Nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu - Dệt ký ức Sơn mài, gỗ mít, sợi dừa đến hàng nghìn con tằm sống, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu mang tới Venice Art Biennale 61 một cách kể khác về lịch sử Việt Nam, được dệt nên từ ký ức cộng đồng và sức sống của văn hóa dân gian. THÁI LINH Được xem là “Thế vận hội của giới mỹ thuật”, Venice Art Biennale (La Biennale di Arte di Venezia) là một trong những sự kiện nghệ thuật đương đại danh giá và có ảnh hưởng nhất thế giới. Tại kỳ Biennale lần thứ 61, Việt Nam lần đầu tiên hiện diện bằng Gian hàng Quốc gia chính thức tại Ca’ Faccanon, công trình kiến trúc lịch sử nằm giữa trung tâm thành phố Venice, đánh dấu một cột mốc đáng chú ý của mỹ thuật Việt Nam trên bản đồ nghệ thuật quốc tế. Với chủ đề “Vietnam: Art in Global Flow” (Việt Nam: Nghệ thuật trong dòng chảy toàn cầu - PV), không gian trưng bày không chỉ giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật mà còn mở ra một cuộc đối thoại văn hóa giữa Việt Nam và dòng chảy nghệ thuật đương đại thế giới. Trong tổng thể ấy, sắp đặt quy mô lớn “Baco da seta” (Tằm) của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu nổi lên như một điểm nhấn quan trọng, góp phần định hình rõ nét ngôn ngữ tạo hình và mỹ cảm của gian hàng Việt Nam. Chất liệu truyền thống hòa nhịp “modo minore” Gian hàng Quốc gia Việt Nam tại Biennale năm nay, với sự hiện diện nổi bật của nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu, đem đến một lựa chọn thẩm mỹ khác biệt giữa bối cảnh nghệ thuật đương đại vốn ngày càng thiên về tốc độ, hiệu ứng thị giác và những tuyên ngôn trực diện. Ở trung tâm của toàn bộ dự án là sơn mài, chất liệu gắn bó lâu đời với mỹ thuật Việt Nam. Được tạo nên từ nhựa cây sơn, sơn mài đòi hỏi quá trình chế tác công phu với nhiều lớp phủ chồng lên nhau, những thao tác lặp lại và sự kiên nhẫn kéo dài qua thời gian. Các sắc màu khoáng, vàng bạc rồi vỏ trứng nghiền mịn tạo nên những bề mặt giàu chiều sâu, nơi hình ảnh không xuất hiện ngay lập tức mà dần trỗi dậy từ cấu trúc vật chất của tác phẩm. Chính đặc tính trên đã góp phần định hình ngôn ngữ nghệ thuật của gian hàng Việt Nam. Thay cho sự dồn dập của hình ảnh và thông tin, không gian triển lãm gợi ra một cảm thức gần với “modo minore” (âm giai thứ - PV) trong âm nhạc, những âm sắc trầm, nhịp điệu chậm và những rung động sâu lắng. Không đặt để câu trả lời sẵn, tác phẩm mở ra những khoảng lặng để người xem tự đối diện với trải nghiệm của mình, giữa không gian ánh sáng, chất liệu được tiết chế tối đa, tạo nên một không gian thưởng lãm giàu tính chiêm nghiệm. Bộ sắp đặt “Baco da seta” (Tằm) của Lê Hữu Hiếu là hiện thân rõ nét cho tinh thần đó. Tác phẩm không chỉ khai thác những chất liệu và ký ức văn hóa truyền thống Việt Nam mà còn đặt chúng vào cuộc đối thoại với những vấn đề chung của nghệ thuật đương đại, từ lịch sử, cộng đồng đến mối quan hệ giữa con người và tự nhiên. Song song với hoạt động trưng bày, Gian hàng Việt Nam còn tổ chức các workshop và chương trình trải nghiệm về sơn mài cùng nhiều thực hành thủ công truyền thống trong suốt thời gian Biennale diễn ra. Qua đó, công chúng quốc tế không chỉ tiếp cận văn hóa Việt Nam bằng quan sát mà còn bằng sự thamgia trực tiếp. Đây cũng là cách để những giá trị của nghề thủ công truyền thống tiếp tục được chia sẻ, đối thoại và lan tỏa trong bối cảnh toàn cầu. Kiên định với hành trình tái kiến tạo Lê Hữu Hiếu là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ Việt Nam đang tìm cách kết nối di sản văn hóa dân tộc với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Trước khi xuất hiện tại Venice Biennale lần thứ 61, anh từng ghi dấu ấn với nhiều sự kiện nghệ thuật quốc tế như Florence Biennale, Miami Art Fair Week và triển lãm tại Tesa 99 Arsenale Nord (Venice) năm 2021. Việc trở thành nghệ sĩ Việt Nam duy nhất có triển lãm cá nhân trong khuôn khổ Venice Art Biennale không chỉ là một cột mốc nghề nghiệp đáng chú ý mà còn cho thấy khả năng hiện diện ngày càng rõ nét của nghệ sĩ Việt trong những không gian nghệ thuật có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Tuy nhiên, phía sau sự hiện diện ấy là một hành trình sáng tác nhiều chông gai. Sau nhiều năm thử nghiệm quyết liệt, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu từng đưa ra quyết định gây nhiều chú ý khi tự hủy các tác phẩm thực hiện trong giai đoạn 2015– 2017. Từ điểm đứt gãy đó, anh bắt đầu một hướng nghiên cứu mới, tập trung vào việc tái kiến tạo ký ức lịch sử và văn hóa từ góc nhìn của những con người bình dị. Trong thế giới nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu, trung tâm không thuộc về các nhân vật được lịch sử chính thống tôn NGAYNAY.VN 60 Số đặc biệt VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==