Ngồi ấm áp bên trong chiếc xe điện của mình giữa khung cảnh tuyết rơi và nhiệt độ -15°C bao trùm đường phố Harbin, đông bắc Trung Quốc, Zhao Li chờ đợi từng phút trôi qua - không phải trong dòng xe cộ, mà tại một trạm sạc ven đường. “Tôi mua chiếc xe điện này với hy vọng sẽ tiết kiệm được tiền xăng,” người đàn ông 45 tuổi làm công việc văn phòng cho biết.
Việc sạc điện cho xe điện của Zhao tốn chưa đến 100 nhân dân tệ (14,40 đô la Mỹ), so với khoảng 350 nhân dân tệ để đổ đầy bình xăng 50 lít của chiếc xe xăng trước đây của anh.
“Ai ngờ cuối cùng tôi lại phải dành nhiều thời gian sạc pin đến thế. Thời gian là tiền bạc - tôi nghĩ mình đã mất nhiều hơn là được”, anh nói, và cho biết thêm rằng một lần sạc tại trạm sạc nhanh thường mất khoảng 30 phút. Điều khiến Zhao bực bội nhất là khoảng cách ngày càng lớn giữa những gì bảng điều khiển hiển thị và thực tế trên đường. Trong điều kiện cực lạnh và khi xe ngày càng cũ, anh cho biết quãng đường thực tế anh có thể lái được thường ngắn hơn nhiều so với quãng đường còn lại hiển thị trên màn hình.
Khi Zhao mua chiếc xe hoàn toàn mới cách đây hai năm, nó được quảng cáo với phạm vi hoạt động khoảng 450km sau mỗi lần sạc đầy, đủ để anh ấy đi làm cả tuần. Nhưng hiện tại anh phải sạc xe khoảng hai lần một tuần, còn trong điều kiện thời tiết bình thường thì xe phải sạc khoảng một lần một tuần. Những hạn chế đó đã thay đổi cách anh ấy sử dụng xe. Giờ anh chủ yếu dùng nó cho những chuyến đi ngắn vào cuối tuần, đi mua sắm hoặc đến trung tâm thương mại. Đối với những quãng đường dài hơn, anh sử dụng một chiếc xe hybrid khác ở nhà.
Những chia sẻ của Zhao phản ánh thực tế mà những người tiên phong sử dụng xe điện ở Trung Quốc đang phải đối mặt: khi xe càng cũ, chi phí dài hạn - về thời gian, tiền bạc và sự tiện lợi - càng dồn lên vai người sở hữu.
Biến đổi khí hậu đang trở thành một bài kiểm tra khắc nghiệt, đặc biệt là đối với pin, trong khi phần cứng cũ kỹ và việc ngừng cập nhật phần mềm có thể ảnh hưởng đến mọi thứ, từ hệ thống định vị đến các tính năng hỗ trợ lái xe. Sau hơn một thập kỷ áp dụng nhanh chóng, những khó khăn ban đầu trong thị trường xe điện lớn nhất và phát triển nhất thế giới đang thử thách lời hứa về một phương tiện giao thông sạch hơn, rẻ hơn.
Chống chọi sức mạnh của môi trường
Sức hấp dẫn của xe điện đến từ chi phí vận hành hàng ngày thấp hơn, vận hành êm ái hơn và khả năng tăng tốc mượt mà hơn, cũng như nhu cầu bảo trì giảm do có ít bộ phận chuyển động hơn so với xe chạy xăng thông thường. Những ưu điểm này thể hiện rõ nhất trong các chuyến đi ngắn, nơi chi phí sạc pin vẫn thấp và hiệu năng nhìn chung ổn định.
Nhưng khoảng cách giữa lời quảng cáo và thực tế thường nới rộng nhanh nhất khi thời tiết trở thành yếu tố quyết định: từ cái lạnh thấu xương của mùa đông vùng Đông Bắc Trung Quốc đến cái nóng và độ ẩm đặc trưng ở miền Nam. Khí hậu đóng vai trò như một yếu tố làm tăng thêm áp lực lên xe điện khi chúng cũ đi
Mei Ao, người sáng lập kiêm giám đốc điều hành của công ty công nghệ pin LEADINX có trụ sở tại Quảng Châu giải thích rằng, sự xuống cấp của pin thường thể hiện qua hai cách chính. Một là mất dung lượng, pin có thể lưu trữ ít năng lượng hơn. Nguyên nhân thứ hai là sự gia tăng điện trở nội theo thời gian, ảnh hưởng đến công suất đầu ra. Đối với người lái xe, điều đó có nghĩa là quãng đường di chuyển ngắn hơn và hiệu suất yếu hơn, bao gồm cả khả năng tăng tốc chậm hơn.
Các nhà phân tích cho biết, việc sạc pin trong thời tiết giá lạnh cũng có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến tuổi thọ pin. Trong điều kiện lạnh, các ion liti mang điện tích bên trong hầu hết các pin xe điện di chuyển chậm hơn, làm tăng nguy cơ liti lắng đọng thành kim loại thay vì lưu trữ năng lượng đúng cách. Điều này sẽ làm giảm công suất một cách vĩnh viễn, thậm chí trong những trường hợp nghiêm trọng, nó cũng có thể gây ra những lo ngại về an toàn.
Ngược lại, khí hậu nóng ẩm lại đặt ra một thách thức khác.
Mặc dù nhiệt độ cao không nhất thiết làm giảm phạm vi hoạt động ngay lập tức, nhưng chúng làm tăng tốc độ suy giảm pin về lâu dài. Nghiên cứu cho thấy ở nhiệt độ khoảng 55°C, dung lượng pin có thể giảm đi một bậc so với ở nhiệt độ vừa phải. Nhiệt độ cao kéo dài cũng gây ra hư hỏng bên trong.
Mặc dù các xe điện hiện đại được trang bị hệ thống quản lý nhiệt để giảm thiểu những rủi ro này, nhưng việc tiếp xúc lâu dài với nhiệt độ khắc nghiệt sẽ gây áp lực liên tục lên pin và các hệ thống hỗ trợ. Nhiệt độ cực lạnh và cực nóng không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất của xe điện; chúng còn định hình tốc độ người dùng cảm nhận được những hạn chế của công nghệ cũ, thường là rất lâu trước khi xe đạt đến cuối vòng đời sử dụng được quảng cáo.
Những mối nguy hiểm từ những chiếc xe điện đã cũ
Ngoài việc phải chịu đựng các yếu tố môi trường, thời gian cũng đang trở thành một thử thách thầm lặng nhưng tốn kém đối với người sở hữu xe điện.
Tại Trung Quốc, thời hạn bảo hành pin xe điện thường kéo dài khoảng tám năm hoặc từ 120.000km đến 150.000km, trong khi hầu hết các bộ phận khác của xe thường được bảo hành từ ba đến năm năm, tùy thuộc vào nhà sản xuất.
Trong những năm gần đây, một số công ty khởi nghiệp xe điện đã phá sản hoặc thu hẹp quy mô hoạt động, làm dấy lên những câu hỏi về việc hỗ trợ lâu dài cho những người sở hữu xe hiện tại. Các báo cáo truyền thông đã ghi nhận những trường hợp liên quan đến các thương hiệu như HiPhi, WM Motor và Neta, trong đó một số người dùng gặp khó khăn về cập nhật phần mềm, phụ tùng thay thế và dịch vụ hậu mãi sau khi các công ty gặp khó khăn về tài chính.
Trong những trường hợp như vậy, các tính năng phụ thuộc vào việc hỗ trợ phần mềm liên tục bao gồm hệ thống thông tin giải trí, định vị và quản lý pin có thể không được cập nhật, làm tăng nguy cơ chủ sở hữu phải gánh chịu hậu quả lâu dài ngay cả khi xe vẫn hoạt động tốt về mặt cơ học.
Nhưng sự không chắc chắn về phần mềm và dịch vụ chỉ là một phần rủi ro. Rủi ro tài chính sẽ tăng mạnh nếu việc thay thế pin trở thành một vấn đề cần quan tâm. Theo ước tính của ngành công nghiệp Trung Quốc, việc thay thế toàn bộ bộ pin xe điện thường có giá từ 50.000 nhân dân tệ đến hơn 100.000 nhân dân tệ, tùy thuộc vào mẫu xe và kích thước pin. Đó là một khoản tiền có thể xấp xỉ hoặc thậm chí vượt quá giá trị còn lại của một chiếc xe cũ.
Để so sánh, một chiếc xe điện phổ thông mới tại Trung Quốc thường có giá khoảng 100.000 đến 150.000 nhân dân tệ, có nghĩa là chỉ riêng việc thay thế pin cũng có thể chiếm một phần đáng kể hoặc thậm chí ngang bằng chi phí mua một chiếc xe mới, đặc biệt là khi các xe cũ bị mất giá. Do đó, hầu hết chủ sở hữu chọn không thay thế pin cũ khi hết hạn bảo hành, thay vào đó điều chỉnh cách sử dụng xe của họ.
Chi phí, độ an toàn và độ tin cậy của thương hiệu vẫn là những yếu tố quan trọng hàng đầu, trong khi tuổi thọ pin thường chỉ trở thành mối lo ngại vào giai đoạn sau của chu kỳ sở hữu. Để giải quyết vấn đề này, các nhà sản xuất ô tô và các nhà hoạch định chính sách đang tập trung vào việc kéo dài thời hạn bảo hành, cải thiện khả năng quản lý nhiệt và truyền đạt thông tin rõ ràng hơn về tuổi thọ thực tế của pin.
Bài học cho khu vực
Trên khắp Đông Nam Á, kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy những gì sẽ xảy ra tiếp theo khi thị trường xe điện chuyển từ giai đoạn đầu áp dụng sang giai đoạn trưởng thành hơn khi pin cũ đi, hỗ trợ dài hạn và chi phí sở hữu bắt đầu trở nên quan trọng không kém gì giá bán ban đầu.
Quá trình chuyển đổi đó đã và đang diễn ra ở một số quốc gia. Tại Thái Lan, các chính sách ưu đãi được triển khai từ năm 2022 đã giúp thu hút các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc như BYD, Great Wall Motor và MG, với số lượng đăng ký xe điện chạy bằng pin tăng 59% trong chín tháng đầu năm 2025, đạt hơn 87.000 chiếc. Việc đăng ký xe điện chạy bằng pin tại Thái Lan đề cập đến các phương tiện chỉ sử dụng pin điện làm nhiên liệu, chứ không phải xe hybrid hoặc xe hybrid cắm điện.
Tại Malaysia, việc sử dụng xe điện cũng đã tăng tốc, mặc dù xuất phát từ mức thấp hơn. Doanh số bán hàng đã tăng gần 80% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt hơn 28.000 chiếc vào năm 2024, chủ yếu nhờ các ưu đãi thuế và thời hạn sắp đến, thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng. Xe điện nhập khẩu nguyên chiếc hoặc các bộ phận được lắp ráp hoàn chỉnh ở nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt cho đến cuối năm 2025, thúc đẩy người mua và đại lý đưa xe vào nước trước khi ưu đãi hết hạn.
Singapore đang tiến xa hơn trên con đường đó. Năm 2025, xe điện chiếm 45% tổng số xe đăng ký mới, lần đầu tiên trở thành lựa chọn phổ biến nhất.
Theo các chuyên gia, bài học từ Trung Quốc không chỉ nằm ở thương hiệu hay đà tăng trưởng doanh số mà còn ở hệ thống. Tuổi thọ pin bị giảm là một vấn đề của người tiêu dùng không chỉ đơn thuần do những hạn chế về công nghệ, mà còn do cơ sở hạ tầng và chính sách không theo kịp tốc độ áp dụng công nghệ. Cơ sở hạ tầng sạc điện dày đặc và đáng tin cậy giúp giảm sự phụ thuộc vào sạc nhanh, có lợi cho tuổi thọ pin và giúp giảm bớt nỗi lo về phạm vi hoạt động khi xe cũ đi.
Trong trường hợp các lựa chọn sạc thông thường bị hạn chế, sạc nhanh trở thành lựa chọn mặc định, gây áp lực lớn hơn lên pin và chuyển chi phí dài hạn sang người sử dụng. Tuy nhiên, mức độ phủ sóng đó vẫn chưa phổ biến ở nhiều khu vực dân cư thưa thớt khác, nơi cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ khiến người lái xe phụ thuộc nhiều hơn vào các trạm sạc nhanh.
Các nghiên cứu cho thấy rằng các chương trình khuyến khích phát huy hiệu quả tốt nhất khi đi kèm với thông điệp rõ ràng và lòng tin của công chúng, giúp người mua hiểu không chỉ những lợi ích của xe điện mà còn cả những đánh đổi đi kèm với việc sở hữu lâu dài. Bài học rộng hơn mà Trung Quốc rút ra là việc áp dụng xe điện thành công khi hiệu suất pin được coi là một thách thức ở cấp độ hệ thống được hỗ trợ bởi đầu tư cơ sở hạ tầng, quy định và kế hoạch dài hạn thay vì để từng chủ sở hữu phải gánh chịu hậu quả của pin cũ.
Sự lão hóa pin không phải là lỗi của quá trình sản xuất xe điện mà là kết quả tất yếu của các định luật vật lý và hóa học. Câu hỏi thực sự là thị trường được thiết kế tốt đến mức nào để quản lý kỳ vọng và hỗ trợ chủ sở hữu trong suốt vòng đời của xe. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy rằng khi các yếu tố đó được kết hợp hài hòa, việc sử dụng xe điện sẽ tăng tốc. Khi chúng không được kết hợp, gánh nặng ngày càng dồn lên vai người tiêu dùng, thường là nhiều năm sau khi mua xe.
