Hành trình từ cảm hứng đến ngôn ngữ sáng tạo “Tôi luôn bị cuốn hút bởi sự tinh xảo của kỹ thuật cổ truyền, bởi bảng màu vô tận mà thiên nhiên mang lại, và bởi khả năng sáng tạo không giới hạn khi cầm kim chỉ trên tay”, nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm chia sẻ. Trong quan điểm của nghệ sĩ PhạmNgọcTrâm, thêu không chỉ là một kỹ năng thủ công, mà làmột ngôn ngữ tạo hình, một ngôn ngữ tình yêu, thậm chí là một ngôn ngữ sống giúp chính bản thân tiếp cận thế giới ngay từ khi còn nhỏ. “Tôi lớn lên qua thêu, và đến hôm nay, mỗi mũi kim đường chỉ vẫn là nơi tôi tìm thấy sự lắng dịu và sức sống sángtạo”, chị tâmsự.Tuynhiên, nữ nghệ sĩ trẻ này không chỉ thực hành thêu truyền thống, mà còn vận dụng sáng tạo vốn cổ để có cho mình nền tảng và bệ phóng vững chắc trong việc thực hành nghệ thuật đương đại. Tốt nghiệp chuyên ngành Đồ họa ấn loát (print-making) tại trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, Phạm Ngọc Trâm nhận thấy sự giao thoa rõ nét giữa tư duy mỹ thuật hiện đại và kỹ thuật thêu cổ xưa. Chuyên ngành học đã rèn luyện cho người họa sĩ khả năng, tư duy lập kế hoạch, tổ chức bố cục, nét vẽ và màu sắc qua nhiều bản phác thảo, âm bản hay dương bản trước khi nhìn thấy tranh in ra giấy, trong khi vẫn phải giữ được mạch cảmxúc.Với thêu tơ tằm truyền thống cũng tương tự, kỹ thuật ấy đòi hỏi người làm phải giữchomình sựkiênđịnh và tỉ mỉ cao độ. “Tư duy mỹ thuật đã giúp tôi hiểu về chất cảm, không gian và tinh thần trong tranh. Với tranh thêu cũng vậy, chiều sâu tinh thần chính là điểm khởi đầu”, chị nhấn mạnh. Chính sự tương đồng này khiến PhạmNgọcTrâmkhông cảmthấymình rời bỏmỹ thuật để bước vào thủ công, mà đangmở rộngngônngữnghệ thuật, nối quá khứ với hiện tại theo cách riêng. Chị tin rằng, di sản thêu truyền thống của Việt Nam chứa đựng nhiều tiềm năng để bước tới tương lai, vừa giữ gìn căn cốt dân tộc, vừamở ra khônggian sáng tác xã như đua thuyền, đấu vật trên các bức chạm đình chùa, đến mảng chạm trổ hoa sen trên cột đá thời Trần. Những hình ảnh ấy dần thấm vào nhận thức, trở thành vốn liếng riêng, để khi đưa vào tranh thêu, chúng tự nhiên thoát ra thành họa tiết và câu chuyện mới, mang tinh thần, ý nghĩ và dấu ấn cá nhân”, chị cho biết. Một dự án tiêu biểu minh chứng sự kết hợp giữa kỹ thuật thêu truyền thống và ngôn ngữ mỹ thuật đương đại của nữ nghệ sĩ này là series “Tranh thêu dân gian” năm 2015. Series này gồm những bức tranh thêu kể chuyện với chiều dài lên tới 3 mét, nơi Phạm Ngọc Trâm thể hiện hình dung và tưởng tượng về cuộc sống tràn ngập màu sắc, niềm vui và tiếng cười. Những motif cổ như“Vinh quy bái tổ”, “Đám rước”, “Đám cưới” được kể lại bằng cách vẽ nét thêu phi truyền thống. Có thể thấy, thêu không chỉ là kỹ thuật thủ công, mà còn làmột hình thức tựdo. Điềunày thểhiện rõqua cách chị tiếp cận và làm mới các motif truyền thống, phá bỏđịnh kiến rằng thêu chỉ giới hạn trong những hoa văn cố định. Theo nữ nghệ sĩ này, thêu truyền thống chỉ gắn liền với các họa tiết lặp lại. Lịch sử nghề thêu Việt Nam đã chứng minh sự sáng tạo và khả năng chủ động tiếp thu cái đẹp từ nhiều nguồn. Sử sách ghi nhận ông tổ nghề thêu Lê Công Hành ở thế kỷ 17 đã tự học kỹ thuật mới bằng cách tháo chỉ trên tấm lọng nhập ngoại và truyền dạy lại cho dân tộc. Tư liệu ảnh năm 1898 khắc họa nghệ nhân Phạm Văn Khoan đang vẽ chùa Một Cột, sau này trở thành motif kinh điển trong tranh thêu lưu niệm. Các tư liệu điền dã cá nhân của chị cũng cho thấy, trước năm 1954, nhiều nghệ nhân tự học vẽ theo phong cách Á - Âu để nâng cao khả năng tạo hình. Dựa trên tinh thần sáng tạocủa cácbậc tiềnnhân, thực hành thêu của nghệ sĩ Phạm Ngọc Trâm không phải là phá cách, mà là tiếp nối – công việc của một nghệ sĩ, khát khao truyền tải cái đẹp qua ngôn ngữ thêu. “Trữ lượng họa tiết, hoa văn cổ Việt Nam và ÁĐông làmột kho tàngdồi dào cho bất kỳ ai làm sáng tạo hình ảnh. Từ nhỏ, tôi đã dành nhiều thời gianquansát và tìm hiểu kỹ, từ cảnh sinh hoạt làng Sức sống di sản trong thực hành nghệ NGỌC PHẠM Với nguồn cảm hứng bắt đầu từ di sản thêu và nhuộm cổ của cha ông, từ tình yêu thiên nhiên và cảm hứng với sự tự do, nghệ sĩ PhạmNgọc Trâm (sinh năm 1984) đã quyết định đi trên hành trình đưa kỹ thuật thêu truyền thống đến gần hơn với nghệ thuật đương đại. Nghệ sĩ thêuPhạmNgọc Trâmchọn theođuổi conđườngkết nối giữa truyền thốngvàđươngđại. Nữnghệ sĩ dànhnhiều thời gian trong việc nghiên cứu kỹ thuật thêu truyền thống. NGAYNAY.VN 20 VĂNHÓA - DI SẢN Sốđặcbiệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==