Nhà báo hiện đại và lằn ranh Khi báo chí đang đứng trước những chuyển động mạnh mẽ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), câu chuyện đào tạo người làm báo cũng đặt ra nhiều vấn đề mới. Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Tịnh – Giảng viên cao cấp, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, AI đang giúp nhà báo “làm nhanh” nhưng nền tảng báo chí mới là cốt lõi để giúp nhà báo “làm đúng”. BẢO ANH Tư duy học nghề đang dần thay đổi Sinh viên báo chí đang tiếp cận nghề trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển rất nhanh. Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Tịnh, điều này đang thay đổi tư duy học nghề của sinh viên như thế nào? PGS.TS Phạm Thị Thanh Tịnh: Tôi nhận thấy sự thay đổi rất rõ trong tư duy học nghề của sinh viên báo chí hiện nay. Nếu trước đây, các bạn học theo hướng tích lũy nền tảng rồi mới thực hành, thì nay nhiều bạn tiếp cận nghề theo hướng “làm được sản phẩm ngay”. Sinh viên không chỉ thực hành viết báo, mà còn làm video, podcast, xây dựng kênh cá nhân trên mạng xã hội. Các bạn quan tâm nhiều hơn đến tốc độ, công nghệ và khả năng tạo sản phẩm nhanh, thay vì đi sâu vào quy trình nghề nghiệp truyền thống. AI cũng khiến một bộ phận sinh viên có tâm lý “có thể làm nhanh hơn mà không cần hiểu sâu”. Tuy nhiên, ở chiều tích cực, nhiều bạn chủ động học thêm kỹ năng mới như phân tích dữ liệu, sản xuất đa phương tiện, cá nhân hóa nội dung. Có thể nhận thấy, công nghệ đang mở rộng năng lực tác nghiệp, nhưng nếu thiếu nền tảng nghề nghiệp, người học dễ nhầm giữa “làm nhanh” và “làm đúng”. Theo bà, trong bối cảnh báo chí hiện nay, khi tất cả sinh viên và người làm báo đều chạy theo việc cập nhật công nghệ, xu hướng, thì những môn học về nền tảng, lý thuyết như lịch sử báo chí có bị coi là xa thực tế hay thiếu hấp dẫn? - Tôi cho rằng có một khoảng cách nhất định giữa cách giảng dạy và kỳ vọng của sinh viên. Khi lịch sử báo chí được trình bày chủ yếu dưới dạng mốc thời gian, sự kiện, nhân vật, người học dễ cảm thấy đó là những tri thức “đã qua”, khó liên hệ với công việc hiện tại. Trong khi đó, sinh viên lại quan tâm nhiều đến kỹ năng tác nghiệp và sản xuất nội dung trên nền tảng số. Trong lớp học, tôi từng đặt câu hỏi: “Lịch sử báo chí giúp gì cho việc làm nội dung trên TikTok hay các nền tảng số?”. Ban đầu, nhiều bạn không trả lời được. Nhưng khi phân tích các tình huống cụ thể như cách báo chí xử lý thông tin trong khủng hoảng như kiểm tra nguồn tin hay quyền riêng tư, cách lựa chọn góc nhìn vì lợi ích cộng đồng, các bạn bắt đầu nhận ra rằng những nguyên tắc đó vẫn đang hiện diện trong môi trường số, chỉ là dưới hình thức khác. Như vậy, vấn đề không phải ở việc lịch sử “xa thực tế”, mà là cách kết nối giữa lịch sử và thực tiễn chưa đủ rõ. Khi người học nhìn thấy mối liên hệ, môn học sẽ trở nên có ý nghĩa hơn rất nhiều. Từ cung cấp thông tin sang kiểm chứng, định hướng Khi trí tuệ nhân tạp AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động báo chí, việc học lịch sử báo chí có ý nghĩa như thế nào đối với những người làm báo trẻ? -Trong bối cảnh AI có thể hỗ trợ sản xuất nội dung nhanh chóng, lịch sử báo chí lại càng có ý nghĩa như một nền tảng định hướng. Lịch sử không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà là quá trình hình thành và kiểm nghiệm các chuẩn mực nghề nghiệp. Trong thực tế giảng dạy, khi phân tích những trường hợp đưa tin sai hoặc thiếu kiểm chứng, tôi thường yêu cầu sinh viên quay lại những nguyên tắc cơ bản của nghề: vì sao phải kiểm chứng nhiều nguồn, vì sao cần tách bạch giữa thông tin và bình luận. Những nguyên tắc này không tự nhiên xuất hiện, mà được hình thành qua lịch sử phát triển của báo chí. Khi AI có thể tạo ra nội dung nhanh và thậm chí rất “thuyết phục”, nguy cơ sai lệch thông tin càng lớn. Trong bối cảnh đó, nếu người làm báo không có nền tảng nghề nghiệp, rất dễ bị cuốn theo tốc độ. Có thể nói, AI giúp người làm báo đi nhanh hơn, nhưng lịch sử báo chí giúp họ không đi sai hướng. Trong thời đại số và mạng xã hội, vai trò của báo chí chính thống đang thay đổi ra sao, thưa bà? - Vai trò của báo chí chính thống đang chuyển từ vị trí cung cấp thông tin sang vai trò kiểm chứng và định hướng. Trong một môi trường mà thông tin xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, vấn đề không còn là thiếu thông tin, mà là thiếu thông tin đáng tin cậy. Đào tạo báo chí trong kỷ nguyên số. AI cũng khiến một bộ phận sinh viên có tâm lý “có thể làm nhanh hơn mà không cần hiểu sâu”, dẫn tới xu hướng lệ thuộc vào công cụ. Tuy nhiên, ở chiều tích cực, nhiều bạn chủ động học thêm kỹ năng mới như phân tích dữ liệu, sản xuất đa phương tiện, cá nhân hóa nội dung. Có thể nhận thấy, công nghệ đang mở rộng năng lực tác nghiệp, nhưng nếu thiếu nền tảng nghề nghiệp, người học dễ nhầm giữa “làm nhanh” và “làm đúng”. PGS. TS Phạm Thị Thanh Tịnh, Giảng viên cao cấp Học viện Báo chí và Tuyên truyền. NGAYNAY.VN 12 Số đặc biệt BÁO CHÍ CÁCH MẠNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==