ngắn ngủi ấy kết thúc nhanh như “một cơn mưa rào”. Suốt nhiều thập kỷ sau chiến tranh, người cầm máy ảnh gần như mang theo một món nợ tinh thần. Ông đi tìm danh tính người lính trong ảnh bằng những manh mối ít ỏi. Cuộc tìm kiếm ấy không dễ dàng, bởi sau chiến tranh vẫn còn những mặc cảm, e dè và khoảng cách vô hình giữa những người từng ở hai phía. Năm 2015, chiến sỹ giải phóng Nguyễn Huy Tạo được tìm thấy. Hai năm sau, người lính Sài Gòn Bùi Trọng Nghĩa mới xuất hiện. Cuộc hội ngộ diễn ra năm 2018 tại Quảng Trị, đúng dịp kỷ niệm 45 năm Hiệp định Paris. “Tỉnh Quảng Trị có mời tôi và hai người lính trở lại chiến trường xưa,” Chu Chí Thành kể. Tại nơi từng đầy bom đạn, ông lại chụp thêm một bức ảnh hai người lính khoác vai nhau như năm nào. Đó là lý do nhiều người nói rằng “Hai người lính” là bức ảnh mất 45 năm để hoàn thành. Từ một khoảnh khắc báo chí, nó trở thành hành trình chữa lành ký ức chiến tranh. Giá trị lớn nhất của bức ảnh không nằm ở kỹ thuật hay bố cục, mà ở việc nó chứng minh con người cuối cùng vẫn có thể bước qua hận thù để tìm lại nhau. Triết lý nghề báo Ở tuổi 82, nhà báo Chu Chí Thành vẫn nhắc về nghề báo bằng sự xúc động của một người từng đi qua chiến tranh cùng chiếc máy ảnh. Với ông, “được làm phóng viên chiến trường là hạnh phúc lớn trong đời”. Câu nói ấy có thể khiến thế hệ hôm nay bất ngờ. Bởi chiến trường đồng nghĩa với hiểm nguy, mất mát và cái chết cận kề. Nhưng với lớp phóng viên thời đó, được có mặt ở nơi nóng bỏng nhất cũng đồng nghĩa với việc được tiếp cận sự thật của lịch sử. Nhà báo Chu Chí Thành nói rằng may mắn lớn nhất của người cầm máy ảnh là “được tiếp cận với thực tế sôi động của đất nước và mình trở thành người ghi sử bằng hình ảnh”. Trong dịp 21/6 này, câu chuyện ấy càng mang nhiều ý nghĩa hơn khi gợi lại một thế hệ nhà báo từng dùng chính sinh mạng để đổi lấy sự thật. Họ không có công nghệ AI, không có ảnh dựng, không có khả năng can thiệp hậu kỳ như thời đại số. Giá trị của ảnh báo chí nằm ở khoảnh khắc thật và sự hiện diện thật của người phóng viên tại hiện trường. Có lẽ vì thế mà nhà báo Chu Chí Thành đặc biệt nhấn mạnh quan niệm về nghề nghiệp của mình. “Sự thật được trình bày thuyết phục bằng hình ảnh chứ không phải bằng suy diễn hay lập luận xa vời,” ông nói. Đó gần như là một tuyên ngôn của nghề báo. Trong thời đại mạng xã hội và công nghệ AI tạo sinh khiến ranh giới thật giả ngày càng mong manh, những bức ảnh chiến trường của nhà báo Chu Chí Thành lại càng cho thấy giá trị của báo chí chân chính. Một bức ảnh có thể cũ về thời gian nhưng không cũ về sự thật. Ông kể có những lúc quá tập trung vào ống kính đến mức không nghe thấy tiếng kẻng báo bom. Cái giá của sự thật đôi khi là khoảng cách rất gần với cái chết. Nhưng cũng chính vì vậy mà các bức ảnh ấy có sức nặng đặc biệt. Người xem tin vào chúng vì biết rằng đằng sau mỗi khuôn hình là sự hiện diện thật của người phóng viên. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, “Hai người lính” vẫn khiến nhiều người xúc động không chỉ vì nó ghi lại chiến tranh, mà vì nó ghi lại phần người trong chiến tranh. Bức ảnh nhắc công chúng nhớ Chiến sỹ giải phóng Nguyễn Huy Tạo, người Hà Nội (trái) và người lính ngụy quyền Sài Gòn Bùi Trọng Nghĩa tại Quảng Trị mùa Xuân năm 1973. Ảnh: Chu Chí Thành Nhà báo Chu Chí Thành (đầu tiên) trên Vành đai điện tử Quảng Trị, tháng 3/1973. Ảnh: TTXVN Rồi một người lính Sài Gòn khoác vai chiến sỹ giải phóng và nói: “Anh nhà báo ơi, anh chụp cho em một kiểu ảnh…”. Khoảnh khắc ấy lập tức được bấm máy. Bức ảnh “Hai người lính” ra đời như một dự cảm về ngày hòa bình... rằng giữa những chia cắt khốc liệt nhất, con người vẫn có thể tìm đến nhau bằng sự cảm thông. Và sâu xa hơn, câu chuyện của nhà báo Chu Chí Thành cho thấy báo chí chân chính có thể sống lâu hơn thời sự. Bởi khi sự thật được ghi lại bằng sự trung thực và lòng nhân văn, nó không chỉ phản ánh một thời điểm lịch sử mà còn chạm tới cảm xúc con người ở mọi thời đại. n Nhà báo Chu Chí Thành không bước vào nghề bằng tâm thế của một người đi tìm vinh quang. Ông bước vào chiến trường với tâm thế của một người muốn ghi lại thực tế đất nước. Chính xuất phát điểm của một sinh viên Văn khoa đã tạo nên nét riêng trong ảnh của ông. Nhà lý luận phê bình Vũ Đức Tân, Hội Nghệ sỹ Nhiếp ảnh Việt Nam nhận xét: “Chu Chí Thành đưa rất nhiều tính nghệ thuật, thẩm mỹ và thông điệp vào trong tác phẩm”. Theo ông Vũ Đức Tân, những bức ảnh của nhà báo chiến trường này luôn có “cái nhìn trung dung, giản dị và rất có giá trị nhân văn”. NGAYNAY.VN 23 Số đặc biệt TRONG THỜI ĐẠI SỐ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==