Bảo tàng, làng nghề thành “học liệu sống” Tháng 3/2026, Bảo tàng Hồ Chí Minh rợp màu sắc đỏ khăn quàng. Giữa không gian trưng bày trang nghiêm và xúc động về cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giai điệu “Đội ca” vang lên đầy tự hào. Hàng trăm thiếu niên, nhi đồng ưu tú từ các trường Tiểu học Trưng Vương, Tiểu học Quang Trung, Tiểu học Tàm Xá... đã chính thức được mang trên vai chiếc khăn quàng đỏ thắm. Những lời hứa dưới chân dung Bác Hồ vĩ đại là cột mốc trưởng thành đầy ý nghĩa của các em học sinh Đây không chỉ là một nghi lễ, mà còn là tiết học lịch sử đặc biệt. Sau buổi lễ, các bạn nhỏ được tham quan, nghe kể câu chuyện về những kỷ vật của Bác, từ đó bồi đắp lòng yêu nước và quyết tâm thực hiện tốt “5 điều Bác Hồ dạy”. Cũng từ lâu, Văn Miếu - Quốc Tử Giám trở thành điểm hẹn quen thuộc, di tích thường xuyên phối hợp với các trường học tại Thủ đô để tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế, bài học ngoại khóa và tiết học lịch sử ngoài lớp học cho học sinh. Chương trình giáo dục di sản ở Văn Miếu được xây dựng với nhiều chủ đề phong phú, phù hợp với từng độ tuổi và có sự gắn kết với nội dung giáo dục trong nhà trường. Mỗi chủ đề khai thác một giá trị tiêu biểu của di tích như Lớp học xưa, Khám phá bia Tiến sĩ, Đi tìm linh vật trên kiến trúc cổ, Sách học, Tìm hiểu về danh nhân, Tìm hiểu Quốc Tử Giám – trường quốc học đầu tiên của Việt Nam... Qua mỗi hành trình trải nghiệm, học sinh không chỉ tìm hiểu về di sản mà còn hiểu thêm về lịch sử giáo dục, truyền thống hiếu học và những giá trị văn hóa của dân tộc. Trong một chương trình giáo dục di sản, học sinh tham gia không chỉ nghe giới thiệu, mà còn được quan sát, khám phá, đặt câu hỏi, thực hành và tự mình tìm ra ý nghĩa của hiện vật, không gian hoặc câu chuyện lịch sử. Quá trình chủ động ấy tạo sự hứng thú, giúp kiến thức được ghi nhớ lâu hơn và hình thành sự gắn kết về cảm xúc với di sản. Mỗi chương trình học di sản ở Văn Miếu được thiết kế dựa trên ba yếu tố: Mục tiêu học tập; Đối tượng công chúng và Hoạt động trải nghiệm phù hợp. Với học sinh tiểu học, có thể sử dụng trò chơi, viết thư pháp, in tranh mộc bản hoặc hoạt động khám phá theo nhóm để khơi gợi sự tò mò. Với học sinh trung học, sinh viên hoặc người nghiên cứu, nội dung có thể tập trung nhiều hơn vào chuyên đề, tư liệu và thảo luận… Mỗi nhóm độ tuổi khác nhau thì nhu cầu và khả năng tiếp nhận khác nhau, vì vậy nội dung, phương pháp và mức độ trải nghiệm cũng được thiết kế riêng. trách nhiệm trong việc gìn giữ; đồng thời tạo động lực để những ý tưởng, sản phẩm và giá trị mới được hình thành trên nền tảng di sản. Phát huy giá trị không phải là khai thác di sản, mà là làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Khi cộng đồng hiểu, yêu và chủ động tham gia bảo vệ di sản, quá trình phát huy ấy sẽ quay trở lại tạo nguồn lực và động lực cho công tác bảo tồn”, TS Ngọc Hà khẳng định. Hình ảnh những nhóm học sinh phường Tây Hồ, Xuân Đỉnh... được các thầy cô ân cần dẫn đi tham quan đình Quán La và khu lưu niệm Bác Hồ tại địa bàn hay hình ảnh học sinh phường Vĩnh Tuy đến khu làm gốm Bát Tràng… đã không còn xa lạ. Đó là những giờ học thiết thực mà học sinh Hà Nội đã và đang được trải nghiệm. Khắp Hà Nội, một sân đình, một bảo tàng cổ kính… đều trở thành nguồn học liệu sống, nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ. Và cứ thế, đền Đồng Cổ là điểm đến quen thuộc của học sinh phường Bưởi, đình Nhật Tân lại là điểm hẹn giúp các em học sinh phía Bắc Hà TS. Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám chia sẻ: Di tích như Văn Miếu – Quốc Tử Giám hôm nay đồng thời phải thực hiện nhiều chức năng: Bảo tồn, nghiên cứu, giáo dục, đón khách và tổ chức hoạt động văn hóa. Điều đó đồng nghĩa với việc, di sản không bị “đóng kín” để gìn giữ, mà mở cửa cho những hoạt động sáng tạo diễn ra nhằm phát huy giá trị di sản. Hoạt động sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi bắt đầu từ giá trị cốt lõi của di tích, phù hợp với từng nhóm công chúng và để lại những giá trị có khả năng tiếp tục sau sự kiện. “Nếu di tích chỉ được sử dụng như một không gian đẹp để chụp ảnh, biểu diễn hoặc tổ chức sự kiện, nhưng hoạt động không tạo ra sự kết nối giữa công chúng với những giá trị cốt lõi của di sản, thì đó mới chỉ là khai thác không gian. Một hoạt động có thể được coi là thực sự phát huy giá trị khi giúp mọi người nhận thức đầy đủ hơn về ý nghĩa của di sản; khơi dậy niềm tự hào, ý thức Hà Nội đang coi di sản là “học liệu sống”. Thành phố đang nỗ lực đưa lịch sử trở về đời sống thường ngày của học sinh và chuẩn bị một thế hệ có bản sắc để bước vào kỷ nguyên sáng tạo. MINH LÂM “Uơmmầm” một thế hệ trẻ Phát huy giá trị không phải là khai thác di sản, mà là làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Khi cộng đồng hiểu, yêu và chủ động tham gia bảo vệ di sản, quá trình phát huy ấy sẽ quay trở lại tạo nguồn lực và động lực cho công tác bảo tồn. TS. Đường Ngọc Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Các em học sinh tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. NGAYNAY.VN 18 Số tháng 8/2026 CHUYÊN ĐỀ
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==