Điểm nghẽn đến từ sự phân mảnh dữ liệu thông tin Kinh tế tuần hoàn đang được xác định là hướng đi tất yếu để Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Với đặc điểm cơ bản là giúp làm chậm, chấm dứt và thu hẹp chu trình về tài nguyên, kinh tế tuần hoàn được coi là mô hình kinh tế “xanh” hướng tới phát triển bền vững, nhằm thay thế kinh tế tuyến tính truyền thống với đặc trưng là “khai thác - sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ”, làm cạn kiệt nguồn vốn tự nhiên với tốc độ nhanh hơn khả năng tái tạo, dẫn đến áp lực lớn lên môi trường và hệ sinh thái. Tuy nhiên, hành trình này đang vấp phải một rào cản vô hình nhưng cực kỳ “kiên cố”: sự thiếu hụt dữ liệu định lượng. Không có dữ liệu, mọi kế hoạch về tái chế hay cộng sinh công nghiệp đều chỉ dừng lại ở những con số ước tính, thiếu tính thực tiễn và khó lòng thuyết phục được các nhà đầu tư. Nhận định về thực trạng này, GS.TS. Phạm Bảo Dương, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang, thẳng thắn chỉ ra rằng Việt Nam hiện đang thiếu cơ sở dữ liệu định lượng và các mô hình đánh giá hiệu quả một cách khoa học. Ông cho rằng: “Chúng ta chưa có hệ thống thống kê đầy đủ về dòng vật chất, năng lượng, phụ phẩm và chất thải trong các ngành hàng. Đặc biệt, sự vắng bóng của một cơ chế điều phối và chia sẻ dữ liệu liên ngành đang tạo ra những lỗ hổng lớn trong hoạch định chính sách”. Bản chất của chuỗi giá trị tuần hoàn đòi hỏi cách tiếp cận tích hợp, kết nối giữa kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, trong đó mỗi khâu đều phải được phân tích trong mối quan hệ tương tác lẫn nhau. Khi dòng chảy vật chất không được đo lường, việc xác định giá trị gia tăng của các mô hình tuần hoàn trở nên vô cùng hạn chế, khiến bài toán chi phí – lợi ích luôn bị đặt dấu hỏi. Đồng quan điểm về việc cần phải “con số hóa” các hoạt động tuần hoàn, ThS. Phạm Thị Thanh, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, nhấn mạnh tầm quan trọng “đứt gãy” thông tin trong toàn chuỗi. Bên cạnh đó, thiếu đi một nền tảng số tích hợp để minh bạch thông tin khiến các chính sách như trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) trở nên khó kiểm soát, bởi khi dữ liệu đầu vào không rõ ràng, việc theo dõi vòng đời sản phẩm hay kết nối cộng sinh công nghiệp sẽ mãi là bài toán chưa có lời giải. Đặc biệt, sự thiếu hụt dữ liệu còn trực tiếp “ngăn” dòng vốn xanh chảy vào nền kinh tế, giảm khả năng thu hút đầu tư nước ngoài đòi hỏi tiêu chuẩn ESG nghiêm ngặt. Những khoảng trống này không chỉ làm chậm tiến độ chuyển đổi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và môi trường. Tình trạng thiếu dữ liệu đáng tin cậy kéo dài khiến doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ nông dân nhỏ lẻ và hợp tác xã, khó tiếp cận tín dụng xanh, chứng chỉ carbon hoặc thị trường sản phẩm tuần hoàn. Trong đó, một trong những rào cản lớn nhất mà các chuyên gia tập trung nhấn mạnh chính là thiếu dữ liệu môi trường chuẩn hóa và đáng tin cậy. Khi không có dữ liệu để đánh giá rủi ro môi trường – xã hội của doanh nghiệp, các tổ chức tài chính rất khó để của việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về phân tích dòng vật chất (Material Flow Analysis – MFA). Theo bà Thanh: “Chỉ khi định lượng được dòng tài nguyên đang chảy đi đâu, thất thoát ở đâu, chúng ta mới xác định được chính xác các lĩnh vực ưu tiên để can thiệp tuần hoàn. Việc thiếu hệ thống cơ sở dữ liệu thống nhất về dòng vật chất và chất thải khiến việc đo lường hiệu quả kinh tế tuần hoàn hiện nay còn chủ yếu mang tính định tính”. Sự phân mảnh dữ liệu không chỉ nằm ở khâu thống kê mà còn hiện hữu trong công tác quản lý vĩ mô. Việt Nam chưa có một nền tảng số dùng chung cho lĩnh vực quản lý tài nguyên, chất thải. Dữ liệu thông tin về phế liệu, chất thải, nguyên vật liệu tái chế hiện nằm rải rác ở nhiều cơ quan khác nhau mà chưa có sự kết nối. Việc chưa có cơ chế chia sẻ dữ liệu hiệu quả giữa các bộ ngành, cũng như giữa nhà nước với doanh nghiệp đã dẫn đến tình trạng Dữ liệu số - Chìa khóa kiến tạo hệ Trong nỗ lực chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn, dữ liệu không chỉ là những con số thống kê mà còn là nền tảng cốt lõi để quản trị tài nguyên và thu hút các nguồn vốn xanh. Tuy nhiên, sự thiếu hụt và phân mảnh thông tin hiện nay đang trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất cần được tháo gỡ bằng công nghệ và chính sách đồng bộ. NGỌC PHẠM NGAYNAY.VN 6 Số 479 + 480 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==