Thực tế không có sự khác biệt quá lớn nếu họ biết kết hợp chuyên môn của mình với việc bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí. Báo chí cũng có lĩnh vực chuyên ngành, khi đó, tất yếu phải có hai yếu tố trên. Đơn cử như báo chí trẻ em, người làm báo phải có kiến thức và hiểu biết trẻ em về Công ước quốc tế, về hệ thống luật pháp, đặc biệt là Luật Trẻ em; đồng thời phải lưu ý khi tác nghiệp về vấn đề nhạy cảm ở trẻ em. Như vậy, quá trình trở thành nhà báo giỏi, dù xuất phát điểm ở đâu, bản chất vẫn là quá trình hoàn thiện song song cả kiến thức chuyên môn lẫn nghiệp vụ, miễn là luôn giữ vững nguyên tắc làm báo, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy trong lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng năm 1947: “Ta viết báo là để mở mắt, mở lòng cho dân, chứ không phải để mưu cầu danh lợi”. Ngoài trau dồi kiến thức ngành, nhà báo hiện nay còn phải tiếp cận với công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI), đâu là những giá trị cốt lõi của một nhà báo mà AI không thể thay thế, thưa thầy? - Lịch sử phát triển của báo chí luôn gắn liền với công nghệ. Từ máy in (báo in), truyền tín hiệu không gian (phát thanh), truyền âm thanh và hình ảnh (truyền hình) cho đến internet (báo mạng điện tử) – mỗi công nghệ ra đời đều tạo ra sự thay đổi, nhưng chúng bổ trợ chứ không phủ nhận lẫn nhau. AI cũng vậy, đó là một bước tiến tất yếu và chúng ta không cần phải quá lo lắng. Có 5 giá trị cốt lõi của một nhà báo mà AI hoàn toàn không thể thay thế: Thứ nhất, lập trường trường chính trị và bản lĩnh chính trị. Đây là hai yếu tố không thể tách rời đối với người làm báo. Lập trường chính trị vững vàng giúp nhà báo kiên định với nhiệm vụ chính trị của toàn Đảng, không chạy theo những xu hướng, quan niệm sai lầm dẫn đi vi phạm pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Đồng thời, bản lĩnh chính trị mang lại sự nhạy bén trong phân tích, phán đoán bản chất sự việc, giúp nhà báo “bắt” đúng mạch sống của xã hội để phát hiện vấn đề, lựa chọn thời điểm và phương thức thông tin tối ưu nhất. Thứ hai, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Đạo đức quyết định cách người làm báo ứng xử với thế giới. Trên các phương tiện truyền thông, một người yếu thế hay một em bé khuyết tật đều cần được đối xử công bằng với một doanh nhân hay một chính khách. Việc quan sát thái độ nhân vật, cảm nhận sự hào hứng hay những rung động tinh tế trong quá trình giao tiếp để đưa vào bài viết cũng là năng lực của người làm báo mà AI không có được. Chính sự thấu cảm đó giúp nhà báo thổi hồn vào câu chuyện, điều mà không một cỗ máy hay trí tuệ nhân tạo nào có thể thực hiện được. Thứ ba, tư duy phản biện. Tư duy phản biện là yếu tố cốt lõi giúp báo chí vượt qua giới hạn của việc tập hợp dữ kiện đơn thuần, tiến tới phân tích và truyền tải thông tin có chiều sâu. Đây là quá trình tư duy khoa học, đòi hỏi người làm báo phải xem xét kỹ lưỡng thông tin để nhận định đúng sai, đưa ra phán đoán có căn cứ; qua đó, nhà báo nâng cao năng lực giải quyết vấn đề và khuyến khích sự sáng tạo. Thứ tư, sự sáng tạo và dấu ấn cá nhân. Cùng một đề tài, mỗi cây bút sẽ có một cách tiếp cận và thể hiện riêng biệt. AI chỉ nên dừng lại ở vai trò công cụ hỗ trợ, gợi ý. Dấu ấn riêng trong từng trang viết và sự sáng tạo độc lập mới là yếu tố quyết định giúp nhà báo không bị hòa tan hay phụ thuộc vào máy móc. Cuối cùng là năng lực kiểm chứng sự thật để xây dựng niềm tin xã hội. Đây là sự khác biệt cốt lõi. AI có thể làm nhiều việc, nhưng không thể thay thế việc nhà báo đến tận hiện trường quan sát, phỏng vấn hay đào sâu thông tin. Dù ở thời đại nào, công nghệ, AI cũng chỉ là người đồng hành hỗ trợ nhà báo tác nghiệp một cách hiệu quả hơn, nhanh chóng hơn. Trân trọng cảm ơn nhà báo, nhà giáo, PGS, TS Nguyễn Ngọc Oanh! n Đạo đức quyết định cách người làm báo ứng xử với thế giới. Trên các phương tiện truyền thông, một người yếu thế hay một em bé khuyết tật đều cần được đối xử công bằng với một doanh nhân hay một chính khách. Việc quan sát thái độ nhân vật, cảm nhận sự hào hứng hay những rung động tinh tế trong quá trình giao tiếp để đưa vào bài viết cũng là năng lực của người làm báo mà AI không có được. Chính sự thấu cảm đó giúp nhà báo thổi hồn vào câu chuyện, điều mà không một cỗ máy hay trí tuệ nhân tạo nào có thể thực hiện được. PGS, TS. Nguyễn Ngọc Oanh NGAYNAY.VN 21 Số đặc biệt TRONG THỜI ĐẠI SỐ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==