Đường đi của Nghị quyết số 80-NQ/TW không dừng ở những chương trình hành động. Tại mỗi địa phương, định hướng của Đảng mang hình hài của một lựa chọn phát triển dựa trên bản sắc văn hóa, được kiểm chứng bằng sản phẩm, lợi ích của cộng đồng. Khi các kết quả được đặt trong hệ quy chiếu chung, các cực sáng tạo có khả năng kết nối, nguồn lực riêng của từng vùng đất sẽ góp thành sức mạnh nội sinh của đất nước trong Kỷ nguyên vươn mình.
 |
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Đảng xác lập định hướng thống nhất ở tầm quốc gia. Sức sống của nghị quyết được tạo nên tại từng địa phương, thông qua cách cấp ủy, chính quyền nhận diện nguồn lực văn hóa, đưa văn hóa vào bài toán phát triển và xác định rõ trách nhiệm chuyển mục tiêu thành sản phẩm. Chương trình hành động phải xuất phát từ điều kiện phát triển và căn cốt văn hóa của mỗi vùng đất.
Hà Nội cụ thể hóa mục tiêu của Nghị quyết bằng các chỉ tiêu, nguồn lực và cơ chế tổ chức thực hiện. Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội đặt mục tiêu dành trên 4% tổng chi ngân sách hằng năm cho văn hóa, phấn đấu để công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP. Các tỷ lệ nêu trong Chương trình chưa phải kết quả đã đạt được, nhưng đã đưa văn hóa vào phương án phân bổ nguồn lực và kịch bản tăng trưởng của Thủ đô.
Từ định hướng của Thành ủy, Ủy ban Nhân dân thành phố ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND với 78 nhiệm vụ gắn với sản phẩm, trách nhiệm và tiến độ; thành lập bốn tổ công tác kiểm đếm hằng tháng. Hội đồng Nhân dân thành phố tiếp tục ban hành bảy nghị quyết về văn hóa, thể thao.
Chia sẻ về nội dung trên, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết 100% chỉ tiêu, nhiệm vụ đã được triển khai, nhiều nhiệm vụ có sản phẩm cụ thể và bảo đảm tiến độ. Các dữ kiện chưa chứng minh hiệu quả cuối cùng, nhưng cho thấy trách nhiệm đã được gắn với nhiệm vụ, sản phẩm và thời hạn.
 |
Sự khác biệt về lựa chọn phát triển tiếp tục hiện rõ tại TP.HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ. TP.HCM hướng tới thị trường, đặt mục tiêu đến năm 2030 để công nghiệp văn hóa đóng góp ít nhất 7% GRDP và hình thành tối thiểu năm thương hiệu quốc gia. Đà Nẵng lấy điện ảnh, sự kiện làm điểm tựa, tiếp tục phát triển Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng (DIFF) cùng Liên hoan phim Châu Á Đà Nẵng (DANAFF) theo hướng xây dựng hệ sinh thái văn hóa.
Cần Thơ phát huy văn hóa sông nước, miệt vườn, giao thương và sự đa dạng của cộng đồng Kinh, Khmer, Hoa gắn với vai trò trung tâm vùng, đồng thời hướng tới đánh giá hoạt động thiết chế và mức độ hài lòng của người dân. Các định hướng của TP.HCM, Đà Nẵng và Cần Thơ lần lượt nhấn mạnh thị trường, hệ sinh thái sáng tạo, bản sắc vùng và quyền thụ hưởng.
Bên cạnh các cực đô thị, nhiều địa phương xác lập hướng đi từ đặc trưng vùng. Tại khu vực miền núi phía Bắc, kế hoạch của UBND tỉnh Sơn La gắn văn hóa các dân tộc với mục tiêu phát triển xanh, nhanh, bền vững. Tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu để công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo đóng góp 0,9% GRDP; đăng cai từ 5 đến 7 hoạt động văn hóa cấp khu vực, toàn quốc và có thêm một di sản được UNESCO công nhận, ghi danh. Tỉnh còn yêu cầu đưa mục tiêu phát triển văn hóa, con người vào nghị quyết đại hội đảng bộ và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội. Cách thiết kế của Sơn La đưa bản sắc miền núi phía Bắc vào bài toán tăng trưởng và hệ thống trách nhiệm thực hiện.
Tại khu vực Trung Bộ, Chương trình hành động số 23-CTr/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Nghệ An mở hướng phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2026–2030, kinh tế di sản, văn hóa dân gian gắn với du lịch cộng đồng miền Tây Nghệ An và du lịch văn hóa. Danh mục ưu tiên gồm Công viên sinh thái – văn hóa ví, giặm, Không gian trải nghiệm số “Tinh hoa xứ Nghệ”, Không gian văn hóa Làng Sen và Khu du lịch văn hóa Kim Liên. Các dự án mới dừng ở định hướng và kế hoạch đầu tư, nhưng cho thấy cách Nghệ An đưa di sản, ký ức và bản sắc vào những trải nghiệm mới.
 |
Trong khi Sơn La và Nghệ An bước đầu đưa lợi thế văn hóa vào chương trình, chỉ tiêu và danh mục dự án, đại diện cho khu vực Tây Nguyên, Đắk Lắk cũng nhận diện nhiều tiềm năng của không gian văn hóa mở rộng sau sáp nhập. Sau sáp nhập, không gian văn hóa của tỉnh có thêm những sắc thái cao nguyên và duyên hải. Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên cùng Nghệ thuật bài chòi, hai di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, mở ra khả năng phát triển sản phẩm trải nghiệm kết hợp nghệ thuật diễn xướng, nghi lễ, lễ hội với di sản tự nhiên, ẩm thực và thủ công. Sự kết hợp giữa hai di sản và các tài nguyên văn hóa, tự nhiên chưa chuyển thành sản phẩm cụ thể, nhưng đã gợi mở hướng phát triển mang dấu ấn Tây Nguyên.
Từ chương trình và định hướng của các địa phương, “hình hài địa phương” của nghị quyết nằm ở khả năng mỗi cấp ủy nhận diện đúng lợi thế, đưa văn hóa vào mục tiêu phát triển và tổ chức chính quyền thực hiện bằng trách nhiệm cụ thể. Sự lãnh đạo thống nhất của Đảng được cụ thể hóa thành những đường đi phù hợp với từng địa phương, thay vì một khuôn mẫu áp dụng đồng loạt.
Việc ban hành chương trình, xác lập chỉ tiêu và phân công trách nhiệm mới là cấp độ đầu tiên, cho biết con đường mỗi địa phương lựa chọn. Chỉ sản phẩm, lợi ích của công chúng và giá trị đo lường được mới phản ánh mức độ hiện thực hóa chủ trương của Đảng trong đời sống.
 |
Khi chủ trương của Đảng đã được cụ thể hóa thành chương trình hành động, thước đo tiếp theo phải là giá trị tạo ra trong đời sống. Quá trình thực hiện cần được đánh giá qua bốn nấc gồm chương trình; cơ chế, trách nhiệm và nguồn lực; sản phẩm được vận hành; tác động tới công chúng, kinh tế và xã hội. Kết quả ở nấc trước không thể thay thế bằng chứng của nấc sau. Việc lẫn lộn các trạng thái sẽ làm sai lệch đánh giá về tiến độ và hiệu quả thực hiện Nghị quyết.
Quá trình số hóa cũng cho thấy khoảng cách giữa việc hình thành dữ liệu và tạo ra giá trị, bởi chuyển tài liệu sang định dạng số mới chỉ là bước đầu để hình thành tri thức hoặc sản phẩm.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết thành phố mới bước đầu chuyển tài liệu giấy sang số, hiệu quả khai thác còn hạn chế. Chủ trương của ngành là gắn tiến độ số hóa với khai thác và sử dụng. Dữ liệu chỉ tạo giá trị khi phục vụ bảo tồn, sáng tạo và công chúng. Sự kiện cũng chưa chứng minh tác động nếu thiếu dữ liệu về người tham dự, thị trường và khả năng duy trì.
 |
Với Huế, yêu cầu đo lường tập trung vào việc bóc tách đóng góp của văn hóa trong bức tranh kinh tế – du lịch. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP thành phố tăng 8,33%; Huế đón hơn 4,3 triệu lượt khách, doanh thu du lịch khoảng 10.300 tỷ đồng. Dịch vụ chiếm hơn 50% cơ cấu GRDP và đóng góp khoảng 4,18 điểm phần trăm trong mức tăng 8,33%. Các số liệu phản ánh bối cảnh kinh tế – du lịch của đô thị di sản, nhưng chưa chứng minh mức tăng bắt nguồn từ Nghị quyết số 80-NQ/TW hay riêng lĩnh vực văn hóa.
Việc đo giá trị di sản không thể giản lược vào doanh thu. Sản phẩm phản ánh khả năng kết nối di sản với công chúng; doanh thu và việc làm cho thấy sinh kế được tạo ra; nguồn thu ngân sách và chất lượng sống thể hiện lợi ích trở lại xã hội. Khi giá trị văn hóa lan sang nhiều ngành dịch vụ và công nghiệp sáng tạo, dữ liệu càng phải nhận diện được phần đóng góp thực sự của văn hóa.
Huế được giao phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thí điểm xác định giá trị kinh tế của di sản, đo đóng góp của văn hóa vào GRDP và đưa kết quả thành chỉ tiêu điều hành hằng năm. Việc thí điểm mới dừng ở nhiệm vụ được giao, chưa tạo ra kết quả để kiểm chứng. Yêu cầu số hóa 100% di sản đã xếp hạng và gắn dữ liệu với sản phẩm khai thác cụ thể tiếp tục đặt giá trị sử dụng làm thước đo.
 |
Ở Đà Nẵng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trương Thị Hồng Hạnh chỉ ra chênh lệch về mức độ thụ hưởng, công nghiệp văn hóa chưa định hình rõ, nhân lực và thiết chế còn hạn chế. Sức hút của một sự kiện chưa đại diện cho toàn bộ hệ sinh thái.
Cần Thơ đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 90% thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động thường xuyên, khảo sát mức độ hài lòng và triển khai bộ chỉ số theo dõi Nghị quyết số 80-NQ/TW. Mức 90% và bộ chỉ số vẫn là mục tiêu, nhưng đã chuyển trọng tâm đánh giá từ sự hiện diện của thiết chế sang hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của người dân.
Tại Sơn La, Nghệ An và Đắk Lắk, nguồn hiện có lần lượt mới phản ánh chỉ tiêu dài hạn, danh mục ưu tiên và tiềm năng hình thành sản phẩm. Giá trị tạo ra chỉ có thể được xác nhận bằng dữ liệu về vận hành, công chúng, việc làm, doanh thu và tác động.
Yêu cầu về sản phẩm, dữ liệu và tác động đã đi vào chương trình điều hành, nhưng chưa thể kết luận các địa phương đã đo đầy đủ giá trị kinh tế, xã hội và văn hóa. Hà Nội kiến nghị bộ tiêu chí chung; Huế được giao thí điểm đo đóng góp vào GRDP; Cần Thơ hướng tới bộ chỉ số giám sát. Nếu mỗi địa phương sử dụng một hệ quy chiếu riêng, kết quả khó đặt cạnh nhau trong bức tranh quốc gia. Hệ quy chiếu thống nhất là cơ sở để cấp ủy, chính quyền đánh giá đúng hiệu quả thực hiện, điều chỉnh nguồn lực và kiểm chứng mức độ chủ trương của Đảng đi vào đời sống.
 |
Các chương trình địa phương đã làm hiện rõ những cực sáng tạo với lợi thế riêng, nhưng chưa tạo thành mạng lưới. Tư liệu hiện có chưa cho thấy cơ chế liên địa phương, liên vùng đã vận hành để trao đổi sản phẩm, dữ liệu và kinh nghiệm. Mỗi địa phương đang xây dựng năng lực riêng; nhiệm vụ tiếp theo là chuyển khác biệt về địa dư và bản sắc thành quan hệ phát triển, để các nguồn lực văn hóa bổ trợ lẫn nhau.
Các lựa chọn phát triển của Sơn La, Nghệ An và Đắk Lắk đã mở rộng bản đồ sáng tạo khỏi các đô thị lớn, lần lượt đại diện cho văn hóa miền núi phía Bắc, kinh tế di sản Trung Bộ và không gian văn hóa kết nối cao nguyên với duyên hải. Tiềm năng tại ba địa phương chưa hình thành sự phân vai hoặc cơ chế liên kết trong thực tiễn. Khác biệt vùng miền chỉ trở thành lợi thế chung khi sản phẩm vượt khỏi nơi ra đời, mở rộng công chúng, còn dữ liệu và kinh nghiệm được chia sẻ giữa các địa phương.
Mạng lưới chỉ hình thành khi sản phẩm được duy trì, giá trị được lưu chuyển và chủ thể sáng tạo có thêm cơ hội phát triển. Đại biểu HĐND Đà Nẵng Nguyễn Nho Khiêm đề nghị hình thành hệ sinh thái sáng tạo, phát triển doanh nghiệp văn hóa và nền tảng số cho sản phẩm văn hóa.
Có thể thấy, đề xuất của đại biểu Nguyễn Nho Khiêm chuyển trọng tâm từ số lượng sản phẩm của từng địa phương sang khả năng duy trì, mở rộng công chúng và tạo thêm cơ hội cho chủ thể sáng tạo. Một sự kiện, sản phẩm số hay hành trình di sản chỉ lan tỏa khi mở rộng giao lưu, đem lại lợi ích cho cộng đồng và khơi nguồn sáng tạo mới. Nếu dừng ở từng dự án hoặc điểm đến biệt lập, khả năng bổ trợ giữa các địa phương vẫn nằm trên giấy.
 |
Mạng lưới sáng tạo còn cần dữ liệu có thể chia sẻ và hệ quy chiếu tương thích. Bộ tiêu chí chung do Hà Nội kiến nghị không chỉ phục vụ đánh giá mà còn có thể giúp Trung ương và địa phương nhận diện mô hình tạo giá trị, xác định khâu cần đầu tư, điều phối nguồn lực và chia sẻ kinh nghiệm. Tính tương thích không buộc đô thị di sản, vùng cao và trung tâm thị trường đi theo cùng một mô hình, nhưng phải cho phép kết quả được đối chiếu trong bức tranh quốc gia.
Nghị quyết số 80-NQ/TW tạo định hướng thống nhất của Đảng cho phát triển văn hóa trên phạm vi quốc gia. Ở giai đoạn kết nối, vai trò lãnh đạo của Đảng cần được thể hiện qua việc giữ vững mục tiêu chung, tăng cường phối hợp giữa các cấp ủy, chính quyền và bảo đảm nguồn lực văn hóa của từng vùng cùng đóng góp vào phát triển đất nước. Định hướng chung giúp mỗi địa phương phát huy đặc trưng mà không rơi vào phân tán, biệt lập.
Từ sức sống địa phương đến sức mạnh quốc gia không phải là phép cộng của lễ hội, công trình, dự án hay chỉ tiêu. Năng lực phát triển chung hình thành khi mỗi vùng đất tạo ra giá trị riêng, mở rộng công chúng, chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm, đồng thời đưa lợi ích trở lại với con người và cộng đồng sáng tạo. Mạng lưới các cực sáng tạo sẽ góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh của đất nước trong Kỷ nguyên Vươn mình.
Nhóm tác giả: Kim Ngọc - Nguyệt Linh
