Không chỉ ngồi xem một vở diễn, khán giả của Ngọc Trời còn trực tiếp tham gia vào hành trình khám phá văn hóa dân gian thông qua các hoạt động tương tác như têm trầu, nhặt sạn hay giải mã những câu ca dao bỏ khuyết. Vở kịch là điểm nhấn của dự án Ca Dao Hồn Việt do sinh viên Học viện Báo chí & Tuyên truyền thực hiện, nhằm đưa ca dao tục ngữ đến gần hơn với giới trẻ bằng những hình thức trải nghiệm sáng tạo.
---
Ngày 17/5 vừa qua, dự án Ca Dao Hồn Việt đã tổ chức sự kiện văn hóa - nghệ thuật Ngọc Trời tại không gian Ái Trà (217A Trường Chinh, Hà Nội), đánh dấu điểm kết cho hành trình hơn hai tháng thực hiện của dự án. Không đơn thuần là một buổi trưng bày hay trình diễn nghệ thuật, Ngọc Trời được xây dựng như một hành trình trải nghiệm đa giác quan, đưa công chúng bước vào thế giới của ca dao, tục ngữ Việt Nam bằng những hình thức tiếp cận sáng tạo.
Một trong những điểm nhấn nổi bật của sự kiện là vở kịch tương tác “Ngọc Trời”, được xây dựng từ cảm hứng lấy từ kho tàng ca dao, tục ngữ Việt Nam. Tác phẩm do Khánh Linh - sinh viên ngành Quản lý Lễ hội và Tổ chức Sự kiện, Đại học Western Sydney (Úc) - chấp bút. Với kinh nghiệm tham gia nhiều dự án nghệ thuật và sân khấu, từ biên kịch chương trình kỷ niệm 30 năm thành lập Tập đoàn Open Asia Group, tổng đạo diễn và biên kịch nhạc kịch G’LAMS - "Người tìm nơi sóng lặng", biên kịch "Mưa bóng mây" đến đồng sáng lập, đạo diễn dự án kịch tương tác "Những Thuở Xuân Vương", Khánh Linh đã mang đến cho “Ngọc Trời” một cách tiếp cận mới mẻ, kết hợp giữa chất liệu dân gian và hình thức sân khấu tương tác. Dù ở xa về mặt địa lý, nữ biên kịch trẻ vẫn đồng hành cùng Ban Tổ chức để xây dựng một không gian sân khấu giàu tính kết nối, nơi khán giả không chỉ thưởng thức mà còn trực tiếp tham gia vào câu chuyện.
 |
Biên kịch trẻ Khánh Linh có kinh nghiệm tham gia nhiều dự án kịch nghệ thuật trong và ngoài nước. Ảnh: NVCC |
Vở kịch tương tác “Ngọc Trời” đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với người trẻ bằng hình thức tiếp cận mới mẻ, sống động và giàu tính kết nối.
Khi mỗi câu thoại mở ra một khung cảnh làng quê Việt
Vở kịch theo chân một đoàn khách tham quan căn nhà cổ tại Hà Nội. Trong hành trình khám phá không gian mang đậm dấu ấn văn hóa Việt, họ bất ngờ bị cuốn về quá khứ và gặp Nam, một học sinh trung học cũng vô tình xuyên không về cùng thời kỳ. Tại đây, Nam cùng khán giả đồng hành với Cầm, con gái cụ Tư, người đang đứng trước lựa chọn nghiệt ngã khi phải hy sinh hạnh phúc cá nhân để cứu gia đình khỏi cảnh nợ nần. Thông qua những công việc quen thuộc như nhặt sạn, sàng gạo, têm trầu và việc cùng nhau hoàn thiện những câu ca dao còn dang dở, người xem được trực tiếp trải nghiệm đời sống văn hóa của người Việt xưa thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.
 |
Khán giả hoà mình vào bối cảnh của vở kịch. Ảnh: BTC |
Dù từng là học sinh chuyên Văn, nữ biên kịch trẻ thừa nhận bản thân chưa thật sự am hiểu sâu về văn học dân gian. Tuy nhiên, chính thử thách ấy lại khiến cô quyết định nhận lời tham gia dự án. “Ca Dao Hồn Việt đưa ra một đề bài khó nhưng rất hay và giàu tiềm năng. Trong quá trình viết, mình phải nghiên cứu rất kỹ: từ đọc tài liệu, chọn bối cảnh, lựa nghề phù hợp với key visual “hạt ngọc” của chương trình, cho tới xây dựng cốt truyện, tuyến nhân vật và lựa chọn những câu ca dao phù hợp để đưa vào các hoạt cảnh tương tác”, Khánh Linh chia sẻ.
Tuy không thể trực tiếp có mặt tại Hà Nội trong ngày diễn ra sự kiện, Khánh Linh vẫn xúc động khi theo dõi những hình ảnh, video được gửi đến từ Ban tổ chức sự kiện. “Mình rất vui khi thấy các cô chú, ông bà sẵn sàng tương tác cùng diễn viên, cùng đọc ca dao và cảm thấy gần gũi với những giá trị xưa. Loại hình kịch tương tác này đã phần nào kéo các thế hệ lại gần nhau hơn”, Linh bày tỏ.
Thách thức của sân khấu tương tác
Để biến những giá trị văn hóa dân gian thành một trải nghiệm sân khấu sống động là hành trình không hề đơn giản. Theo Khánh Linh, khó khăn lớn nhất trong quá trình xây dựng kịch bản chính là việc phải thiết kế câu chuyện phù hợp với không gian thực tế của địa điểm tổ chức. Bên cạnh đó, yếu tố tương tác với khán giả cũng khiến nữ biên kịch không khỏi áp lực. Kịch tương tác phụ thuộc nhiều vào phản ứng của khán giả vậy nên Khánh Linh từng cảm thấy lo lắng vì không biết khán giả có sẵn sàng tham gia hoàn thiện những câu ca dao còn khuyết cùng nhân vật hay không.
Vượt qua những lo lắng ban đầu, buổi diễn “Ngọc Trời” đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ công chúng ở nhiều độ tuổi khác nhau. Những “khách tham quan” đều hào hứng tham gia vào các phân cảnh cao trào, thắt nút của vở kịch.
 |
Khán giả hào hứng tham gia trải nghiệm “ăn trầu”. Ảnh: BTC. |
Trương Minh Quang (20 tuổi, Hà Nội), một khán giả tham gia chương trình, cho biết bản thân đặc biệt ấn tượng với hình thức sân khấu tương tác của vở diễn. “Mình không chỉ xem mà còn được trực tiếp tham gia vào câu chuyện, cùng nhân vật hoàn thiện những câu ca dao còn khuyết. Cảm giác như mình thực sự sống trong không gian văn hóa của người Việt xưa”, Quang chia sẻ.
 |
Các bạn trẻ nhiệt tình tương tác với diễn viên của vở kịch. Ảnh: BTC |
Khi người trẻ tìm về văn hóa dân gian bằng nghệ thuật đương đại
Khánh Linh cho biết cô cảm thấy may mắn khi được làm việc cùng nhóm diễn viên đã có nhiều trải nghiệm với sân khấu tương tác. Dù thời gian tập luyện chỉ kéo dài khoảng một tuần, cả ê-kíp vẫn phối hợp ăn ý để tạo nên một tổng thể chỉn chu. Nữ biên kịch cũng đặc biệt ấn tượng với sự đầu tư của Ban Tổ chức trong việc chuẩn bị kỹ lưỡng các đạo cụ truyền thống như mẹt, dần, sàng, trầu, cau, vôi… nhằm tái hiện không gian văn hóa dân gian chân thực nhất.
 |
Đạo cụ được chuẩn bị cho phần kịch. Ảnh: BTC |
Khi được hỏi về câu ca dao tâm đắc nhất trong quá trình tìm hiểu về dự án, Khánh Linh đáp: “Cày đồng đang buổi ban trưa / Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày / Ai ơi bưng bát cơm đầy / Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần. Đây là câu ca dao rất quen thuộc, nhưng nếu không có dự án này, có lẽ mình sẽ không thực sự tìm hiểu sâu về hành trình làm ra một hạt gạo. Đề bài lần này cho mình cơ hội vừa làm biên kịch, vừa tìm về những truyền thống xưa, học cách sàng gạo của các gia đình làm nghề hàng xáo”, Linh chia sẻ.
Không chỉ tái hiện những giá trị văn hóa dân gian, Ngọc Trời còn cho thấy nỗ lực của người trẻ trong việc tìm kiếm những phương thức tiếp cận di sản phù hợp với công chúng hôm nay. Thông qua sân khấu tương tác, ca dao và tục ngữ không còn là những dòng chữ nằm yên trên trang sách mà đã trở thành những câu chuyện sống động, gần gũi. Đây cũng là minh chứng cho khả năng hồi sinh các giá trị truyền thống bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, góp phần đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ.
