Định vị Bảo tàng Nghệ thuật trong mạng lưới bảo tàng Sở hữu bộ sưu tập hiện vật đến từ gần 50 quốc gia, Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu mở ra một hướng tiếp cận mới cho hoạt động bảo tàng tại Việt Nam. Từ trường hợp này, nhiều vấn đề về vai trò, cơ chế hỗ trợ và định hướng phát triển hệ thống bảo tàng ngoài công lập cũng được đặt ra. NGUYỆT LINH Thủ đô hiện có 23 trên tổng số 81 bảo tàng ngoài công lập, chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số 218 bảo tàng của cả nước. Theo tinh thần Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa, các bảo tàng này đang từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong việc hình thành những không gian văn hóa đặc sắc, góp phần phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam. Trong bức tranh chung ấy, Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu, thuộc Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam, tọa lạc tại Ba Vì hiện lên như một mô hình chuyên đề độc đáo. Đây là bảo tàng đầu tiên và hiện cũng là duy nhất trong cả nước chuyên sâu về thủy tinh và kính màu. Được khánh thành vào tháng 3/2025, với không gian trưng bày hơn 2.000m², bảo tàng không chỉ lưu giữ hàng nghìn hiện vật quý giá đến từ gần 50 quốc gia mà còn mở ra một hướng đi mới cho giao lưu văn hóa quốc tế. Đồng thời, nơi đây cũng gợi lên nhiều câu hỏi cấp thiết về cơ chế hỗ trợ đối với hệ thống bảo tàng ngoài công lập. Đa dạng văn hóa theo tiêu chí UNESCO Nghệ thuật thủy tinh và kính màu là lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ, thuộc phạm trù nghệ thuật ứng dụng có lịch sử lâu đời, gắn bó với đời sống con người ở nhiều quốc gia. Từ cuối thế kỷ 19, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kỹ thuật chế tác tại châu Âu và Mỹ, kính màu trở thành vật liệu quan trọng tạo nên vẻ đẹp tráng lệ cho các công trình kiến trúc cổ điển. Tuy nhiên, tại Việt Nam, công nghệ chế biến thủy tinh chỉ thực sự du nhập khi người Pháp xuất hiện và cho đến nay chủ yếu vẫn dừng ở việc sản xuất các sản phẩm dân dụng không chứa nhiều tính thẩm mỹ. Chính trong bối cảnh thiếu vắng thông tin, hiện vật nghệ thuật thủy tinh chuyên sâu, Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu ra đời với sứ mệnh góp phần đa dạng hóa lĩnh vực bảo tồn văn hóa và hoạt động bảo tàng tại Việt Nam. Ông Nguyễn Xuân Thiết, Giám đốc điều hành Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu, khẳng định: “Với việc mở ra một bảo tàng chuyên đề về nghệ thuật thủy tinh và kính màu ở Việt Nam, chúng tôi mong muốn sẽ góp phần làm đa dạng hóa lĩnh vực bảo tồn văn hóa và bảo tàng ở Việt Nam, tạo nên một điểm nhấn văn hóa độc đáo, mới mẻ, có sức hấp dẫn, đem lại cảm hứng và thông tin giá trị, bổ ích trong sự nghiệp nâng cao dân trí cho người dân Việt Nam”. Hiện nay, bảo tàng chủ yếu giới thiệu các sản phẩm thủy tinh và kính màu có giá trị nghệ thuật cao đến từ những quốc gia có lịch sử phát triển nghề thủy tinh lâu đời. Điều này mang ý nghĩa đặc biệt khi đây là bảo tàng nghệ thuật đầu tiên tại Việt Nam thực hiện chức năng giao lưu văn hóa quốc tế, truyền tải các giá trị nghệ thuật mang nội hàmquốc tế thông qua những hiện vật cụ thể. Việc trưng bày không chỉ mở rộng tầm nhìn thẩm mỹ mà còn khích lệ tinh thần học hỏi, sáng tạo của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Hơn nữa, bảo tàng hoạt động theo tinh thần phi vụ lợi, hướng đến lợi ích cộng đồng, đúng với hai tiêu chí căn bản mà UNESCO đặt ra cho hoạt động bảo tàng là nâng cao dân trí, trình độ văn hóa và thẩm mỹ cho nhân dân; thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, xóa bỏ những rào cản về văn hóa. Trong bối cảnh hệ thống bảo tàng Việt Nam hiện nay chủ yếu tập trung vào giáo dục truyền thống và lòng yêu nước, dẫn đến tình trạng nhiều bảo tàng cấp tỉnh, cấp xã có nội dung tương đồng, gây lãng phí và làm suy giảm sức hấp dẫn cũng như tính đa dạng cần thiết, thì mô hình chuyên đề nghệ thuật quốc tế như Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu trở thành một điểm nhấn đáng chú ý trong đời sống bảo tàng đương đại. Thách thức về nguồn lực, cơ sở vật chất Dù sở hữu giá trị chuyên môn và văn hóa đặc sắc, các bảo tàng ngoài công lập, trong đó có Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu đang gặp nhiều trở ngại khi phải tự chủ hoàn toàn về tài chính, từ đầu tư đất đai, xây dựng đến vận hành. Việc tự trang trải mọi khoản đầu tư thể hiện tinh thần tự nguyện và trách nhiệm đối với cộng đồng, song cũng đặt ra áp lực lớn trong bối cảnh nguồn thu từ bán vé chưa thể cân đối chi phí hoạt động. Bà Bùi Thị Hương Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý di sản văn hóa thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, thừa nhận: “Bên cạnh những kết quả đạt được, các bảo tàng ngoài công lập vẫn gặp không ít khó khăn, đặc biệt là hạn chế về cơ sở vật chất, nguồn lực đầu tư. Một số mô hình hoạt động còn mang tính đơn Nhà ngoại giao, nhà báo Nguyễn Xuân Thắng (ngoài cùng bên trái) ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác trong ngày 29/5 tại Bảo tàng Hà Nội. NGAYNAY.VN 38 Số đặc biệt VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==