Cuộc “cáchmạng” xé rào Bằng cách kết hợp mây với gốm, biến thân cây đu đủ thành những chiếc đèn mỹ nghệ, một cuộc lột xác ngoạn mục đang diễn ra ngay trên những kỹ thuật đan chưa từng có trong làng nghề. Buổi sáng ở Phú Vinh bắt đầu bằng những bó mây dựng bên hiên, những nan tre phơi dọc lối vào xưởng và tiếng dao chẻ nguyên liệu đều đều trong những căn nhà đã gắn với nghề qua nhiều thế hệ. Làng nghề hơn 400 năm tuổi vẫn giữ nguyên những công đoạn mà người thợ đã làm từ lâu: Chẻ, vót, uốn, đan, tạo hình bằng đôi bàn tay mộc mạc. Nhưng bước ra khỏi những xưởng nghề hôm nay không chỉ còn là rổ, rá, khay, giỏ hay những vật dụng phục vụ đời sống như trước. Phú Vinh đang có hơn 500 chủng loại sản phẩm, từ đồ gia dụng, trang trí đến những sản phẩm mang giá trị nghệ thuật; hàng hóa của làng cũng được đưa tới hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự đa dạng ấy không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm, mà còn thể hiện trong cách người thợ Phú Vinh thử nghiệm những chất liệu và hình thức tạo tác mới. Giữa đất trăm nghề, người Phú Vinh đang viết tiếp câu chuyện di sản bằng những thử nghiệm táo bạo chưa từng có tiền lệ, như một cách để đẩy mạnh công nghiệp văn hóa giữa làng nghề. Vật liệu ít ai ngờ tới Trong phòng trưng bày của nghệ nhân Hoàng Văn Hạnh và Nguyễn Thị Hân làng nghề Phú Vinh, bên cạnh những sản phẩm quen thuộc từ mây tre, có những chiếc nên hiệu ứng trên bề mặt sản phẩm. Quá trình ấy đòi hỏi người làm nghề phải tìm tòi cách xử lý và thử nghiệm trước khi có thể hoàn thiện một mẫu mã mới. Khi chiếc bình gốm khoác áo mây Bên cạnh việc khai phá công năng của vật liệu, người thợ còn tìm hướng sáng tạo bằng cách đưa kỹ thuật đan lát vào những chất liệu thuộc các nghề thủ công khác nhau, mỗi bên giữ nét riêng mà cùng tạo ra một diện mạo chưa từng có trên sản phẩm. Tại cơ sở của bà Hân và ông Hạnh, gốm quấn mây là một hướng làm nghề đã được duy trì qua nhiều năm. Trên nền cốt gốm, những sợi mây được đan kết thành lớp bao bên ngoài, tạo nên sự đan xen giữa đường nét của mây tre và hình dáng của gốm. Kỹ thuật đan lát nhờ đó được đưa vào một dòng sản phẩm vốn có cách chế tác riêng, đem lại nhiều lựa chọn về hình thức cho đồ thủ công mỹ nghệ. Với nghệ nhân Nguyễn Thị Hân, hướng kết hợp này vẫn còn nhiều khả năng để đèn được tạo nên từ thân cây đu đủ và xơ mướp. Đây là những chất liệu ít người nghĩ có thể dùng để làm đồ thủ công mỹ nghệ, nhất là khi nhắc đến một làng nghề vốn nổi tiếng với kỹ thuật đan mây tre quen thuộc. Đèn đu đủ ra đời từ những thân cây bị chặt bỏ sau mùa thu hoạch. Trong khi đèn xơ mướp xuất phát từ một thứ còn nhỏ bé hơn: lớp xơ của quả mướp già, thứ người ta vẫn dùng để cọ nồi, rửa bát, nay được tước ra rồi đan thành hình. Cả hai sản phẩm cho thấy người thợ Phú Vinh đang mở rộng nguồn nguyên liệu sáng tạo, tìm thấy tiềm năng ở những thứ vốn hiện diện quanh đời sống thường ngày. Tuy nhiên, một chất liệu khác lạ chưa đủ để tạo nên sản phẩm có giá trị. Vật liệu phải được xử lý phù hợp, có khả năng tạo hình và đáp ứng yêu cầu sử dụng. Với những chiếc đèn, yếu tố thẩm mỹ còn gắn với cách vật liệu tương tác với ánh sáng, tạo NGỌC HIỆP Vẫn là những nan mây, sợi tre đi qua đôi tay người thợ như hàng trăm năm qua, nhưng vật liệu đơn sơ của làng nghề Phú Vinh (Hà Nội) nay đã không còn chịu “đứng yên” trong hình hài của chiếc rổ, chiếc giỏ truyền thống. NGAYNAY.VN 20 Số tháng 10/2026 VĂN HÓA
RkJQdWJsaXNoZXIy MTA3Mzg1MA==