biệt chủng tộc, khuynh hướng cực đoan hay các dạng lệch chuẩn nhận thức. Khi AI tham gia vào việc phân phối thông tin mà con người không thể hiểu được logic vận hành bên trong, nó sẽ vô tình khoét sâu thêm sự chia rẽ xã hội và tạo ra các “buồng vang thông tin” (echo chambers), nơi người dùng chỉ được tiếp cận với các nội dung củng cố niềm tin sẵn có của họ. Một vấn đề khác là khủng hoảng bản quyền và sinh kế của ngành sáng tạo. Các mô hình AI tạo sinh hiện nay đang sử dụng khối lượng khổng lồ dữ liệu báo chí, tác phẩm nghệ thuật và tri thức có bản quyền để huấn luyện mà chưa có cơ chế trả phí thỏa đáng. Điều này có nguy cơ triệt tiêu nguồn thu của các đơn vị sản xuất nội dung gốc, gián tiếp bóp nghẹt nền báo chí chất lượng cao. “AI giống như một tấm gương phản chiếu nhân loại: nó khuếch đại cả trí tuệ đỉnh cao lẫn những góc tối sâu thẳm nhất của chúng ta. Việc làm chủ công nghệ này đòi hỏi một tư duy quản trị linh hoạt, nơi các ranh giới đạo đức và công cụ kiểm soát phải đi trước hoặc ít nhất là song hành cùng tốc độ phát triển của thuật toán”, nhà báo Lê Quốc Minh nhận định. Theo ông, mối nguy lớn nhất là khi một hệ thống siêu trí tuệ hoạt động cực kỳ hiệu quả nhưng mục tiêu không còn đồng điệu với lợi ích của nhân loại. Nếu con người giao quyền kiểm soát các hệ thống trọng yếu như thị trường tài chính, hạ tầng năng lượng cho AI mà không có cơ chế “nút ngắt khẩn cấp”, hậu quả của một sai lệch logic có thể trở thành thảm họa diện rộng. Bảo vệ chủ quyền trong không gian số Đối diện với làn sóng trí tuệ nhân tạo, báo chí cách mạng Việt Nam đang đứng trước một bài toán mang tính thời đại: Làm sao để vừa tăng tốc bằng công nghệ, vừa giữ vững “bánh lái” định hướng tư tưởng và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc? Theo nhà báo Lê Quốc Minh, để giải quyết hài hòa bài toán “vừa nhanh, vừa chuẩn, vừa đậm bản sắc”, báo chí Việt Nam cần triển khai một chiến lược toàn diện trên nhiều trụ cột. Trước hết là tái cấu trúc mô hình vận hành, lấy AI làm trợ lý. Trong mô hình này, các khâu lặp lại như gỡ băng, dịch thuật, tổng hợp dữ liệu, tóm tắt văn bản hay sản xuất tin số liệu sẽ được tự động hóa tối đa. Khi đó, phóng viên sẽ có nhiều không gian và thời gian để tập trung vào những giá trị mà công nghệ không thể thay thế: tư duy phản biện, năng lực kiểm chứng, bản lĩnh chính trị, góc nhìn nhân văn và trải nghiệm thực tế. Thứ hai là đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền tải. nhà báo Lê Quốc Minh cho biết, để làm tốt vai trò định hướng trong thời đại số, thông tin chính thống phải chạm được đến công chúng trẻ, len lỏi vào các nền tảng số bằng ngôn ngữ phù hợp với thời đại bằng cách ứng dụng “nội dung dạng lỏng”, hay thử nghiệm “truyền thông hội thoại”. Thông tin vì thế không còn khô cứng, mà trở nên linh hoạt, thân thiện và gần gũi hơn với từng cá nhân. Một vấn đề đặc biệt quan trọng khác được ông nhấn mạnh là bản địa hóa dữ liệu và bảo vệ chủ quyền văn hóa trong không gian số. Phần lớn các mô hình AI lớn hiện nay được huấn luyện bằng dữ liệu phương Tây, nên khó tránh khỏi những sai lệch về lịch sử, văn hóa và tư tưởng chính trị Việt Nam. “AI của báo chí Việt Nam phải hiểu được văn hóa Việt, sự tinh tế của tiếng Việt và đặc trưng vùng miền”, ông khẳng định. Theo ông, việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn nội địa dựa trên kho dữ liệu báo chí, văn học và lịch sử chính thống là hướng đi cần thiết để bảo vệ chủ quyền dữ liệu và gìn giữ bản sắc truyền thông quốc gia. Song trên tất cả, điều quan trọng nhất vẫn là xây dựng một “màng lọc đạo đức” đủ mạnh. Nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh nguyên tắc “Human in the Loop” – AI chỉ đóng vai trò trợ lý gợi ý, còn con người phải là người kiểm soát cuối cùng trong mọi quy trình xuất bản. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng cần sử dụng AI để chống lại chính những nguy cơ do AI tạo ra: Phát hiện deepfake, rà quét thông tin giả, cảnh báo vi phạm bản quyền và nhận diện sớm các chiến dịch thao túng dư luận trên không gian mạng. Trong bối cảnh mạng xã hội đang làm thay đổi mạnh mẽ thói quen tiếp nhận thông tin, báo chí chính thống càng phải khẳng định vai trò là “neo giữ sự thật”. Bởi suy cho cùng, công nghệ có thể thay đổi cách sản xuất và phân phối thông tin, nhưng giá trị cốt lõi của báo chí sẽ không bao giờ thay đổi. n AI giống như một tấm gương phản chiếu nhân loại: nó khuếch đại cả trí tuệ đỉnh cao lẫn những góc tối sâu thẳm nhất của chúng ta. Việc làm chủ công nghệ này đòi hỏi một tư duy quản trị linh hoạt, nơi các ranh giới đạo đức và công cụ kiểm soát phải đi trước hoặc ít nhất là song hành cùng tốc độ phát triển của thuật toán. Nhà báo Lê Quốc Minh Theo nhà báo Lê Quốc Minh, AI không còn là câu chuyện của tương lai xa xôi hay những thước phim khoa học viễn tưởng, nó đã trở thành động cơ chính thúc đẩy cuộc cách mạng công nghệ hiện tại. Và giống như mọi công nghệ mang tính bước ngoặt trong lịch sử, AI vừa mở ra những cơ hội bứt phá chưa từng có, vừa tiềm ẩn những nguy cơ nếu con người đánh mất quyền kiểm soát. Ấn phẩm phụ san đặc biệt của Báo Nhân Dân kỷ niệm 50 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước NGAYNAY.VN 11 Số đặc biệt TRONG THỜI ĐẠI SỐ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==