chuyện văn hóa Tây Bắc là nỗi nhớ, là tình thương vô điều kiện. Cũng vì thế, tranh của ông Khi không chọn những cảnh lễ hội rực rỡ, phô trương, mà là những khoảnh khắc nhỏ bé, giản dị: dáng mẹ gùi hàng, đứa trẻ chơi bên bờ suối, hay nụ cười trong buổi chợ phiên. Bởi chính những điều giản dị ấy mới là văn hóa Tây Bắc thật sự - thứ văn hóa khiến ai nhìn vào cũng thấy thân thuộc, thấy chính mình trong đó. Điêu khắc với ông không chỉ là nghề mưu sinh, mà là cách lưu giữ, gửi gắm tình yêu con người, quê hương và chính bản thân mình; là cách ông giữ lại linh hồn của đất. Và có lẽ, đó cũng là di sản quý giá nhất ông để lại cho con gái: làm nghệ thuật bằng cách yêu quê hương và trân trọng những điều gần gũi nhất. Kể chuyện văn hóa qua từng lớp ván gỗ cũ Nhiều người thắc mắc vì sao tranh ván lợp của Lan Anh không đóng khung, không sử dụng chất liệu sang trọng, bóng bẩy mà lại chọn những miếng gỗ cũ. Cô chỉ nhẹ nhàng trả lời: vì muốn giữ nguyên tinh thần của Tây Bắc. Với Lan Anh, từng vết nứt, từng đường vân trên ván lợp là minh chứng của thời gian, biến mỗi bức tranh thành một câu chuyện sống. Khi chạm tay vào tranh, người xem cảm nhận được sự gồ ghề, thô mộc nhưng ấm áp, để rồi trong ánh sáng, từng đường nét hiện lên như kể lại ký ức của núi rừng. Nếu ván gỗ là ký ức cũ, thì thổ cẩm là phần Lan Anh dành rất nhiều tâm huyết để lựa chọn. Cô đi chợ từ khi trời chưa sáng, tỉ mỉ tìm những tấm vải chất lượng nhất, lê la từng sạp để trò chuyện, tìm hiểu ý nghĩa của từng hoa văn, từng thớ vải. Thổ cẩm thật được ghép vào tranh gỗ - nghe thì đơn giản, nhưng sau ván gỗ, đây chính là linh hồn của tác phẩm. Mỗi tấm vải bà con vùng cao dệt mất hàng tháng, thậm chí cả năm, nên người làm tranh phải vô cùng cẩn trọng, tỉ mỉ đến từng chi tiết. “Với mình, chỉ có thổ cẩm thật mới kể được câu chuyện của nơi này. Khi thổ cẩm kết hợp với ván lợp, mình cảm giác ký ức tuổi thơ hiện lên rất rõ: lớn lên giữa tiếng đục của bố, mùi gỗ thơm và tiếng cười của người H’Mông trên sườn núi. Mình muốn giữ lại tất cả trong tranh, theo cách chân thật nhất.” Để hoàn thiện một bức tranh điêu khắc kết hợp thổ cẩm, Lan Anh phải trải qua quy trình vô cùng công phu. Đầu tiên là làm sạch từng thớ gỗ. Cô tin rằng, chỉ khi gỗ “được thở” thì mới có thể gửi vào đó hơi thở của chính mình. Sau đó là khắc phần thô, rồi đi sâu vào từng chi tiết nhỏ như ánh mắt, nếp áo, sợi tóc - công đoạn đòi hỏi sự tập trung cao độ, có khi mất tới 30 tiếng. Tiếp theo là phần Lan Anh yêu thích nhất: kết hợp với thổ cẩm. Những mảnh vải được chọn lựa kỹ càng sẽ được đính lên ván gỗ sao cho hài hòa, rồi vẽ thêm các họa tiết như làn sương sớm hay ánh nắng chiều vương trên mái nhà. “Có những bức mình mất từ 4 đến 6 tiếng chỉ để hoàn thiện những nét sau cùng. Cuối cùng là gắn phụ kiện bạc và móc treo - công đoạn nhanh nhất nhưng không thể thiếu, để bức tranh trở nên trọn vẹn.” - Lan Anh chia sẻ. Tổng cộng, từ lúc bắt đầu đến khi hoàn thiện, một tác phẩm mang đậm chất Tây Bắc có thể mất tới 50 tiếng đồng hồ. Nhưng với Lan Anh, đó không chỉ là thời gian, mà là từng khoảnh khắc được sống cùng gỗ, cùng màu sắc và cùng quê hương. “Mình luôn tin rằng, dù chỉ là miếng gỗ cũ, nhưng qua bàn tay con người, nó vẫn có thể hóa thành nghệ thuật.” Có người từng hỏi Lan Anh vì sao cô lại chọn khắc họa những hình ảnh cũ kỹ của người nông dân, trong khi cuộc sống của họ ngày nay đã khác. Câu hỏi ấy khiến cô suy nghĩ rất lâu. Bởi ai cũng mong một cuộc sống đủ đầy, tiện nghi hơn và những khung cửi, mái nhà gỗ hay ánh lửa bập bùng trong gian bếp đang dần thưa vắng. Lan Anh trả lời rằng: “Mình làm những bức tranh này không phải để níu kéo quá khứ. Mình chỉ mong ai chưa từng đến Tây Bắc, khi nhìn vào tranh, có thể cảm nhận được hơi ấm của con người nơi đây, sự giản dị và vẻ đẹp thật thà của Sa Pa không hề mất đi, chỉ đang thay một chiếc áo mới, và mình chọn lưu giữ lại những gam màu nguyên sơ nhất - để ai đi xa cũng nhớ rằng Tây Bắc vẫn luôn ở đó, đẹp đến nao lòng”. n Bức tranh “Xuân hạ thu đông rồi lại xuân”. Cả gia đình nhỏ cùng nhau đi bộ chợ xuân. Hai bức tranh nói về vũ điệu trên mây, tình yêu của những đôi trẻ vùng cao và gắn liền với câu vũ điệu trên mây ở Tây Bắc. NGAYNAY.VN 59 VĂN HÓA Số đặc biệt
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==