành sách mới có thể mở rộng phạm vi tiếp cận và tạo điều kiện cho những tiếng nói mới thực sự được lắng nghe”. Ngành xuất bản Việt Nam đang trải qua một cuộc chuyển mình sâu sắc, không chỉ ở quy trình xuất bản mà còn trong cách tổ chức lao động trí thức. Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang tham gia sâu vào hầu hết các khâu tạo ra và lan tỏa sách. Để hiểu được sự thay đổi của bối cảnh, cần vượt qua cách hiểu giản đơn về ebook. Điều đáng hướng tới là một nền tảng tri thức số có khả năng tương tác cao, cho phép cộng tác và phát triển liên tục, nơi tri thức được làm mới thông qua sự tham gia của cộng đồng . Dịch giả Nguyễn Phương Mạnh MAI SƠN NGAYNAY.VN 12 Số 479 + 480 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==