Báo chí Việt Nam trước cuộc tái định hình lớn của công nghệ Khi trí tuệ nhân tạo (AI) có thể viết bản tin chỉ trong vài giây, dựng video tự động, cá nhân hóa nội dung cho từng độc giả và thậm chí “trò chuyện” trực tiếp với công chúng, báo chí toàn cầu đang bước vào một cuộc chuyển mình chưa từng có trong lịch sử truyền thông hiện đại. NGỌC ÁNH Trong dòng chảy ấy, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là “AI có thay thế nhà báo hay không?”, mà sâu xa hơn: Báo chí sẽ giữ vai trò gì trong một thế giới nơi thông tin được tạo ra với tốc độ vượt xa khả năng kiểm chứng của con người? Và với báo chí Việt Nam, làm thế nào để vừa tăng tốc cùng công nghệ, vừa giữ được bản sắc của mình? Trao đổi về vấn đề này, nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng AI là một “xung lực lớn” buộc báo chí phải thay đổi toàn diện cách vận hành. Giá trị lớn nhất của AI không nằm ở việc “làm thay” nhà báo Theo nhà báo Lê Quốc Minh, AI không còn là câu chuyện của tương lai xa xôi hay những thước phim khoa học viễn tưởng, nó đã trở thành động cơ chính thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ hiện tại. Và giống như mọi công nghệ mang tính bước ngoặt trong lịch sử, AI vừa mở ra những cơ hội bứt phá chưa từng có, vừa tiềm ẩn những nguy cơ nếu con người đánh mất quyền kiểm soát. Nếu trước đây báo chí vận hành theo logic in ấn hoặc phát thanh – truyền hình truyền thống thì nay công nghệ buộc các tòa soạn phải dịch chuyển sang một hệ sinh thái linh hoạt hơn, nơi dữ liệu, thuật toán và hành vi người dùng trở thành trung tâm của quy trình sản xuất nội dung. Hiện nay, AI đã tham gia trực tiếp vào nhiều khâu tác nghiệp báo chí: từ gỡ băng phỏng vấn bằng công nghệ nhận diện giọng nói, dịch thuật đa ngôn ngữ theo thời gian thực cho đến tự động tạo các bản tin dữ liệu về tài chính, thời tiết hay kết quả thể thao. Theo ông Lê Quốc Minh, giá trị lớn nhất mà AI mang lại không nằm ở việc “làm thay” nhà báo, mà ở khả năng giải phóng sức lao động để người làm báo có thêm thời gian tập trung cho những tác phẩm chất lượng cao: Điều tra chuyên sâu, phóng sự hiện trường, bình luận chính luận hay các tuyến bài đòi hỏi trải nghiệm thực tế và tư duy phản biện. Một trong những thay đổi lớn nhất mà AI mang lại cho truyền thông chính là sự thay đổi trong cách công chúng tiếp nhận thông tin. Theo nhà báo Lê Quốc Minh, báo chí hiện đại không thể tiếp tục duy trì cách truyền tải cứng nhắc như trước đây, khi một nội dung được sản xuất theo một định dạng cố định cho tất cả mọi người. “Các thuật toán AI ngày nay có thể phân tích hành vi độc giả để gợi ý nội dung trúng đích. Đây chính là tiền đề cho khái niệm “nội dung dạng lỏng” (liquid content) – nơi thông tin có thể tự co giãn, biến đổi linh hoạt thành podcast, video ngắn, infographic hay các phiên bản tóm tắt phù hợp với từng nền tảng và từng nhóm công chúng”, ông cho biết. Cùng với đó, AI còn mở ra xu hướng mới - “truyền thông hội thoại” (conversational media). Độc giả không còn chỉ đọc báo theo cách thụ động, mà có thể “trò chuyện” trực tiếp với kho dữ liệu của tòa soạn, đặt câu hỏi và nhận về các câu trả lời được tổng hợp bằng AI theo dòng sự kiện một cách trực quan. Trong mô hình ấy, trải nghiệm đọc báo đang dần chuyển thành trải nghiệm đối thoại. Không chỉ hỗ trợ sản xuất nội dung, AI còn giúp các cơ quan báo chí phân tích xu hướng dư luận theo thời gian thực, dự báo hành vi thuê bao, phát hiện vi phạm bản quyền tác phẩm báo chí và tối ưu hóa chiến lược phát hành trong môi trường số. Khi AI vượt khỏi tầm kiểm soát Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là những nguy cơ tiềm ẩn. Theo nhà báo Lê Quốc Minh, sự phát triển quá nhanh của AI hiện nay đang vượt xa các khung pháp lý và ranh giới đạo đức hiện có, mở ra hàng loạt kịch bản rủi ro nghiêm trọng đối với xã hội và ngành truyền thông. Trước hết là sự xói mòn niềm tin và vấn nạn tin giả. Khi công nghệ tạo sinh ngày càng hoàn thiện, ranh giới giữa thật và giả trở nên mong manh hơn bao giờ hết. “Việc chế tạo tin giả quy mô lớn bằng AI có thể bị vũ khí hóa để thao túng bầu cử, phá hoại thị trường tài chính hoặc hủy hoại uy tín của các cơ quan báo chí chính thống nếu không có công cụ xác thực hữu hiệu”, ông cảnh báo. Không chỉ vậy, AI còn đặt ra bài toán về “hộp đen” và định kiến thuật toán. AI học từ dữ liệu của con người, đồng nghĩa nó cũng kế thừa những thiên kiến vốn tồn tại trong lịch sử: định kiến giới, phân Tạp chí Ngày Nay tiên phong trong việc đọc báo trên bưu thiếp. NGAYNAY.VN 10 Số đặc biệt BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Nhà báo Lê Quốc Minh
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==